पर्साको पकहाँमैनपुर गाउँपालिका–२, मधुबनीमा तिहारमा पटाका पड्काउने क्रममा ५ वर्षीय बालकको शरीरमा आगो लागेर मृत्यु भएपछि प्रहरीले मधेस प्रदेशका सीमावर्ती जिल्लाहरूमा पटाकाको ओसारपसार, बिक्री वितरण र प्रयोगमा थप कडाइ गरेको छ।
मधुबनीका मखु सहनीका ५ वर्षीय छोराको वीरगञ्जस्थित तराई अस्पतालमा उपचारकै क्रममा मृत्यु भएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय पर्साले पुष्टि गरेको छ। इलाका प्रहरी कार्यालय पोखरियाका प्रहरी निरीक्षक भानुभक्त अर्यालले घटनाको जानकारी दिएका छन्।
पृष्ठभूमि
- नेपालमा पटाका पड्काउन कानुनी प्रतिबन्ध छ।
- पर्सा प्रहरीले कात्तिक १८ गते विभिन्न स्थानबाट बरामद गरेको करिब ७ लाख रुपैयाँ मूल्य बराबरका पटाका तथा अन्य विस्फोटक सामग्री नष्ट गरेको थियो।
- मकवानपुर जिल्ला प्रशासन कार्यालयले २०८३ कात्तिक ५ गते तिहार, नेपाल संवत् तथा छठ पर्वलाई मर्यादित, शान्तिपूर्ण र सुरक्षित बनाउन पटका, भुइँचम्पा र आतिशबाजीजस्ता प्रज्वलनशील पदार्थको ओसारपसार, भण्डारण, बिक्री तथा प्रयोगमा पूर्ण प्रतिबन्ध लगाएको थियो।
नेपालमा पटाका तथा अन्य विस्फोटकजन्य सामग्रीको आयात, ओसारपसार, भण्डारण र बिक्री वितरण गैरकानुनी मानिन्छ। मुलुकी अपराध संहिता, २०७४ अनुसार गैरकानुनी रूपमा पटाकाजन्य सामग्रीको आयात, ढुवानी, भण्डारण र वितरण गर्नेलाई तीन वर्षसम्म कैद र ३० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना हुन सक्छ। विस्फोटक पदार्थको वर्गअनुसार कानुन उल्लंघन गर्ने व्यक्तिलाई तीनदेखि दस वर्षसम्म कैद र ३० हजारदेखि एक लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना हुन सक्ने व्यवस्था छ।
मधेसमा अवैध कारोबार र प्रदूषणको चुनौती
मधेस प्रदेशमा सीमा नाकाबाट अवैध पटाका भित्रिने क्रम जारी रहेकाले यसको नियन्त्रण थप चुनौतीपूर्ण बनेको छ। पटाकाको अवैध कारोबार र प्रयोगले यस क्षेत्रमा सुरक्षा चुनौती बढाउनुका साथै वायु प्रदूषण र स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउन सक्छ। वातावरणविद् राजन थापाका अनुसार पटाका पड्काउँदा निस्कने धुवाँ र रासायनिक पदार्थले वायुमण्डलमा प्रदूषक कण थपी मानव स्वास्थ्यमा मात्र नभई पशुपन्छी तथा अन्य जीवजन्तुमा समेत असर पार्छ।
प्रहरीले पछिल्लो समय अवैध पटाका बरामद गर्न सक्रियता बढाएको छ। पर्सा प्रहरीले कात्तिक १८ गते ७ लाख रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यका अवैध पटाका बरामद गरी नष्ट गरेको थियो। कोशी प्रदेश प्रहरी कार्यालयका सूचना अधिकारी प्रहरी उपरीक्षक सुमनकुमार तिम्सिनाका अनुसार केही दिनयता प्रदेशका विभिन्न स्थानबाट १० लाख ७ हजारभन्दा बढी मूल्यका पटाका बरामद गरी नष्ट गरिएको छ। सशस्त्र प्रहरी बल, नेपाल नं. २ गण झापाले करिब २३ लाख ५९ हजार रुपैयाँ बराबरका अवैध पटाका तथा आतिसबाजीजन्य सामग्री नष्ट गरेको छ। जिल्ला प्रहरी कार्यालय कपिलवस्तुका प्रमुख मनोहर भट्टका अनुसार कपिलवस्तुमा पनि ९ लाख ३० हजार १२२ रुपियाँ मूल्य बराबरका आतिशबाजीका सामग्री बरामद गरी नष्ट गरिएको छ।
यस घटनापछि प्रधानमन्त्री बालेन शाहको सरकारमाथि कानुन कार्यान्वयन गर्न असफल भएको र स्थानीय प्रशासन तथा सरकारी संयन्त्रको घुसखोरी प्रवृत्तिले करोडौंको पटाका भित्रिएको आरोप लागेको छ। प्रहरीले आपराधिक क्रियाकलाप नियन्त्रणका लागि विभिन्न स्थानमा कुकुरसहितको चेकिङ टोली परिचालन गरिरहेको छ।
अब के हुन्छ
चाडपर्व तथा विशेष अवसरमा पटका पड्काउँदा हुन सक्ने सम्भावित दुर्घटना र क्षति न्यूनीकरण गर्न अवैध पटका ओसारपसार, भण्डारण तथा बिक्री वितरण नियन्त्रणमा सुरक्षा गस्ती बढाइएको छ।
