डोल्पाको विकट शे–फोक्सुण्डो गाउँपालिका–४ नाम्दोकी २८ वर्षीया पेम्मा आङमो गुरुङलाई गर्भावस्थामा साल अड्किएर ज्यान जोखिममा परेपछि मंगलबार हवाई उद्धार गरी उपचारका लागि सुर्खेत ल्याइएको छ। दुर्गम भूगोल र स्वास्थ्य सेवाको पहुँच अभावका कारण उपल्लो डोल्पाका गर्भवती महिलाले भोग्नुपर्ने भयावह अवस्थाको यो एक दर्दनाक उदाहरण हो।
डोल्पाकी प्रमुख जिल्ला अधिकारी जुनु हमालका अनुसार, पेम्माको अवस्था जटिल बनेपछि तत्काल उद्धार गरी थप उपचारका लागि सुर्खेत पठाइएको हो। समयमै उद्धार नभएको भए आमा र शिशु दुवैको ज्यान जोखिममा पर्न सक्ने खतरा थियो।
उपल्लो डोल्पाका बस्तीहरूमा सामान्य स्वास्थ्य उपचारका लागि पनि ठूलो कठिनाइ छ। त्यसमाथि गर्भावस्थामा देखिने जटिल समस्याका लागि समयमै उपचारको व्यवस्था गर्नु थप चुनौतीपूर्ण बन्ने गरेको छ। जिल्ला सदरमुकाम दुनैसम्म पनि सडक सञ्जाल नजोडिएका कारण बिरामीलाई तत्काल स्वास्थ्य संस्थासम्म पुर्याउन निकै कठिन हुने गरेको छ।
भौगोलिक विकटता र स्वास्थ्य सेवाको अभाव
शे–फोक्सुण्डो, डोल्पो बुद्ध र छार्का ताङसोङ गरी तीनवटा स्थानीय तह रहेको उपल्लो डोल्पामा पर्याप्त स्वास्थ्य उपचार सुविधा छैन। यसकारण, जटिल अवस्थाका बिरामीलाई हेलिकोप्टरबाट उद्धार गरेर जिल्ला बाहिर लैजानु एकमात्र विकल्प बनेको छ। डोल्पा जिल्ला ७,८८९ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको नेपालको सबैभन्दा ठूलो जिल्ला हो। यसको सदरमुकाम दुनैमा २०७५ मंसिर १ गते मात्र राष्ट्रिय सडक सञ्जाल जोडिएको थियो, तर उपल्लो डोल्पाका अधिकांश क्षेत्र अझै सडक पहुँचबाट वञ्चित छन्।
दुर्गम बस्तीका गर्भवती महिलाले समयमै स्वास्थ्य सेवा पाउन नसक्दा आमा र शिशु दुवैको स्वास्थ्य जोखिममा पर्ने अवस्था छ। विशेषगरी प्रसूति तथा अन्य जटिल समस्या देखिएका बेला तत्काल उपचार उपलब्ध गराउन नसक्दा थप जोखिम निम्तिन सक्छ। यसले मातृ तथा शिशु मृत्युदर बढ्ने सम्भावना रहन्छ। डोल्पाको त्रिपुरासुन्दरी नगरपालिकाका स्वास्थ्य संस्थाहरूमा २०८२ मा प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत नहुँदा औषधिको चरम अभाव भएको थियो, जसले सेवा प्रवाहमा थप चुनौती थपेको थियो।
सडक सञ्जालको अभाव, स्वास्थ्य संस्थामा पर्याप्त उपचार सुविधा नहुनु र आपत्कालीन हवाई उद्धारमा निर्भर रहनुपर्ने अवस्थाले उपल्लो डोल्पाका नागरिकको जीवनरक्षामा प्रश्नचिह्न खडा गरेको छ। गर्भवती तथा सुत्केरीको जीवन बचाउन दुर्गम क्षेत्रमा प्रभावकारी स्वास्थ्य सेवा र भरपर्दो आपत्कालीन उद्धार प्रणालीको आवश्यकता टड्कारो देखिएको छ।
यसअघि पनि जाजरकोटकी १७ वर्षीया किशोरीलाई जटिल प्रसूति समस्या देखिएपछि सरकारी हवाई उद्धार कार्यक्रममार्फत सुर्खेत पुर्याइएको थियो। यस्ता घटनाहरूले दुर्गम क्षेत्रमा स्वास्थ्य सेवाको उपलब्धता र पहुँचमा अझै धेरै काम गर्न बाँकी रहेको देखाउँछ।
पेम्माको उद्धारले तत्कालका लागि उनको ज्यान जोगिएको छ, तर दुर्गम क्षेत्रमा यस्ता समस्या भोगिरहेका हजारौं महिलाको अवस्था अझै चिन्ताजनक छ। उनीहरूका लागि भरपर्दो स्वास्थ्य सेवा र आपत्कालीन उद्धारको सुनिश्चितता कहिले हुने हो भन्ने प्रश्न अनुत्तरित नै छ।
यसअघि: जाजरकोटकी १७ वर्षीया किशोरीको जटिल प्रसूतिमा हवाई उद्धार, सरकारी कार्यक्रमले बचायो ज्यान
