मलको अभावले किसान चिन्तित, तातोपानीमा बोरा थुप्रिए: कसको जवाफदेही?

सिन्धुपाल्चोकको तातोपानी सुख्खा बन्दरगाहमा किसानका लागि आवश्यक पर्ने रासायनिक मलका बोराहरू थुप्रिएर कुहिन थालेका छन्। खेतीको मुख्य समयमा समेत मल उपलब्ध नहुँदा किसानहरू गम्भीर चिन्तामा परेका छन्। यस विषयमा सम्बन्धित निकायले तत्काल स्पष्टीकरण दिनुपर्ने माग उठेको छ। यो अवस्थाले नेपालको कृषि क्षेत्रको भविष्य र किसानहरूको जीविकोपार्जनमाथि गम्भीर प्रश्नचिह्न खडा गरेको छ, जसलाई समयमै सम्बोधन गरिएन भने यसले दूरगामी नकारात्मक असर पार्न सक्छ। नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड मानिने कृषि क्षेत्रमा यस्तो बेवास्ताले समग्र विकास प्रक्रियालाई नै बाधा पुर्याउन सक्ने देखिन्छ।

तातोपानी नाकामा मलका बोरा थुप्रिएर गुणस्तरमा प्रश्न

• सिन्धुपाल्चोकको तातोपानी नाकाबाट आयात गरिएका रासायनिक मलका हजारौं बोरा बन्दरगाहमा अलपत्र परेका छन्।
• खेतीको सिजन सुरु भइसक्दा पनि किसानले समयमा मल नपाउँदा उत्पादनमा प्रत्यक्ष असर पर्ने देखिएको छ।
• मलका बोराहरू खुला स्थानमा थुपारिएकाले गुणस्तरमा समेत प्रश्न उठेको छ।
• आयातकर्ता, ढुवानीकर्ता र सरकारी निकायबीचको समन्वयको अभावले समस्या निम्त्याएको आशंका छ।
• किसानले तत्काल मल उपलब्ध गराउन माग गर्दै सम्बन्धित निकायलाई दबाब दिन थालेका छन्।

सिन्धुपाल्चोकको तातोपानी सुख्खा बन्दरगाहमा हजारौं बोरा रासायनिक मल आयात गरिए पनि किसानसम्म पुग्न सकेको छैन। वर्षायामको सुरुवाइसँगै धान रोपाईंको मुख्य समय नजिकिँदै गर्दा मलको अभावले किसानहरूको चिन्ता चुलिएको छ। यसरी खुला आकाशमुनि थुपारिएका मलका बोराहरू हावाहुरी र पानीले भिजेर गुणस्तरहीन बन्दै गएका छन्, जसको प्रत्यक्ष मारमा किसानहरू पर्ने निश्चित छ। नेपालमा कृषिजन्य उत्पादन वृद्धि गर्न रासायनिक मलको प्रयोग अपरिहार्य मानिन्छ, तर यस्तो अवस्थाले उत्पादन लक्ष्य हासिल गर्न चुनौती थपिने देखिन्छ। यसले विगतका वर्षहरूमा पनि देखिएका मल अभावका समस्याहरूलाई पुनः उजागर गरेको छ, जसले सरकारी नीतिको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठाएको छ।

सरकारी निकायको बेवास्ता र किसानको भविष्यमाथि खेलबाड

सिन्धुपाल्चोकको तातोपानी सुख्खा बन्दरगाहमा रासायनिक मलका हजारौं बोराहरू थुप्रिएर बसेका छन्। खेतीपातीको मुख्य समयमा समेत किसानले मल नपाउँदा चिन्तित बनेका छन्। यसरी मलका बोराहरू खुला चौरमा थुपारिँदा ती कुहिन थालेका छन्, जसले गर्दा मलको गुणस्तरमा समेत प्रश्नचिह्न खडा भएको छ। नेपालको संविधानले नागरिकलाई खाद्य सुरक्षाको हक सुनिश्चित गरेको छ, र यसका लागि कृषि उत्पादन वृद्धि गर्न मलजस्ता आधारभूत सामाग्रीको उपलब्धता अपरिहार्य छ। यसरी मलको अभाव हुनु भनेको नागरिकको मौलिक हकमाथिको कुठाराघात हो।

