इजरायली राष्ट्रपति आइज्याक हर्जोगले अक्टोबर २७ मा भएको निर्वाचनपछि सरकार गठनका लागि विपक्षी उम्मेदवार गाडी आइजन्कोटलाई छनोट गरेका छन्। राष्ट्रपति हर्जोगले नोभेम्बर ७, २०२६, शनिबार राति आइजन्कोटलाई यो निर्णयबारे जानकारी गराएका हुन्।
नोभेम्बर ८, २०२६, आइतबार साँझ ५ बजे (स्थानीय समय) राष्ट्रपति निवासमा एक औपचारिक समारोहमा आइजन्कोटलाई सरकार गठनको जनादेश हस्तान्तरण गरिनेछ। पूर्व सैन्य प्रमुख आइजन्कोटले राष्ट्रपतिको घोषणापछि आफ्नो एक्स (X) खातामा ‘राष्ट्रिय आपतकालीन सरकार स्थापना गर्ने समय हो’ भन्दै आफू यस कार्यमा योग्य साबित हुन जे पनि गर्ने बताएका छन्।
पृष्ठभूमि
- अक्टोबर ७, २०२३ मा हमासको नेतृत्वमा प्यालेस्टिनी लडाकु समूहहरूले इजरायलमा आक्रमण गरे, जसमा १,१९५ इजरायली र विदेशी नागरिक मारिए र २५१ जनालाई बन्धक बनाइयो।
- यस आक्रमणपछि इजरायलले गाजामा सैन्य अभियान सुरु गर्यो, जसका कारण नोभेम्बर ७, २०२६ सम्म ७४,६४० प्यालेस्टाइनीहरू मारिएका छन्।
- गाडी आइजन्कोटले २०१५ देखि २०१९ सम्म इजरायल रक्षा बल (IDF) को २१ औं चिफ अफ स्टाफको रूपमा सेवा गरेका थिए।
- सेप्टेम्बर २०२५ मा आइजन्कोटले आफ्नो राजनीतिक दल, यशर! (Yashar!) स्थापना गर्ने घोषणा गरे।
गठबन्धन निर्माणको जटिलता
आइजन्कोटसँग सरकार गठनका लागि २८ दिनको समय हुनेछ, जसमा राष्ट्रपतिले थप १४ दिनको म्याद थप्न सक्नेछन्। इजरायलको १२० सिटको संसद (क्नेसेट) मा सरकार गठनका लागि न्यूनतम ६१ सिटको बहुमत आवश्यक पर्छ। अक्टोबर २७, २०२६ को चुनावमा आइजन्कोटको चार दलीय गठबन्धनले ४८ सिट जितेको थियो भने प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूको दक्षिणपन्थी र धार्मिक गठबन्धनले ५३ सिट प्राप्त गरेको थियो।
यस निर्वाचनमा अरब-नेतृत्वका दलहरूले १९ सिट जितेर कीर्तिमान कायम गरेका छन्। इजरायलको इतिहासमा अरब दल एक पटक मात्रै सरकारको गठबन्धनमा सहभागी भएका छन्। गाजामा तीन वर्षभन्दा बढी चलेको युद्धपछि अरब दलहरूसँगको गठबन्धन आइजन्कोटका लागि विशेष गरी विभाजनकारी हुन सक्छ। ६७ जना सांसदले आइजन्कोटलाई सरकार गठनका लागि समर्थन गरेका छन्, जबकि ४६ जनाले नेतन्याहूलाई समर्थन गरेका थिए।
नेतन्याहूको कडा विरोध र आइजन्कोटका शर्तहरू
प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहू र उनका सहयोगीहरूले अरब-नेतृत्वका दलहरूलाई राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि खतराको रूपमा चित्रण गर्दै आएका छन्। नेतन्याहूले हर्जोगको घोषणाअघि एक भिडियो सन्देशमा ‘राष्ट्रिय एकता सरकार’ को लागि आह्वान गर्दै ‘आतंकवादी समर्थकहरूसँग हतारमा सरकार गठन नगर्न’ चेतावनी दिएका थिए। उनले अरब-नेतृत्वका दलहरूलाई सन्दर्भ गर्न ‘आतंकवादी समर्थक’ भन्ने भाषा प्रयोग गर्ने गरेका छन्।
नेतन्याहूले विपक्षी गठबन्धनले अरब-नेतृत्वका दलहरूको समर्थनमा सरकार गठन गरेमा इजरायलको पतन हुने चेतावनी पनि दिएका छन्। यद्यपि, आइजन्कोटको यशर पार्टीले प्रधानमन्त्रीको भिडियोको आलोचना गर्दै लिकुडका सदस्यहरूलाई ‘कट्टरपन्थी दलहरूसँग’ गठबन्धन त्याग्न आग्रह गरेको छ। यशर पार्टीले आइजन्कोटले आफ्नो पार्टीका सिद्धान्तहरूलाई समर्थन गर्ने दलहरू र सांसदहरूलाई मात्र समावेश गर्ने बताएको छ। आइजन्कोटले सरकार गठनका लागि चारवटा शर्तहरू राखेका छन्: इजरायललाई यहूदी र लोकतान्त्रिक राज्यको रूपमा मान्यता, स्वतन्त्रताको घोषणामा निहित मूल्यमान्यताको पालना, सबै नागरिकका लागि अनिवार्य सैन्य सेवा, र हमासलाई आतंकवादी संगठनको रूपमा मान्यता दिँदै यसको सैन्य र प्रशासनिक अधिकार भत्काउने प्रतिबद्धता।
गाजा युद्ध र राजनीतिक मतभेद
गाजा युद्ध अक्टोबर ७, २०२३ मा हमासको आक्रमणपछि सुरु भएको थियो। त्यसयता इजरायली आक्रमणमा गाजामा ७४,६४० भन्दा बढी प्यालेस्टाइनीहरू मारिएका छन्। आइजन्कोटले हमासलाई ‘आतंकवादी समूह’ भन्दै यसलाई नष्ट गर्नुपर्ने बताएका छन्। उनले अरब-नेतृत्वका दलहरूसँग सरकार गठन नगर्ने स्पष्ट रूपमा बताए पनि बाह्य समर्थनको सम्भावना भने खुला छ।
आइजन्कोट र नेतन्याहूबीच धेरै मुद्दाहरूमा गहिरो मतभेदहरू छन्। नेतन्याहू अति-अर्थोडक्स पुरुषहरूको लागि सैन्य सेवामा छुटको माग गर्ने धार्मिक दलहरूमा निर्भर छन् भने अक्टोबर ७ को आक्रमण वरपरका सुरक्षा कमजोरीहरूको औपचारिक अनुसन्धानको विरोध गर्छन्। यी मतभेदहरूले व्यापक एकता सरकार गठन गर्न कठिन बनाउन सक्छ।
अब के हुन्छ
यदि आइजन्कोटले तोकिएको समयभित्र सरकार गठन गर्न असफल भएमा, राष्ट्रपतिले अर्को उम्मेदवारलाई मनोनयन गर्नेछन्।
