नेपाल आयल निगमले पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य घटाएको छ। बिहीबार रातिदेखि लागू हुनेगरी नयाँ मूल्य सूची अनुसार पेट्रोल प्रतिलिटर २ रुपैयाँले र डिजेल तथा मट्टितेल १२ रुपैयाँले सस्तो भएको छ। यो मूल्य समायोजनले आम नागरिकलाई केही हदसम्म भए पनि राहत दिने अपेक्षा गरिएको छ, विशेषगरी यातायात र ढुवानीको लागतमा प्रत्यक्ष असर पर्ने देखिन्छ। नेपालको अर्थतन्त्रमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यको उतारचढावले ठूलो भूमिका खेल्ने गर्छ, र यस पटकको यो निर्णयले बजारमा केही सकारात्मक संकेत देखाएको छ।
पेट्रोल, डिजेल र मट्टितेलको नयाँ मूल्य सूची
- पेट्रोल: प्रतिलिटर २ रुपैयाँले घट्यो
- डिजेल: प्रतिलिटर १२ रुपैयाँले घट्यो
- मट्टितेल: प्रतिलिटर १२ रुपैयाँले घट्यो
- ग्यास: यथावत
यससँगै काठमाडौं, दिपायल र पोखरा जस्ता प्रमुख शहरहरूमा पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर २ सय १७ रुपैयाँ कायम भएको छ। यसअघि यी क्षेत्रमा पेट्रोल २ सय १९ रुपैयाँमा बिक्री भइरहेको थियो, जसले गर्दा दैनिक यात्रा गर्ने हजारौं नागरिकलाई केही भार कम हुनेछ। यस्तो मूल्य समायोजनले गर्दा उपभोक्ताहरूको खर्चमा सानो भए पनि कमी आउनेछ, जुन वर्तमान महँगीको समयमा निकै महत्वपूर्ण छ। यसअघि लगातार बढ्दो मूल्यले गर्दा सर्वसाधारणको ढाड सेकिएको थियो।
त्यस्तै, सुर्खेत र दाङ जस्ता प्रदेशका प्रमुख शहरहरूमा भने पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर २ सय १८ रुपैयाँबाट घटेर २ सय १६ रुपैयाँ पुगेको छ। यसअघि यी क्षेत्रमा मूल्य २ सय १८ रुपैयाँ थियो। यो समायोजनले यी क्षेत्रका बासिन्दाहरूलाई पनि केही आर्थिक राहत प्रदान गर्नेछ। चारआली, बिराटनगर, राजविराज, जनकपुर, अमलेखगञ्ज, धादिङ, नेपालगञ्ज, सुर्खेत, दाङ, बिरेन्द्रनगर, डोटी, कैलाली, कञ्चनपुर लगायतका विभिन्न जिल्ला र सीमावर्ती क्षेत्रहरूमा पनि डिजेल र मट्टितेलको मूल्य १२ रुपैयाँले घटेको छ। यसले गर्दा यी क्षेत्रहरूमा यातायात र ढुवानीको लागतमा सन्तुलन आउने अपेक्षा गरिएको छ, जसको प्रभाव अन्ततः बजार मूल्यमा पनि देखिनेछ।
पेट्रोलियम मूल्य घट्नुको कारण र अन्तर्राष्ट्रिय प्रभाव
नेपाल आयल निगमले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य घटेर आएको कारण देखाउँदै नेपालमा पनि मूल्य समायोजन गरेको हो। निगमका अनुसार पछिल्लो १५ दिनको अवधिमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोल, डिजेल र मट्टितेलको मूल्य उल्लेखनीय रूपमा घटेको छ। यसले गर्दा निगमलाई केही राहत मिलेको छ, जसले गर्दा उनीहरूले उपभोक्ताहरूलाई पनि सोही अनुसारको लाभ दिन सकेका छन्। नेपाल जस्तो आयातमा निर्भर देशका लागि अन्तर्राष्ट्रिय बजारको मूल्य निर्धारणले ठूलो महत्व राख्छ।
यद्यपि, निगमले एलपी ग्यासको मूल्य भने यथावत राखेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ग्यासको मूल्यमा खासै ठूलो घटबढ नभएकोले हाललाई मूल्य नघटाईएको निगमले जनाएको छ। ग्यासको मूल्यमा वृद्धि नहुनुले मध्यमवर्गीय परिवारलाई केही राहत मिलेको छ, किनकि यो दैनिक भान्साको एक अनिवार्य हिस्सा हो। तर, डिजेल र मट्टितेलको मूल्यमा भएको ठूलो गिरावटले भने कृषिलगायत अन्य क्षेत्रमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा छ।
आम नागरिकलाई यस मूल्य घट्दाको प्रभाव
पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य घट्नुले यातायात क्षेत्रमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्नेछ। सार्वजनिक यातायातको भाडादरमा केही कमी आउन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ, जसले गर्दा दैनिक कार्यालय वा अन्य कामको लागि यात्रा गर्ने हजारौं सर्वसाधारण नागरिकहरूलाई केही आर्थिक भार कम हुनेछ। यसले गर्दा दैनिक यात्रा गर्ने यात्रुहरूलाई केही राहत मिल्नेछ, विशेषगरी निम्न र मध्यम आय भएका वर्गलाई। यस्तै, ढुवानी खर्चमा कमी आएसँगै विभिन्न उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा पनि केही सन्तुलन आउने सम्भावना छ, जसको प्रत्यक्ष लाभ उपभोक्ताले पाउनेछन्।
तर, डिजेल र मट्टितेलको मूल्य १२ रुपैयाँले घट्दा किसानहरूलाई भने ठूलो राहत मिल्नेछ। कृषि कार्यमा प्रयोग हुने ट्याक्टर र अन्य मेसिनरीहरू डिजेलबाट चल्ने हुनाले खेतीपातीको लागत घट्नेछ। यसले समग्र कृषि उत्पादनमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ, जसले गर्दा खाद्यान्नको मूल्यमा पनि स्थायित्व आउन सक्छ। नेपालको अर्थतन्त्रको एक ठूलो हिस्सा कृषिमा निर्भर छ, त्यसैले यस क्षेत्रमा परेको सकारात्मक प्रभावले देशको आर्थिक विकासमा पनि योगदान पुर्याउनेछ।
विज्ञहरूको विश्लेषण र आगामी सम्भावना
अर्थविज्ञहरूका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय बजारको उतारचढाव अनुसार नेपालमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य समायोजन हुनु सकारात्मक पक्ष हो। ‘यसले बजारलाई स्थिर राख्न मद्दत गर्छ र उपभोक्तालाई पनि राहत दिन्छ,’ अर्थविद् डा. पोषराज पाण्डेले बताए। उनले निगमले अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य अनुसार नियमित मूल्य समायोजन गर्नुपर्नेमा जोड दिए, जसले गर्दा बजारमा कृत्रिम अभाव वा कालोबजारी रोक्न सकिन्छ। यस प्रकारको नियमित समायोजनले उपभोक्ताहरूलाई पनि एक प्रकारको अनुमानितता दिन्छ।
यद्यपि, ग्यासको मूल्य यथावत रहनुले केही उपभोक्तालाई भने खल्लो लागेको छ। निगमले आगामी दिनमा ग्यासको मूल्यमा पनि समायोजन गर्ने अपेक्षा गरिएको छ, विशेषगरी यदि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ग्यासको मूल्यमा कुनै ठूलो परिवर्तन आएमा। नेपालमा ग्यासको प्रयोग निकै व्यापक छ, र यसको मूल्यमा हुने कुनै पनि परिवर्तनले आम नागरिकको जीवनशैलीमा प्रत्यक्ष असर पार्छ। यसले गर्दा निगमले ग्यासको मूल्य निर्धारणमा पनि थप ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ।
आगामी साताहरूको लागि यसको अर्थ
आगामी साताहरूमा, यो मूल्य घट्नुले नेपालको अर्थतन्त्रमा केही सकारात्मक तरङ्ग ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ। सार्वजनिक यातायात व्यवसायीहरूले भाडा घटाउने सम्भावना छ, जसले गर्दा दैनिक यात्रुहरूको खर्चमा कमी आउनेछ। यसले गर्दा उपभोक्ताहरूको क्रयशक्तिमा केही वृद्धि हुनेछ, जसको फाइदा अन्य क्षेत्रहरूमा पनि पुग्नेछ। ढुवानी लागतमा आएको कमीले गर्दा विभिन्न दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्यमा पनि केही सन्तुलन आउन सक्नेछ, जसले गर्दा मुद्रास्फीतिको दबाब कम हुनेछ।
कृषि क्षेत्रमा, डिजेलको मूल्य घट्दा खेतीको लागत कम हुनेछ, जसले गर्दा किसानहरूलाई ठूलो राहत मिल्नेछ। यसले कृषि उत्पादन बढाउन र खाद्यान्न सुरक्षा सुनिश्चित गर्न मद्दत गर्नेछ। यद्यपि, एलपी ग्यासको मूल्य यथावत रहनुले केही उपभोक्ताहरूलाई चिन्तित तुल्याएको छ, र उनीहरूले आगामी दिनमा मूल्य समायोजनको आशा गरिरहेका छन्। नेपाल आयल निगमले अन्तर्राष्ट्रिय बजारको अवस्थालाई नजिकबाट नियालिरहेको छ र सोही अनुसार मूल्य समायोजन गर्ने बताएको छ, जसले गर्दा बजारमा स्थिरता कायम राख्न मद्दत पुग्नेछ।
