रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले आगामी महिना अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र चिनियाँ नेता सी जिनपिङसँग युक्रेन द्वन्द्व अन्त्यका लागि शिखर सम्मेलनको प्रस्ताव गरेका छन्। यो प्रस्तावले मस्कोलाई फाइदा पुर्याउने अपेक्षा गरिएको वाल स्ट्रिट जर्नलले जनाएको छ।
पुटिनको यो सुझाव अक्टोबर ९ मा ट्रम्पसँगको टेलिफोन वार्ताका क्रममा आएको थियो। सोही वार्तामा अमेरिकाले रुसी डिजेल खरिद गर्ने र विश्व बजारमा यसको बिक्रीलाई सहज बनाउने सम्झौता पनि भएको थियो।
शिखर सम्मेलनको कूटनीतिक पृष्ठभूमि
यो प्रस्तावित शिखर सम्मेलन यस्तो समयमा आएको छ जब ट्रम्प र युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोडिमिर जेलेन्स्कीबीच सार्वजनिक रूपमा एकअर्काका निर्णयहरूको आलोचना भइरहेको छ। जेलेन्स्कीले ट्रम्पको रुसमाथिको प्रतिबन्ध हटाउने निर्णयले मस्कोलाई युक्रेनमा आक्रमण जारी राख्न प्रोत्साहन दिने बताएका थिए। ट्रम्पले भने जेलेन्स्कीले युद्ध अन्त्य गर्न नचाहेको आरोप लगाएका छन्।
वाल स्ट्रिट जर्नलका अनुसार, क्रेमलिनले आगामी एशिया-प्रशान्त आर्थिक सहयोग (APEC) शिखर सम्मेलनको छेउमा नोभेम्बर १८ र १९ मा चीनको शेन्जेनमा तीन नेताहरूलाई भेट्न सुझाव दिएको छ। यो बैठकमा युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीलाई भने समावेश नगरिने बताइएको छ, जसले धेरै युरोपेली देशहरूलाई चिन्तित तुल्याउन सक्नेछ।
आणविक निःशस्त्रीकरण र डिजेल सम्झौता
ट्रम्पले बिहीबार वाशिंगटनले मस्को र बेइजिङसँग आणविक निःशस्त्रीकरणबारे वार्ता गरिरहेको बताएका थिए। रुस र संयुक्त राज्य अमेरिकासँग विश्वका दुई ठूला आणविक हतियार छन् भने चीनले हालैका वर्षहरूमा आफ्नो आणविक क्षमतालाई तीव्र रूपमा विस्तार गरेको स्टकहोम इन्टरनेशनल पीस रिसर्च इन्स्टिच्युटले जनाएको छ। यद्यपि, पुटिनको प्रस्तावित शिखर सम्मेलन आणविक निःशस्त्रीकरणसम्बन्धी छलफलसँग जोडिएको छ वा छैन भन्ने स्पष्ट छैन।
यसअघि ट्रम्प प्रशासनले रुसी इन्धनमाथिको अमेरिकी प्रतिबन्धलाई अस्थायी रूपमा हटाएको थियो, जुन युक्रेन युद्धका कारण मस्कोको राजस्व सीमित गर्न लगाइएको थियो। रुसी उपप्रधानमन्त्री अलेक्ज्याण्डर नोभाकका अनुसार, वाशिंगटनसँगको सम्झौताले विश्वव्यापी डिजेल आपूर्ति र मागलाई सन्तुलनमा राख्न मद्दत गर्नेछ। उनले विश्वव्यापी डिजेल बजारमा मूल्य ५% देखि ६% सम्म घटेको उल्लेख गरेका छन्। रुसले सन् २०२६ को अन्त्यसम्ममा डिजेल निर्यात प्रतिमहिना ३० लाखबाट ३५ लाख मेट्रिक टन पुर्याउन सक्ने रोयटर्सले जनाएको छ।
प्रतिक्रिया र आगामी चुनौती
क्रेमलिनका प्रवक्ता दिमित्री पेस्कोभले सम्भावित बैठकबारे छलफल चलिरहेको बताएका छन्, तर बैठक वा यसको एजेन्डाबारे कुनै स्पष्ट समझदारी नभएको उल्लेख गरेका छन्। यद्यपि, तीनवटै पक्षले यस्तो बैठकको सैद्धान्तिक सम्भावनालाई स्वीकार गरेका छन्। एक वरिष्ठ अमेरिकी अधिकारीले ट्रम्पले बैठकमा सहमति नजनाएको तर युद्ध अन्त्य गर्ने उनको इच्छाका कारण उनी यस विचारप्रति सकारात्मक हुन सक्ने बताएका छन्।
ह्वाइट हाउस वा वाशिंगटनस्थित चिनियाँ दूतावासले यस रिपोर्टमा कुनै टिप्पणी गरेका छैनन्। विश्लेषक युन सनका अनुसार, ट्रम्प, सी र पुटिनबीचको बैठकले विश्व कूटनीतिमा चीनको स्थानका लागि सीको महत्वाकांक्षालाई अगाडि बढाउन सक्छ। यद्यपि, चिनियाँ अधिकारीहरूले APEC मा बैठकले चीनको क्षेत्रीय भूमिकालाई ओझेलमा पार्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। चीनले पुटिनको समर्थन र युरोपसँगको आर्थिक सम्बन्धबीच सन्तुलन मिलाउन खोजिरहेको बताइएको छ।
नेपालमा युद्धको असर
नेपालको परराष्ट्र रोजगार विभागले युद्धग्रस्त रुस र युक्रेनका लागि नेपाली नागरिकहरूलाई श्रम स्वीकृति नदिने निर्णय गरेको छ। विभागका निर्देशक कविराज उप्रेतीले नेपाली नागरिकहरूलाई युद्धग्रस्त देशहरूमा जानबाट हुने क्षतिलाई कम गर्न थप व्यवस्था नभएसम्म रुस र युक्रेनका लागि व्यक्तिगत र संस्थागत रूपमा श्रम स्वीकृति निलम्बन गरिएको बताएका छन्।
सन् २०२६ फेब्रुअरीमा प्रकाशित एक रिपोर्टअनुसार रुसले युक्रेन युद्धमा लड्न १५,००० सम्म नेपाली पुरुषहरू भर्ती गरेको अनुमान गरिएको छ। नेपाली सरकारले भने रुसी सेनाका लागि २०० नेपाली मात्र लडिरहेको र कम्तीमा १३ जना युद्ध क्षेत्रमा मारिएको घोषणा गरेको छ। पूर्व परराष्ट्रमन्त्री बिमला राई पौड्यालले सन् २०२४ फेब्रुअरीमा माथिल्लो सदनमा १४,००० देखि १५,००० नेपालीहरू अग्रपंक्तिमा लडिरहेको बताएकी थिइन्।
