रसिया-युक्रेन युद्ध र चरम प्रतिकूल मौसमको दोहोरो मारले विश्व कृषि बजारमा सन् २०२२ यताकै सबैभन्दा ठूलो त्रैमासिक मूल्य वृद्धि भएको छ, ब्लूमबर्ग एग्रिकल्चर स्पट इन्डेक्स १३ प्रतिशतले उकालो लाग्यो। यो वृद्धि मार्च २०२२ यताकै उच्च हो, जसले केन्द्रीय बैंकहरूको मुद्रास्फीति नियन्त्रण गर्ने लक्ष्यमा थप चुनौती थपेको छ।
ब्लूमबर्ग र एफएओ सूचकांकमा १३ प्रतिशतसम्मको वृद्धि
ब्लूमबर्ग एग्रिकल्चर स्पट इन्डेक्स सेप्टेम्बर २०२६ सम्मको तीन महिनामा १३ प्रतिशतले बढेको छ। यसले सोयाबिनदेखि कफीसम्मका १० मुख्य बालीको मूल्य मापन गर्छ। संयुक्त राष्ट्रसंघको खाद्य तथा कृषि संगठन (एफएओ) का अनुसार, अगस्ट २०२६ मा विश्व खाद्य मूल्य सूचकांक १३३.३ अंकमा पुगेको छ। यो जुलाईको तुलनामा १.९ प्रतिशत र एक वर्षअघिको तुलनामा २.५ प्रतिशत बढी हो, जुन नोभेम्बर २०२२ यताकै उच्च स्तर हो।
अगस्टमा एफएओ खाद्य मूल्य सूचकांक बढ्नुको मुख्य कारण उच्च तापक्रम र अन्य मौसमजन्य जोखिमले आपूर्तिबारे बढाएको चिन्ता हो। शिकागो बजारमा गत त्रैमासिक अवधिमा मकै र गहुँ दुवैको मूल्य १५ प्रतिशतले बढेको छ भने सोयाबिनको मूल्य १३ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। अगस्टमा चिनीको मूल्यमा ११.९ प्रतिशतको सबैभन्दा ठूलो वृद्धि भयो, जुन जुन २०२५ यताकै उच्च स्तर हो। अन्तर्राष्ट्रिय पाम आयलको मूल्य पनि विश्वव्यापी आयात माग र दक्षिणपूर्वी एसियामा एल निनो-सम्बन्धित मौसमको सम्भावित प्रभावबारे चिन्ताका कारण बढिरहेको छ।
युद्ध र एल निनोको दोहोरो प्रहारले आपूर्तिमा अवरोध
हालैका महिनाहरूमा रसिया र युक्रेनबीचको लडाइँ तीव्र बन्दा खाद्यान्न र तिलहनको प्रमुख विश्वव्यापी आपूर्तिकर्ता मानिने कालो सागर क्षेत्रबाट हुने बाली निकासी प्रभावित भएको छ। यसले बजारमा आपूर्ति सहज हुन दिएको छैन, जसले एसिया तथा अफ्रिकाका आयातमा निर्भर खरिदकर्ताहरूलाई वैकल्पिक बजारको खोजीमा धकेलेको छ।
अमेरिकादेखि युरोपसम्मका प्रमुख बाली उत्पादन हुने क्षेत्रहरूमा चरम मौसमका कारण गहुँ र मकैको उत्पादन प्रभावित भएको छ। हालसम्मकै बलियोमध्येको एक मानिएको ‘एल निन्यो’को प्रभावले विभिन्न क्षेत्रहरूमा कृषि उत्पादन जोखिममा पारेको छ, जसले पाम आयल र कोकोआ जस्ता बालीहरूको उत्पादन अनुमानमा गिरावट ल्याएको छ। अर्कातर्फ, भारतमा एक दशकयताकै सबैभन्दा कमजोर मनसुन रेकर्ड भएको छ, जसले बाली भित्र्याउने प्रक्रियालाई जोखिममा पार्दै खाद्य वस्तुको मूल्य वृद्धिको खतरा बढाएको छ। अगस्ट २०२६ मा भारतको वार्षिक खाद्य मुद्रास्फीति दर ५.९५% थियो, जबकि समग्र मुद्रास्फीति दर ४.८२% थियो।
एल निनोको प्रभाव डिसेम्बर २०२६ सम्म अझ तीव्र हुने पूर्वानुमानले एसियामा खाद्य सुरक्षा र मूल्य स्थिरतामा गम्भीर चुनौती थप्नेछ। नोभेम्बर २०२६ देखि जनवरी २०२७ सम्म एल निनोको सम्भावित स्थिति रहने आकलन गरिएको छ। विश्व बैंकले सन् २०२६ मा कृषि मूल्य सूचकांक लगभग २ प्रतिशतले घट्ने प्रक्षेपण गरे पनि, आपूर्ति वृद्धिले मागलाई धान्ने अपेक्षा छ। तर, भारतीय रिजर्व बैंक (आरबीआई) लाई खाद्य उत्पादन घट्दा बढ्दो मुद्रास्फीति नियन्त्रण गर्न ब्याज दर बढाउनुपर्ने चुनौती आउन सक्छ।