यस विषयमा आधिकारिक जानकारी अनुसार, आयातकर्ताले समयमा आवश्यक प्रक्रिया पूरा नगर्दा वा सरकारी निकायले समयमा सहजीकरण नगर्दा मलका बोराहरू बन्दरगाहमा थन्किएका हुन्। यसको प्रत्यक्ष मारमा किसान परेका छन्। यसबाट खेतीको उत्पादनमा समेत नकारात्मक असर पर्ने देखिन्छ। नेपालमा कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेड (Agri-Input Company Limited) जस्ता सरकारी निकायहरू मल आयात र वितरणको मुख्य जिम्मेवारीमा छन्, तर यस्तो अवस्थामा उनीहरूको भूमिकामाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ। विगतमा पनि मलको कृत्रिम अभाव सिर्जना गरेर कालोबजारी गर्ने प्रवृत्ति देखिएको थियो, र यो घटनाले त्यस्ता आशंकालाई थप बल पुर्याएको छ।

किसानको पीडा: धान खेतीको मुखमा मलको हाहाकार

खेतीपातीको मुखमा रासायनिक मल नपाएपछि सिन्धुपाल्चोकका किसानहरू चिन्तित बनेका छन्। यस क्षेत्रका किसानहरूले यस वर्ष धान खेतीका लागि आवश्यक पर्ने युरिया, डीएपी र पोटासजस्ता मल समयमा नपाएको गुनासो गरेका छन्। प्रत्येक वर्ष खेतीको सिजन सुरु हुनुअघि नै मल उपलब्ध हुनुपर्नेमा यस पटक अवस्था निकै निराशाजनक रहेको किसानहरूको भनाइ छ। नेपालमा करिब ६० प्रतिशतभन्दा बढी जनसंख्या प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा कृषिमा निर्भर छ, र उनीहरूको आम्दानीको मुख्य स्रोत खेतीपाती नै हो। यस्तो अवस्थामा मलको अभावले उनीहरूको आर्थिक अवस्था झनै नाजुक बन्ने खतरा छ।

“हामीलाई खेतीको लागि मल चाहियो, तर सरकारी निकायले समयमा उपलब्ध गराएन,” एक स्थानीय किसानले भने, “यसरी मलका बोराहरू थुप्रिएर बसेको देख्दा हामीलाई झनै चिन्ता लागेको छ। यसको जिम्मेवारी कसले लिने?” यो गुनासो केवल सिन्धुपाल्चोकका किसानहरूको मात्र होइन, देशभरका हजारौं किसानहरूको साझा पीडा हो। सरकारी तथ्यांक अनुसार, नेपालमा वर्षेनी करिब ५ लाख मेट्रिक टन रासायनिक मलको माग हुने गरेको छ, तर आपूर्ति सधैं अपुग हुने गरेको छ। यसले नेपालको कृषि प्रणालीको कमजोरीलाई उजागर गर्दछ।

समस्याको जड: आयातकर्ता, ढुवानीकर्ता र सरकारी निकायको अदूरदर्शिता

तातोपानी सुख्खा बन्दरगाहमा मलका बोरा थुप्रिनुमा विभिन्न कारणहरू जिम्मेवार रहेको पाइएको छ। आयातकर्ताले पर्याप्त तयारी नगरी मल ल्याउने प्रक्रिया अघि बढाएको, ढुवानीमा ढिलाइ भएको र सरकारी निकायहरूबीच समन्वयको अभाव जस्ता समस्याहरू यसका मुख्य कारण हुन्। यसका अतिरिक्त, नाकामा आवश्यक पूर्वाधारको कमी र भन्सार प्रक्रियामा हुने ढिलाइले पनि समस्या थप जटिल बनाएको छ। नेपालमा कृषि क्षेत्रको आधुनिकीकरण र उत्पादकत्व वृद्धिमा रासायनिक मलको भूमिका महत्वपूर्ण छ। यसको अभावले मात्र होइन, गुणस्तरहीन मलको प्रयोगले पनि माटोको उर्वराशक्तिमा ह्रास आउने र उत्पादन घट्ने सम्भावना रहन्छ।

यस समस्याको समाधानका लागि तत्काल पहल गरिनुपर्ने किसानहरूको माग छ। यदि समयमै मल उपलब्ध नभएमा यस वर्षको बाली उत्पादनमा ठूलो क्षति पुग्ने देखिन्छ। यसबाट किसानहरूको आम्दानीमा समेत असर पर्नेछ। नेपालको विकासका लागि कृषि क्षेत्रको सुदृढीकरण आवश्यक छ। यसका लागि सरकारले मलको नियमित आपूर्ति सुनिश्चित गर्न, किसानलाई समयमै मल उपलब्ध गराउन र कृषिसम्बन्धी अन्य आवश्यक सामग्रीको सहज पहुँच सुनिश्चित गर्नुपर्छ। यसका लागि दीर्घकालीन योजना र प्रभावकारी कार्यान्वयन आवश्यक छ।

