बेल्जियममा बजेट गतिरोध: प्रधानमन्त्री डे वेभरद्वारा राजीनामा, राजाद्वारा निर्णय स्थगित

बजेट सम्बन्धी वार्तामा असफलता हात लागेपछि बेल्जियमका प्रधानमन्त्री बार्ट डे वेभरले सोमबार राजा फिलिपसमक्ष आफ्नो पदबाट राजीनामा दिएका छन्। सन् २०२९ सम्ममा १० अर्ब युरो (११.६ अर्ब डलर) बचत गर्ने सरकारको लक्ष्यमा सहमति जुटाउन नसकेपछि उनले राजीनामा दिएका हुन्। राजा फिलिपले राजीनामा स्वीकृत गर्ने वा नगर्ने निर्णय शुक्रबार, नोभेम्बर ६, २०२६ मा डे वेभरलाई फेरि भेटेपछि मात्र गर्ने बताएका छन्।

यो घटनाले बेल्जियममा लामो राजनीतिक संकटको सम्भावना बढाएको छ। दरबारले बेल्जियमले ‘लामो राजनीतिक संकट धान्न सक्दैन’ भन्दै सबैलाई जिम्मेवारीको भावना देखाउन र सामान्य हितलाई प्राथमिकता दिन आह्वान गरेको छ। राजाले मंगलबारदेखि सत्तारुढ गठबन्धनका विभिन्न दलका नेताहरूसँग छलफल सुरु गर्नेछन्।

आर्थिक चुनौती र बजेट घाटा

बेल्जियम सरकारले देशको बजेट घाटा कम गर्न र उच्च व्यापार घाटालाई नियन्त्रणमा राख्न सन् २०२९ सम्ममा १० अर्ब युरो (११.६ अर्ब डलर) बचत गर्ने लक्ष्य राखेको छ। हाल बेल्जियमको बजेट घाटा कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) को ५ प्रतिशतभन्दा बढी छ। युरोपेली आयोगले यस वर्ष बेल्जियमको ऋण जीडीपीको ११०% पुग्ने प्रक्षेपण गरेको छ, जसले देशको आर्थिक अवस्थालाई थप जटिल बनाएको छ। राष्ट्रिय बैंक अफ बेल्जियमका अनुसार, २०२६ को दोस्रो त्रैमासिकमा बेल्जियमले २३५४.५० मिलियन युरोको सरकारी बजेट घाटा रेकर्ड गरेको थियो।

सरकारले बजेट घाटा घटाउन सार्वजनिक खर्च कटौती, स्वास्थ्य सेवा खर्च घटाउने र भ्याट बढाउने प्रस्ताव गरेको छ। तर, फ्रान्सेली भाषी उदारवादी दल एमआर (Mouvement Réformateur) थप कर वृद्धिविरुद्ध दृढ छ। एमआरका अध्यक्ष जर्ज-लुइस बुचेज र उपप्रधानमन्त्री तथा अर्थमन्त्री डेभिड क्लारिन्भलले कर वृद्धिले मुद्रास्फीति बढाउने तर्क गरेका छन्। यसैबीच, ट्रेड युनियनहरूले महिनौँदेखि मितव्ययिताका उपायविरुद्ध आन्दोलन गरिरहेका छन् र हजारौँ मानिसहरू सडकमा उत्रिएका छन्।

पाँच दलीय गठबन्धनको गतिरोध

प्रधानमन्त्री बार्ट डे वेभरले फेब्रुअरी २०२५ देखि पाँच दलीय गठबन्धनको नेतृत्व गरिरहेका छन्। यो गठबन्धनमा फ्लेमिश राष्ट्रवादी दल N-VA (New Flemish Alliance), क्रिश्चियन डेमोक्र्याटिक र फ्लेमिश पार्टी (CD&V), फ्लेमिश समाजवादी दल Vooruit, केन्द्रवादी दल Les Engagés र फ्रान्सेली भाषी उदारवादी दल एमआर समावेश छन्। बजेटमा सहमति जुटाउनका लागि गठबन्धन दलहरूबीच लामो समयदेखि वार्ता चलिरहेको थियो।

सन् २०२५ को अक्टोबरमा पनि यस्तै बजेट गतिरोध उत्पन्न भएको थियो, जतिबेला डे वेभरले राजासमक्ष राजीनामा दिने इच्छा व्यक्त गरेका थिए। नोभेम्बर २४, २०२५ मा गठबन्धनले ९.२ अर्ब युरोको बचतमा सहमति जनाएको थियो, तर यसपटक भने सहमति जुट्न सकेन। पछिल्लो गठबन्धन वार्ता डे वेभरले राजीनामा दिनु केही घण्टा अगाडि नै भंग भएको थियो।

राजाको भूमिका र आगामी कदम

राजा फिलिपले सोमबार बिहान ९:३० बजे डे वेभरसँग भेट गरेका थिए। शाही वक्तव्यमा उल्लेख भएअनुसार, राजाले आफ्नो निर्णय रोकेर राख्दै हुनुहुन्छ र मंगलबारदेखि सत्तारुढ गठबन्धनका विभिन्न दलका नेताहरूसँग छलफल सुरु गर्नुहुनेछ। उनले डे वेभरलाई शुक्रबार, नोभेम्बर ६, २०२६ मा फेरि भेट्नेछन्।

यदि राजाले डे वेभरको राजीनामा स्वीकार गरेमा, बेल्जियममा नयाँ चुनावको तालिका तय हुन सक्छ वा अघिल्लो चुनावको शक्ति सन्तुलनका आधारमा नयाँ सरकार गठनको विकल्प पनि हुन सक्छ। बजेटमा सहमति नभएमा बेल्जियमको सरकारले अर्को वर्ष सीमित बजेटमा काम गर्नुपर्ने हुन सक्छ, जसले गर्दा यस वर्षको बजेटको एक-बाह्र भाग मात्र मासिक रूपमा खर्च गर्न पाइनेछ। सरकारले २०२७ को बजेट डिसेम्बर ३१ सम्ममा टुंगो लगाउने प्रयास गरिरहेको छ।