कालीकोटकी ११ वर्षीया प्रियंका विकले आठ वर्षपछि पुनः संसारलाई उज्यालोका रूपमा देख्न पाएकी छिन्। बाल्यकालमा लागेको चोटका कारण गुमेको उनको आँखाको ज्योति फर्किएपछि परिवारमा खुसीको सीमा छैन। उनले अब आफ्नो जीवनमा अन्धकार सदाका लागि हटेको महसुस गरेकी छिन्। यो अविश्वसनीय पुनरागमनले उनको परिवारलाई मात्र होइन, समाजलाई पनि आशा र खुसीले भरिदिएको छ, जसले विपन्नताका बाबजुद स्वास्थ्य सेवाको महत्वलाई पुनः स्थापित गरेको छ।
प्रियंकाको आँखामा फर्केको उज्यालो: आठ वर्षको अन्धकारको अन्त्य
अति विपन्न परिवारमा जन्मिएकी प्रियंकाले झन्डै एक दशकदेखि उज्यालोसँग साक्षात्कार गर्ने अवसर गुमाएकी थिइन्। सानैमा लागेको चोटले उनको आँखाको ज्योति गुमेको थियो। उनले छिट्टै फेरि देख्न पाउँछु भन्ने कल्पना समेत गरेकी थिइनन्। तर, हालै भएको उपचारपछि उनको आँखाको ज्योति फर्किएको छ, जसले उनको र उनको परिवारको जीवनमा नयाँ आशाको सञ्चार गरेको छ। नेपालको सन्दर्भमा, विशेषगरी दुर्गम पहाडी क्षेत्रहरूमा, बालबालिकाको स्वास्थ्यमा समयमै ध्यान दिन नसक्दा यस्ता समस्याहरू जटिल बन्न पुग्छन्, जसको प्रत्यक्ष असर उनीहरूको भविष्यमा पर्छ।
प्रियंकाको परिवारले यो खुसीलाई कसरी व्यक्त गर्ने भन्ने शब्द नै पाएको छैन। आठ वर्षको लामो अन्धकारपछि उज्यालो देख्नु उनीहरूका लागि एउटा ठूलो चमत्कार जस्तै हो। यो घटनाले समाजमा स्वास्थ्य सेवाको पहुँच र त्यसको महत्वलाई पुनः उजागर गरेको छ। नेपाल सरकारले स्वास्थ्य सेवालाई आम नागरिकको पहुँचमा पुर्याउन विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरे पनि, विपन्न र दुर्गम क्षेत्रका नागरिकहरूले अझै पनि पूर्ण रूपमा लाभान्वित हुन सकेका छैनन्। प्रियंकाको यो सफलताले त्यस्ता कार्यक्रमहरूको प्रभावकारिता बढाउन थप प्रोत्साहन दिनेछ।
दुर्गम भेगका बालबालिकाको स्वास्थ्य: विपन्नता र पहुँचको चुनौती
प्रियंकाको जस्तै अवस्थामा रहेका धेरै बालबालिकाहरू विपन्नताका कारण समयमै उपचार नपाएर शारीरिक समस्याबाट गुज्रनुपर्ने बाध्यता छ। विशेषगरी दुर्गम भेगमा स्वास्थ्य सेवाको पहुँच पुर्याउनु चुनौतीपूर्ण छ। यातायातको असुविधा, स्वास्थ्यकर्मीको अभाव र महँगो उपचार खर्चले गर्दा धेरै परिवारहरू आफ्ना बालबालिकाको स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिन सक्दैनन्। प्रियंकाको कथाले स्वास्थ्य उपचारको अभावमा बालबालिकाको भविष्य कस्तो हुन सक्छ भन्ने देखाउँछ, जहाँ उनीहरूको पढाइ, खेलकुद र सामाजिक जीवनमा समेत गम्भीर असर पर्छ।
समयमै उपचार पाएको भए प्रियंकाले यति लामो समयसम्म अन्धकारमा बस्नुपर्ने थिएन। उनको परिवारको आर्थिक अवस्था कमजोर भएका कारण उनीहरूले उपचारका लागि आवश्यक पहल गर्न सकेका थिएनन्। यो घटनाले स्वास्थ्य बीमा र सरकारी स्वास्थ्य कार्यक्रमहरूको प्रभावकारितामाथि पनि प्रश्न उठाएको छ। नेपालमा स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम लागू भए पनि, यसको पहुँच र कार्यान्वयन अझै पनि ग्रामीण तथा विपन्न समुदायसम्म पूर्ण रूपमा पुग्न सकेको छैन। यसले गर्दा प्रियंका जस्ता बालबालिकाले महँगो उपचार खर्च धान्न नसकेर समस्यामा पर्ने गरेका छन्।
प्रियंकाको भविष्य: विद्यालय फर्किने र उज्यालो भविष्यको आशा
अहिले प्रियंकाको आँखाको ज्योति फर्किएपछि उनी विद्यालय जान पाउने र आफ्नो भविष्यलाई उज्यालो बनाउन पाउने आशामा छिन्। उनको यो पुनरागमनले समाजका अन्य विपन्न परिवारहरूलाई पनि स्वास्थ्य उपचारका लागि प्रेरित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसले बालबालिकाको शिक्षामा समेत सकारात्मक प्रभाव पार्नेछ, किनकि दृष्टिहीनताले गर्दा उनीहरूले पढाइमा ध्यान केन्द्रित गर्न सक्दैनन्। अब प्रियंकाले नयाँ उत्साहका साथ आफ्नो शिक्षालाई अगाडि बढाउन सक्नेछिन्, जुन उनको परिवारको लागि मात्र नभई समग्र समुदायको लागि पनि गर्वको विषय हुनेछ।
यो घटनाले देखाउँछ कि सही समयमा सही उपचार पाएमा कतिपय गम्भीर स्वास्थ्य समस्याहरूको पनि समाधान सम्भव छ। प्रियंकाको जीवनमा फर्किएको यो उज्यालो धेरैका लागि प्रेरणाको स्रोत बन्नेछ। यसले सम्बद्ध निकायहरूलाई दुर्गम क्षेत्रमा स्वास्थ्य सेवाको पहुँच विस्तार गर्न र विपन्न बालबालिकाहरूलाई लक्षित विशेष स्वास्थ्य कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्न थप उत्प्रेरित गर्नेछ। यसरी, प्रियंकाको कथाले नेपालमा स्वास्थ्य सेवाको सुधारका लागि एक महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ।
आगामी साताहरूमा नेपालका लागि यसको अर्थ
प्रियंकाको आँखाको ज्योति फर्किनु एक व्यक्तिगत खुसीको क्षण मात्र नभई, यसले नेपालका स्वास्थ्य नीतिहरू र तिनको कार्यान्वयनमाथि थप बहसको ढोका खोलेको छ। आगामी साताहरूमा, यस घटनाले विशेषगरी दुर्गम क्षेत्रहरूमा स्वास्थ्य सेवाको पहुँच विस्तार गर्नका लागि सरकारमाथि दबाब बढाउने सम्भावना छ। यसले स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमको प्रभावकारिता र विपन्न बालबालिकालाई लक्षित विशेष उपचार सुविधाको आवश्यकतालाई पुनः उजागर गर्नेछ। साथै, यसले सामाजिक सचेतना फैलाउन र समुदायहरूलाई स्वास्थ्य सम्बन्धी समस्याहरूमा समयमै ध्यान दिन प्रेरित गर्नेछ, जसले गर्दा भविष्यमा यस्ता दुःखद घटनाहरू दोहोरिने सम्भावना कम हुनेछ।