जवाफदेही को? किसानको भविष्यमाथि प्रश्नचिह्न

यस विषयमा सम्बन्धित निकाय, जस्तै कृषि मन्त्रालय, कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेड र तातोपानी सुख्खा बन्दरगाह भन्सार कार्यालयले तत्काल स्पष्टीकरण दिनुपर्ने माग उठेको छ। किसानको जीवनरेखामाथि खेलबाड गर्ने यो प्रवृत्तिलाई रोक्न कडा कारबाहीको आवश्यकता छ। अब जवाफदेही कसले लिने? नेपालमा कृषि मन्त्रालयले मलको आयात र वितरणको नीतिगत निर्णय गर्दछ, जबकि कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडले प्रत्यक्ष रूपमा मल खरिद गरी वितरण गर्ने काम गर्दछ। तातोपानी सुख्खा बन्दरगाह भन्सार कार्यालयले आयात प्रक्रियालाई सहजीकरण गर्नुपर्ने हुन्छ। यी तीनवटै निकायको समन्वय र प्रभावकारी कार्यसम्पादनले मात्र किसानले समयमा मल पाउने सुनिश्चित हुन्छ।

यस्तो अवस्थामा, कुनै एक निकायको मात्र गल्ती नभई समग्र प्रणालीगत कमजोरी देखिन्छ। यसमा आयातकर्ताको अदूरदर्शिता, ढुवानीकर्ताको ढिलासुस्ती, र सरकारी निकायहरूको प्रशासनिक झन्झट र समन्वयको अभाव जिम्मेवार हुन सक्छ। यसको अन्तिम परिणाम किसानले भोग्नुपरेको छ। यस घटनाले नेपालको कृषि आपूर्ति शृंखलामा रहेका कमजोरीहरूलाई सतहमा ल्याएको छ। यसको समाधानका लागि सरकारले तत्काल अनुगमन र छानबिन गरी दोषीलाई कारबाहीको दायरामा ल्याउनुपर्ने र भविष्यमा यस्ता घटना नदोहोरिने सुनिश्चित गर्नुपर्ने माग किसान र सरोकारवालाहरूले गरेका छन्।

आगामी साताहरूमा नेपालको कृषि क्षेत्रमा दूरगामी असर

तातोपानी सुख्खा बन्दरगाहमा मलका बोरा थुप्रिनु र किसानले समयमा मल नपाउनुले आगामी साताहरूमा नेपालको कृषि क्षेत्रमा गम्भीर असर पार्ने सम्भावना छ। विशेषगरी धान खेतीको सिजन सुरु भइसकेकाले समयमै मल नपाउँदा उत्पादनमा कमी आउने निश्चित छ। यसले देशको खाद्यान्न सुरक्षामा समेत प्रभाव पार्न सक्छ। नेपाल कृषि प्रधान देश भएकाले यसको अर्थतन्त्रमा कृषि क्षेत्रको योगदान ठूलो छ। यसरी कृषि उत्पादनमा कमी आउँदा समग्र आर्थिक विकासमा समेत बाधा पुग्नेछ।

यसका अतिरिक्त, किसानहरूको मनोबलमा समेत नकारात्मक असर पर्ने देखिन्छ। यदि सरकारले किसानको समस्यालाई समयमै सम्बोधन गर्न सकेन भने, उनीहरू खेतीपातीप्रति वितृष्णा हुन सक्छन्, जसले गर्दा ग्रामीण क्षेत्रबाट सहरतर्फ बसाइँसराइ बढ्ने र खेतीयोग्य जमिन बाँझो हुने खतरा रहन्छ। यसले नेपालको कृषि प्रणालीलाई झनै कमजोर बनाउनेछ। यस समस्याको तत्काल समाधान नभएमा, आगामी दिनहरूमा बजारमा मलको कृत्रिम अभाव सिर्जना हुन सक्ने र कालोबजारी मौलाउन सक्ने आशंका पनि गरिएको छ। यसबाट जोगिनका लागि सरकारले प्रभावकारी अनुगमन र वितरण प्रणाली सुदृढ गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।