राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय (NSO) ले चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा नेपालको कुल ग्राहस्थ उत्पादन (GDP) ३.६८ प्रतिशतले विस्तार हुने प्रक्षेपण गरेको छ। यो प्रक्षेपणले कोभिड-१९ महामारी र त्यसपछिका आर्थिक चुनौतीहरूबाट मुलुक विस्तारै लयमा फर्किने संकेत दिएको छ। नेपालको अर्थतन्त्र, जुन सधैं कृषिमा निर्भर रहँदै आएको छ र पछिल्ला दशकहरूमा सेवा क्षेत्रको विस्तारले थप बल पाएको छ, यस प्रक्षेपणले एक किसिमको स्थायित्वको संकेत दिन्छ। यद्यपि, यो वृद्धिदरले आम नागरिकको जीवनमा कस्तो प्रभाव पार्छ र यसलाई कसरी दिगो बनाउन सकिन्छ भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हुनेछ।
GDP वृद्धिदर ३.६८% पुग्ने प्रक्षेपण, राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयको तथ्यांक
- चालु आर्थिक वर्षमा GDP वृद्धिदर ३.६८ प्रतिशत पुग्ने अनुमान छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा केही सुधार हो।
- कृषि क्षेत्रको योगदानमा सामान्य वृद्धि देखिए पनि औद्योगिक क्षेत्रमा मध्यम सुधारको अपेक्षा गरिएको छ।
- सेवा क्षेत्रको वृद्धिदरले समग्र अर्थतन्त्रलाई टेवा पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ, जसले रोजगारी सिर्जनामा पनि योगदान पुर्याउन सक्छ।
- आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्ममा मुद्रास्फीति ७ प्रतिशतको हाराहारीमा रहने अनुमान छ, जसले मूल्यवृद्धिमा केही हदसम्म नियन्त्रण ल्याउने संकेत गर्छ।
- रेमिट्यान्स आप्रवाहमा सुधारले भुक्तानी सन्तुलनमा सकारात्मक प्रभाव पर्ने अपेक्षा गरिएको छ, जुन विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढाउनका लागि महत्वपूर्ण छ।
अर्थतन्त्रको वर्तमान अवस्था र कोभिडपछिको पुनरुत्थान
चालु आर्थिक वर्षको पहिलो त्रैमासिकको तथ्यांकअनुसार, अर्थतन्त्रले केही सकारात्मक संकेतहरू देखाएको छ। विशेषगरी सेवा क्षेत्रमा देखिएको सुधारले समग्र GDP वृद्धिमा टेवा पुर्याएको छ। यद्यपि, भू-राजनीतिक तनाव र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आएको उतारचढावले केही वस्तुहरूको आयातमा असर पारेको छ, जसले नेपालजस्तो आयातमा निर्भर मुलुकका लागि चुनौती खडा गरेको छ। कोभिड-१९ महामारीले थला पारेको अर्थतन्त्रलाई पुनः गति दिन सरकार र निजी क्षेत्रले विभिन्न प्रयासहरू गरिरहेका छन्, जसको प्रभाव अब देखिन थालेको छ।
राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयले सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनअनुसार, कृषि क्षेत्रको वृद्धिदर अघिल्लो वर्षको तुलनामा केही सुधार हुने देखिएको छ। यसमा मुख्यतया खाद्यान्नबाली र नगदेबालीको उत्पादनमा आएको सामान्य वृद्धिले योगदान पुर्याएको छ। यद्यपि, मौसमको अनिश्चितता, मलखादको अभाव र सिँचाइको अपर्याप्तता जस्ता समस्याले यस क्षेत्रमा पूर्ण सुधार हुन सकेको छैन, जसले गर्दा कृषकहरूले सधैं अनिश्चितताको सामना गर्नुपर्ने हुन्छ। नेपालको संविधानले नै कृषि तथा पशुपन्छी पालनलाई संरक्षण र विकास गर्ने कुरालाई प्राथमिकता दिएको छ, तर यसको कार्यान्वयनमा थप जोड दिनुपर्ने आवश्यकता छ।
औद्योगिक र सेवा क्षेत्रको भूमिका, रोजगारी सिर्जनाको सम्भावना
औद्योगिक क्षेत्रको वृद्धिदर मध्यम रहने अनुमान छ। विशेषगरी उत्पादनमूलक उद्योगहरूमा केही सुधार देखिए पनि कच्चा पदार्थको आयातमा देखिएको समस्या, ऊर्जा अभाव र दक्ष जनशक्तिको कमीले यस क्षेत्रको पूर्ण क्षमतामा विस्तार हुन बाधा पुर्याइरहेको छ। यद्यपि, सरकारले औद्योगिक विकासका लागि केही नीतिगत सुधारको पहल गरेको छ, जसमा लगानीको वातावरण सुधार गर्ने र निर्यात प्रोत्साहन गर्ने कार्यक्रमहरू समावेश छन्, जसको प्रभाव आगामी दिनमा देखिने अपेक्षा गरिएको छ। नेपालमा औद्योगिक विकासले मात्रै आयात प्रतिस्थापन र निर्यात वृद्धिमा टेवा पुर्याई व्यापार घाटा कम गर्न सक्छ।
