माइक्रोसफ्टका सहसंस्थापक बिल गेट्सले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) ले आगामी दुई दशकभित्रै लाखौँ सेतो र नीलो कलरका रोजगारी विस्थापन गर्ने चेतावनी दिएका छन्, ‘रोबोट भाडामा लिनुहोस्, मानिसलाई बर्खास्त गर्नुहोस् र पछाडि नहेर्नुहोस्’ भन्दै। उनले यसलाई श्रम बजारमा आउने एक ‘विकासवादी परिवर्तन’ को संज्ञा दिएका छन्।
गेट्सका अनुसार, आगामी २० वर्षभित्र बिक्री, ग्राहक समर्थन र लेखाजस्ता क्षेत्रका रोजगारीहरूमा व्यापक अवरोध आउने सम्भावना छ। यो परिवर्तनले विश्वव्यापी श्रम बजारको संरचनामा गहिरो प्रभाव पार्ने उनको विश्लेषण छ।
एआईको प्रभाव र कर प्रस्ताव
बिल गेट्सले एआई र अति धनी व्यक्तिहरूमाथि उच्च कर लगाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। उनको यो प्रस्ताव एआईका कारण विस्थापित हुने श्रमिकहरूलाई सरकारले सहयोग गर्न सकोस् भन्ने उद्देश्यले आएको हो। यस किसिमको करले सामाजिक सुरक्षा र पुनः तालिम कार्यक्रमहरूका लागि स्रोत जुटाउन मद्दत पुग्ने उनको भनाइ छ।
एआईको तीव्र विकासले विभिन्न उद्योगहरूमा दक्षता बढाउने भए पनि यसले परम्परागत रोजगारीका अवसरहरूलाई घटाउने चिन्ता बढेको छ। विशेषगरी, दोहोरिने र ढाँचामा आधारित कामहरू एआईबाट सजिलै गर्न सकिने भएकाले ती क्षेत्रका श्रमिकहरू बढी जोखिममा छन्।
नेपालमा सम्भावित असर
बिल गेट्सको यो चेतावनीले नेपालजस्ता विकासोन्मुख राष्ट्रहरूमा पनि दूरगामी असर पार्न सक्छ। नेपालमा पनि ग्राहक सेवा, लेखा र सामान्य प्रशासनिक कामहरूमा ठूलो संख्यामा जनशक्ति संलग्न छन्। यदि एआईले यी क्षेत्रमा काम गर्ने जनशक्तिलाई विस्थापित गर्छ भने बेरोजगारी बढ्न सक्ने जोखिम रहन्छ।
विशेषगरी, वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीहरू पनि विभिन्न सेवा क्षेत्रमा कार्यरत छन्। एआईको विकासले ती क्षेत्रमा पनि रोजगारी कटौती भएमा रेमिट्यान्समा समेत नकारात्मक प्रभाव पर्न सक्छ। यसले नेपालको अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष असर पार्ने देखिन्छ।
श्रम बजारको भविष्य
एआईको प्रभावलाई व्यवस्थापन गर्न सरकार र निजी क्षेत्रले संयुक्त रूपमा काम गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। श्रमिकहरूलाई नयाँ प्रविधिसँग मिल्ने गरी पुनः तालिम दिने, सीप विकास कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने र सामाजिक सुरक्षाका योजनाहरूलाई सुदृढ बनाउने उपायहरूमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ। एआईको विकाससँगै सिर्जना हुने नयाँ रोजगारीका अवसरहरूलाई पहिचान गरी त्यसका लागि आवश्यक जनशक्ति तयार गर्नु पनि महत्वपूर्ण हुनेछ।
