बंगालको खाडीमा विकसित न्यूनचापीय प्रणालीका कारण आगामी बुधबारदेखि नेपालमा मौसम बदली भई बिहीबारदेखि देशभर भारी वर्षा र हिमपातको जोखिम बढेको छ। जल तथा मौसम विज्ञान विभागका अनुसार यो प्रणालीको असर विशेषगरी कोशी, मधेश, बागमती, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशका पूर्वी भूभागमा बढी देखिन सक्नेछ।
बिहीबारदेखि शनिबारसम्म पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा वर्षा र हिमपातको सम्भावना रहेकाले हिमाली जिल्लामा यात्रा, पदयात्रा तथा पर्वतारोहणमा निस्कने पर्यटक एवं यात्रुहरूलाई उच्च सतर्कता अपनाउन विभागले आग्रह गरेको छ।
असामान्य समुद्री तापक्रमले मौसमी प्रणाली सक्रिय
मौसमविद् उज्ज्वल उपाध्यायका अनुसार बिहीबारदेखि नेपालमा देखिने मौसमी फेरबदल जलवायु परिवर्तनको प्रभावसँग सम्बन्धित हुन सक्ने बलियो संकेत देखिएको छ। एक महिनाभित्र देखिएको यो तेस्रो मौसमी प्रणाली हो, जुन असामान्य मानिएको छ। यस्तो प्रणाली विकसित हुन मनसुन सकिएपछि समुद्री सतहको तापक्रम कम्तीमा २६ डिग्री सेल्सियस हुनुपर्नेमा अहिले २९ डिग्री सेल्सियस पुगेको छ, जुन सामान्यभन्दा निकै बढी हो।
उपाध्यायका अनुसार जलवायु परिवर्तनकै प्रत्यक्ष प्रभावका कारण यस्तो भएको हो वा होइन भन्ने पुष्टि स्पष्ट अध्ययन र पर्याप्त प्रमाणबिना भन्न गाह्रो भए पनि समग्र अवस्थाको विश्लेषण गर्दा ‘एल निनो’ को प्रभाव पनि सक्रिय देखिन्छ। प्रशान्त र हिन्द महासागरको पूर्वी क्षेत्रमा भइरहेका गतिविधि तथा त्यहाँको अत्यधिक तापक्रमका कारण यस्तो परिस्थिति निर्माण भएको हुन सक्ने प्रारम्भिक संकेतहरू छन्।
कोशी, मधेश र बागमतीमा बढी वर्षाको सम्भावना
जल तथा मौसम विज्ञान विभागका अनुसार सुदूरपश्चिम र पश्चिम कर्णालीबाहेकका क्षेत्रहरूमा उल्लेख्य वर्षा हुन सक्ने देखिन्छ। विशेषगरी कोशी, मधेश र बागमती प्रदेशमा यसको प्रभाव बढी हुने अनुमान गरिएको छ। गण्डकी क्षेत्रमा पर्ने धवलागिरि, मनास्लु र अन्नपूर्ण हिमालका दक्षिणी भेगका खोँच तथा उपत्यकाहरूमा पनि वर्षाको मात्रा बढी हुन सक्छ।
लुम्बिनीका पहाडी क्षेत्रहरू, गुल्मी, अर्घाखाँची, रुकुम र सल्यानमा पनि बढी वर्षाको सम्भावना छ। दाङजस्ता दक्षिणी भूभागमा समेत वर्षाको सम्भावना रहेको छ। मौसमविद् विनोद पोखरेलका अनुसार कात्तिक १२ देखि १५ गतेसम्मको अवधिमा बागमती प्रदेशका धेरै स्थानमा १५० मिलिमिटरभन्दा बढी वर्षा हुन सक्ने पूर्वानुमान गरिएको छ।
हालसम्मका विभिन्न मौसमी मोडेलहरूले देखाएको वर्षाको तीव्रता र न्यूनचापीय प्रणाली चक्रवातीय प्रणालीमा रूपान्तरण भइरहेको अवस्थाको मूल्याङ्कन गर्दा औसतमा १०० मिलिमिटरभन्दा बढी वर्षा हुन सक्ने आकलन गरिएको छ। केही निश्चित स्थानहरूमा भने २०० मिलिमिटरभन्दा बढी वर्षा पनि हुन सक्छ। यो आँकडा एकै दिन वा एकै घण्टाको वर्षा नभई तीनदेखि चार दिनसम्मको समग्र वर्षा हो।
मधेश प्रदेशमा बाढी र हावाहुरीको जोखिम
बंगालको खाडीमा विकसित भइरहेको न्यूनचापीय प्रणालीको असर मधेश प्रदेशका पूर्वी भूभागमा बढी देखिन सक्नेछ। मधेश प्रदेशमा औसतभन्दा केही कम वर्षा हुने सम्भावना ५५ देखि ६५ प्रतिशतसम्म रहेको छ।
मधेश प्रदेशका साथै लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशको तराई भू-भागका केही स्थानमा तीव्र गतिको हावाहुरी चल्ने सम्भावना रहेकाले सचेत रहन महाशाखाले अनुरोध गरेको छ। मधेश प्रदेशका जिल्लाहरूमा बाढी पहिरोको उच्च जोखिम रहेकाले सतर्कता अपनाउन चेतावनी दिइएको छ। बाढी पहिरोको कारण मधेश प्रदेशमा सडक अवरुद्ध हुने, यातायातका साधन बीच बाटोमै रोकिने र यात्रुले घण्टौँसम्म सास्ती भोग्नुपर्ने समस्या दोहोरिँदै आएको छ।
कृषि र जनजीवनमा दीर्घकालीन प्रभाव
नेपालको करिब ६२ प्रतिशत जनसंख्या कृषिमा निर्भर भएकाले यस्ता मौसमी घटनाले कृषिमा ठूलो क्षति पुर्याउन सक्छन्। यसले खाद्य सुरक्षामा असर पार्नुका साथै आश्रित समुदायको आर्थिक अवस्था, शिक्षा र स्वास्थ्यमा समेत प्रभाव पार्ने मौसमविद् उपाध्यायले बताए।
पछिल्ला ३० वर्षमा बनेका धेरै बाटो नदीखोलाका किनारमा छन् र हिमनदी नजिकका क्षेत्रमा पनि पूर्वाधार निर्माण भएका छन्। हिमनदीहरू उच्च जोखिममा रहेकाले ती पूर्वाधारलाई भविष्यमा कसरी सुरक्षित बनाउने भन्ने प्रश्न उठेको छ।
विभागको निगरानी र सतर्कताको अपिल
जल तथा मौसम विज्ञान विभागले प्रणालीको निरन्तर निगरानी गरिरहेको र आवश्यकताअनुसार थप सूचना अद्यावधिक गर्दै जाने जनाएको छ। सम्भव भएसम्म मंगलबारअघि नै पाकेको धान काटेर सुरक्षित स्थानमा भित्र्याउन वा वर्षाको लहर सकिएपछि मात्र काट्ने गरी कार्ययोजना मिलाउनु उपयुक्त हुने देखिएको छ।
वर्षासँगै केही स्थानमा चट्याङ र असिना खस्ने सम्भावनासमेत रहेकाले कृषि बाली जोगाउन विशेष ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ। हिमाली तथा उच्च पहाडी क्षेत्रमा यात्रामा रहेका वा जाने तयारी गरिरहेका पर्यटक तथा यात्रुहरूलाई नियमित रूपमा जल तथा मौसम विज्ञान विभागको आधिकारिक सूचना अनुसार मात्र आफ्नो यात्राको तालिका तय गर्न अपिल गरिएको छ।