सेवा क्षेत्र भने अर्थतन्त्रको मुख्य चालक शक्तिका रूपमा देखिएको छ। पर्यटन, यातायात, सञ्चार र वित्तीय सेवा जस्ता क्षेत्रहरूमा देखिएको सुधारले GDP वृद्धिमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउनेछ। विशेषगरी, आन्तरिक पर्यटनमा आएको सकारात्मक लहर र अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक आगमनमा भएको वृद्धिले यस क्षेत्रलाई थप चलायमान बनाएको छ। नेपालको पर्यटन क्षेत्र, जुन सगरमाथा, लुम्बिनी र पोखरा जस्ता विश्वप्रसिद्ध पर्यटकीय स्थलहरूले भरिपूर्ण छ, यसको विकासले प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा हजारौं रोजगारी सिर्जना गर्न सक्छ।
नागरिकमाथि अर्थतन्त्रको विस्तारको प्रभाव
अर्थतन्त्रको ३.६८ प्रतिशतको वृद्धिदर सामान्य नागरिकका लागि आशाजनक खबर हो। यसले रोजगारीका अवसरहरूमा वृद्धि, क्रयशक्तिमा सुधार र समग्र जीवनस्तर उकास्न मद्दत गर्ने अपेक्षा गरिन्छ। यदि यो वृद्धिदर कायम रह्यो भने, मुद्रास्फीति नियन्त्रणमा आई दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्यमा स्थिरता आउन सक्नेछ, जसले निम्न आय भएका वर्गलाई बढी राहत दिनेछ। उदाहरणका लागि, यदि रोजगारी बढ्यो भने, काठमाडौं जस्ता सहरमा कामको खोजीमा रहेका युवाहरूले अवसर पाउनेछन् र आफ्नो परिवारको लागि राम्रो आम्दानी गर्न सक्नेछन्। यद्यपि, यो वृद्धिले सबै क्षेत्र र वर्गलाई समान रूपमा लाभ पुर्याउँछ वा पुर्याउँदैन भन्ने कुरा भने आगामी दिनमा स्पष्ट हुनेछ, किनकि विगतमा पनि आर्थिक वृद्धिले केही निश्चित वर्गलाई मात्र बढी फाइदा पुर्याएको अनुभव छ।
अर्थविद् डा. पाण्डेद्वारा प्रक्षेपणको सकारात्मक विश्लेषण
अर्थविद् डा. पोषराज पाण्डेले राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयको प्रक्षेपणलाई सकारात्मक मानेका छन्। उनले भने, “यो प्रक्षेपणले कोभिडपछिको आर्थिक पुनरुत्थानको दिशामा मुलुक अघि बढेको संकेत गर्छ। तर, यसलाई दिगो बनाउनका लागि संरचनागत सुधार, लगानीमैत्री वातावरण निर्माण र निर्यात प्रवर्द्धनमा जोड दिनुपर्छ।” उनको यो भनाइले नेपालको अर्थतन्त्रको वर्तमान अवस्था र भविष्यको दिशाबारे महत्वपूर्ण प्रकाश पारेको छ। नेपालमा विगतदेखि नै लगानीको वातावरण सहज नभएको गुनासो छ, जसले गर्दा विदेशी लगानी आकर्षित गर्न चुनौती छ। यसैगरी, निर्यात प्रवर्द्धनका लागि गुणस्तरीय उत्पादन, बजारीकरण र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सम्झौताहरूमा सुधार आवश्यक छ।
आगामी बाटो: आर्थिक स्थायित्व र समृद्धिको लागि नीतिगत पहल
अर्थतन्त्रको यो प्रक्षेपणलाई यथार्थमा परिणत गर्नका लागि सरकारले प्रभावकारी आर्थिक नीतिहरूको कार्यान्वयनमा जोड दिनुपर्ने देखिन्छ। विशेषगरी, लगानीको वातावरण सहज बनाउने, निर्यात प्रवर्द्धन गर्ने र आयातलाई व्यवस्थित गर्ने जस्ता कदमहरू चाल्नु आवश्यक छ। यसका लागि, नीतिगत स्थिरता, कानुनी सहजीकरण र पूर्वाधार विकासमा सरकारले विशेष ध्यान दिनुपर्छ। उदाहरणका लागि, औद्योगिक क्षेत्रमा सहज ऊर्जा आपूर्ति, दक्ष जनशक्तिको तालिम र प्रविधि हस्तान्तरण जस्ता विषयहरूमा लगानी बढाउनुपर्छ। आगामी दिनमा आउने तथ्यांकहरूले यस प्रक्षेपणको यथार्थतालाई थप स्पष्ट पार्नेछन् र नेपालको आर्थिक भविष्यको दिशा निर्धारण गर्न मद्दत गर्नेछन्।