दशैँको रौनकले देशभरका घर आँगन सजिसजाउ भइरहँदा सप्तरीको कञ्चनरूप नगरपालिका र तिरहुत गाउँपालिकाका परिवार भने घरबारविहीन बनेका छन्। बुधबार राति कञ्चनरूप नगरपालिका-१०, बदगामामा १४ परिवार र सोही साँझ तिरहुत गाउँपालिका-२, मैनाकडेरीमा चार परिवारको घर आगलागीले ध्वस्त पारेपछि उनीहरू त्रिपालमुनि कष्टकर जीवन बिताउन बाध्य छन्।
कञ्चनरूप नगरपालिका-१०, बदगामाकी अन्जली कुमारी पासवानका लागि बुधबार रातिको आगलागीले वर्षौंको मिहिनेत एकै रातमा खरानी बनाइदियो। ‘घरमा आगो लाग्दा केही बाँकी रहेन। दिनभरि ज्याला मजदुरी गरेर छोरीका लागि किनेको पाउजु र सुनका गहना पनि जले,’ उनले भनिन्, ‘हाम्रो सबै खानेकुरा र लत्ताकपडा पनि जल्यो। अहिले पाएको राहतले जेनतेन चलेको छ, तर सबैभन्दा ठूलो चिन्ता घर कसरी बनाउने भन्ने छ। हामी त्रिपालमुनि बसिरहेका छौँ।’ उनको परिवारसँग न फर्कने घर छ न त नयाँ बनाउने पैसा।
बदगामाकै अर्की आगलागी पीडित मन्जु देवी पासवानको अवस्था पनि उस्तै छ। सांसद र नेताहरूबाट चामल, भाँडाकुँडा र अन्य अत्यावश्यक सामग्री पाए पनि स्थायी बासस्थानको चिन्ताले उनलाई सताएको छ। ‘नेताहरूले चामल, भाँडाकुँडा र अन्य अत्यावश्यक सामग्री दिएका छन्, त्यसैले अहिलेलाई खान पुगेको छ,’ उनले भनिन्, ‘तर, हाम्रो सबैभन्दा ठूलो चिन्ता घर कसरी पुनर्निर्माण गर्ने भन्ने हो। दशैँको मुखमा यस्तो विपत्ति आइलाग्यो। सरकारले घर बनाउन सहयोग गर्छ भन्ने आशा छ। नत्र जाडोमा कसरी बच्ने?’
पुनर्निर्माणको चुनौती र जाडोको चिन्ता
त्रिपालमुनि बसिरहेका यी परिवारका लागि नजिकिँदै गरेको जाडोले थप चुनौती ल्याएको छ। खाद्य सहायताले भोक टार्न सहयोग गरे पनि घरको स्थायी समाधान दिन सकेको छैन। दैनिक ज्याला मजदुरीमा निर्भर यी परिवारका लागि घर पुनर्निर्माण गर्नु ठूलो आर्थिक भार हो। स्थानीय प्रशासनले दुईवटा आगलागीबाट १० मिलियन रुपैयाँभन्दा बढीको प्रारम्भिक क्षति भएको अनुमान गरेको छ। वर्षौँ लगाएर बनाएको घर गुमाएपछि उनीहरूले सबै कुरा नयाँ शिराबाट सुरु गर्नुपर्ने भएको छ।
तिरहुत गाउँपालिका-२, मैनाकडेरीका आगलागी पीडित बेचु खाङले भने, ‘हामी गरिब दलित परिवार हौँ, धेरै मिहिनेत गरेर घर बनाएका थियौँ। अहिले त्यो पनि जलेर खरानी भयो। सरकारी सहयोगबिना हामी घर बनाउन सक्दैनौँ। दुःख पर्दा सरकार नै हाम्रो एक मात्र सहारा हो।’
सप्तरीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी श्याम कृष्ण थापाले आगलागी पीडितहरूलाई राहत सामग्री उपलब्ध गराइएको जानकारी दिए। उनले चाडपर्वको समयमा घरबारविहीन भएका परिवारलाई सहयोग गर्न सर्वसाधारणलाई आग्रह गरेका छन्। ‘चाडपर्वको समयमा आगलागीबाट घरबारविहीन भएकाहरूलाई सक्दो सहयोग गर्न सबैलाई अपिल गर्दछु,’ उनले भने।
स्थानीय सरकारको पहल र अनिश्चित भविष्य
मैनाकडेरीका वडाध्यक्ष सन्जिव यादवले स्थानीय सरकारले पीडित परिवारका लागि खाद्य सामग्रीको व्यवस्था गरेको बताए। उनले तत्कालको आवश्यकता पूरा भए पनि घर पुनर्निर्माणको विषय जटिल रहेको स्वीकार गरे। ‘आगलागीले यी परिवारलाई बिचल्लीमा पारेको छ। हामीले स्थानीय सरकारमार्फत तत्कालको आवश्यकताका लागि खाद्य सामग्रीको व्यवस्था गरेका छौँ,’ उनले भने, ‘तर, ठूलो प्रश्न उनीहरूको घर कसरी पुनर्निर्माण गर्ने भन्ने हो। हामी रेडक्रस, जिल्ला प्रशासन र अन्य निकायहरूसँग सहयोगका लागि समन्वय गरिरहेका छौँ।’
बदगामाका आगलागी पीडित परिवारले संघीय सांसद खगेन्द्र कर्ण, कञ्चनरूप नगरपालिका र जिल्ला प्रशासन कार्यालयबाट दाल, चामल, त्रिपाल, भाँडाकुँडा र अन्य दैनिक उपभोग्य वस्तुहरू प्राप्त गरेका छन्। यी सामग्रीले तत्कालको अभाव टारे पनि ध्वस्त भएका घरहरू पुनर्निर्माणका लागि स्पष्ट योजना अझै बनेको छैन। दशैँ मनाउन घर नभएका परिवारका लागि जाडो आउनुअघि अस्थायी राहतलाई स्थायी छानामा कसरी परिणत गर्ने भन्ने नै प्रमुख चुनौती बनेको छ।
