काठमाडौं उपत्यकाको जीवनरेखा मानिने बागमती नदी आज फोहोरको डम्पिङ साइट जस्तै बनेको छ। नदीको प्रदुषण नियन्त्रण र व्यवस्थापनका लागि विभिन्न प्रयासहरु भए पनि प्रभावकारी समाधान भने देखिएको छैन। यसै सन्दर्भमा, बागमतीको फोहोर व्यवस्थापनका लागि ‘ट्रास बेरियर’ नामक एक नयाँ प्रविधिको प्रयोग सुरु गरिएको छ। यो प्रविधिले नदीमा जम्मा हुने फोहोरलाई रोक्ने र व्यवस्थापन गर्ने काम गर्दछ।
‘ट्रास बेरियर’ कसरी काम गर्छ?
‘ट्रास बेरियर’ एक प्रकारको अवरोधक संरचना हो, जसलाई नदीको बहावमाथि राखिन्छ। यसको मुख्य उद्देश्य नदीमा बगेर आउने फोहोर, विशेषगरी प्लास्टिक र अन्य ठोस वस्तुहरूलाई रोक्नु हो। यो प्रविधि विशेष गरी नदीको सतहमा तैरिने फोहोरलाई नियन्त्रण गर्न प्रभावकारी मानिएको छ।
यो प्रविधिले कसरी काम गर्छ भन्ने कुरालाई यसरी बुझ्न सकिन्छ:
- फोहोर संकलन: ‘ट्रास बेरियर’लाई नदीको निश्चित स्थानमा यसरी राखिन्छ कि पानी बगिरहन्छ तर फोहोर भने यसमाथि थुप्रिन्छ। यो संरचना फोहोरलाई एकै ठाउँमा जम्मा गर्न मद्दत गर्दछ।
- नदीको प्रवाहमा असर नपर्ने: यो प्रविधिको अर्को विशेषता भनेको यसले नदीको पानीको सामान्य प्रवाहमा खासै बाधा पुर्याउँदैन। पानी यसको मुनि वा छेउबाट बग्न सक्छ, जसले जलचर तथा नदीको पारिस्थितिक प्रणालीमा नकारात्मक असर कम गर्छ।
- सजिलो व्यवस्थापन: यसरी जम्मा भएको फोहोरलाई नियमित अन्तरालमा संकलन गरी उचित व्यवस्थापनका लागि पठाइन्छ। यसले गर्दा नदीको पानी सफा राख्न सहयोग पुग्छ।
- प्रविधि र सामग्री: यो बेरियर सामान्यतया टिकाउ सामग्रीबाट बनेको हुन्छ र यसलाई नदीको चौडाइ अनुसार डिजाइन गर्न सकिन्छ। यसमा सेन्सर जडान गरी फोहोरको मात्राबारे जानकारी लिन सकिने प्रविधि पनि विकास भइरहेको छ।
‘ट्रास बेरियर’ प्रविधिको आवश्यकता र फाइदा
काठमाडौं उपत्यकाबाट दैनिक ठूलो मात्रामा फोहोर बागमतीमा मिसिन्छ। यसले नदीको मात्रै होइन, तल्लो तटीय क्षेत्रको वातावरणमा पनि गम्भीर असर पार्दछ। ‘ट्रास बेरियर’ जस्ता प्रविधिले यस समस्यालाई केही हदसम्म भए पनि समाधान गर्न सकिन्छ।
यस प्रविधिको प्रयोगले:
- नदीको प्रदुषण घट्छ।
- प्लास्टिक र अन्य ठोस फोहोरको मात्रा कम हुन्छ।
- नदीको सौन्दर्यता बढ्छ।
- फोहोर संकलन र व्यवस्थापन प्रक्रिया सहज बन्छ।
- दिगो वातावरणीय समाधानतर्फ एक कदम अगाडि बढ्न सकिन्छ।
‘ट्रास बेरियर’ कार्यान्वयनको आगामी चरण
बागमती नदीको संरक्षण र सम्बर्धनका लागि ‘ट्रास बेरियर’ जस्ता प्रविधिको प्रयोग एक सकारात्मक सुरुवात हो। यस प्रविधिलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्न स्थानीय सरकार, सरोकारवाला निकाय र नागरिक समाजको सक्रिय सहभागिता आवश्यक छ। यस प्रविधिको सफलताले भविष्यमा अन्य नदीहरूको फोहोर व्यवस्थापनमा पनि नयाँ ढोका खोल्नेछ।
