गत साताभरि धितोपत्र बजारमा ठूलो गिरावट आएको छ, जसले देशभरका लाखौं लगानीकर्ताहरूलाई चिन्तित बनाएको छ। साताको अन्तिम कारोबार दिन मात्रै नेप्से परिसूचक १.७५ प्रतिशतले ओरालो लाग्दा समग्रमा लगानीकर्ताले करिब ८५ अर्ब रुपैयाँ बराबरको सम्पत्ति गुमाएका छन्। यो गिरावटले बजारमा पुनः निराशा छाएको छ र यसको प्रभाव नेपाली अर्थतन्त्रका विभिन्न क्षेत्रमा पर्ने देखिन्छ। नेपालको शेयर बजार, जुन धेरै नेपालीहरूको लागि बचत र लगानीको एक महत्वपूर्ण माध्यम हो, हाल ठूलो चुनौतीको सामना गरिरहेको छ। यस किसिमको ठूलो गिरावटले सामान्य नागरिकको आर्थिक स्थितिलाई प्रत्यक्ष असर पार्नुका साथै देशको समग्र आर्थिक विश्वासलाई पनि कमजोर बनाउँछ।
शेयर बजारमा ८५ अर्बको पहिरो: लगानीकर्ताको चिन्ता चुलियो
- साताभरिमा नेप्से परिसूचक १.७५ प्रतिशतले घटेको छ, जसले बजारको समग्र दिशा नकारात्मक रहेको संकेत गर्दछ।
- कुल बजार पुँजीकरणमा करिब ८५ अर्ब रुपैयाँको गिरावट आएको छ, जसको अर्थ लगानीकर्ताहरूको सम्पत्तिमा ठूलो मात्रामा कमी आएको छ।
- कारोबार रकममा पनि उल्लेख्य कमी आएको छ, जसले बजारमा लगानीकर्ताहरूको सक्रियता र विश्वास घटेको देखाउँछ।
- सबै उप-समूहका सूचकहरू ओरालो लागेका छन्, जसले बजारको व्यापक गिरावटलाई पुष्टि गर्दछ र कुनै पनि क्षेत्र सुरक्षित नरहेको देखाउँछ।
- लगानीकर्ताको मनोबल खस्किएको छ, जसले भविष्यमा बजारको सुधारलाई थप चुनौतीपूर्ण बनाउन सक्छ।
बजारको पछिल्लो अवस्था: अनिश्चितताको बादल मडारिँदै
साताको सुरुदेखि नै बजारमा बिक्रीको चाप देखिन थालेको थियो। विभिन्न आर्थिक सूचकहरूको अनिश्चितता र मौद्रिक नीतिको सम्भावित परिवर्तनको हल्लाले लगानीकर्ताहरू त्रस्त भएका थिए। नेपालको शेयर बजार ऐतिहासिक रूपमा विभिन्न राजनीतिक र आर्थिक घटनाक्रमबाट प्रभावित हुँदै आएको छ, र हालको अवस्था पनि यसैको निरन्तरता जस्तो देखिन्छ। यसले गर्दा ठूला लगानीकर्ताहरूले आफ्नो सेयर बिक्री गर्न थाले, जसको प्रभाव समग्र बजारमा पर्यो। साताको अन्तिम दिन, बिहीबार, नेप्से परिसूचक २७.३३ अंकले घटेर १५३१.५० अंकमा बन्द भएको छ। यो अघिल्लो साताको तुलनामा १.७५ प्रतिशतको गिरावट हो, जसले बजारको कमजोर स्थितिलाई उजागर गर्दछ।
यस साता कुल १८० कम्पनीको ३ करोड ६ लाख ४५ हजार ७२ कित्ता सेयर ६ अर्ब ८३ करोड ७८ लाख ७० हजार रुपैयाँमा किनबेच भएको छ। यो रकम अघिल्लो साताको तुलनामा करिब १५ प्रतिशतले कम हो। गत साता कुल १ करोड ८८ लाख ९० हजार कित्ता सेयर किनबेच भएको थियो, जसको कुल मूल्य ७ अर्ब ९८ करोड रुपैयाँभन्दा बढी थियो। यसले बजारमा लगानीकर्ताहरूको सक्रियता घटेको देखाउँछ, जसको अर्थ धेरै लगानीकर्ताहरू बजारबाट बाहिरिन वा पर्खेर बस्न रुचाएका छन्। नेपालको शेयर बजारमा कारोबार रकममा हुने उतारचढावले बजारको तरलता र लगानीकर्ताहरूको सहभागिताको एक महत्वपूर्ण सूचकको रूपमा काम गर्दछ।
किन घट्यो बजार? तरलता, ब्याजदर र नीतिको अनिश्चितताको त्रिवेणी
विश्लेषकहरूका अनुसार, बजारमा यो गिरावटको मुख्य कारणहरूमा तरलताको समस्या, उच्च ब्याजदर, र आगामी मौद्रिक नीतिको बारेमा अनिश्चितता रहेका छन्। नेपालको बैंकिङ प्रणालीमा तरलताको अभावले गर्दा बैंकहरूले कर्जा दिन नसक्ने अवस्था सिर्जना भएको छ, जसको प्रत्यक्ष असर शेयर बजारमा परेको छ। बैंकहरूले कर्जाको ब्याजदर बढाउँदा लगानीकर्ताहरू सेयर बजारबाट पैसा निकालेर बैंकमा राख्न आकर्षित भएका छन्, किनकि बैंकको ब्याजदरले तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित प्रतिफल दिने अपेक्षा गरिएको छ। यस्तै, नेपाल राष्ट्र बैंकले सेयर धितो कर्जा (मार्जिन कल) सम्बन्धी नियमलाई थप कडाइ गर्न सक्ने हल्लाले पनि बजारमा त्रास फैलाएको छ। नेपालको मौद्रिक नीतिले सधैं नै शेयर बजारको दिशालाई प्रभावित पार्दै आएको छ, र यसपटक पनि यसको असर स्पष्ट देखिएको छ। सरकारले पुँजीगत लाभकरको दर बढाउने सम्भावनाले पनि लगानीकर्ताहरूलाई थप चिन्तित बनाएको छ, किनकि यसले लगानीमा हुने नाफालाई प्रत्यक्ष असर पार्नेछ।
यस साता ‘क’ वर्गका कम्पनीहरूको मापन गर्ने सेन्सिटिभ इन्डेक्स पनि ४.९५ अंकले घटेर ३०४.२९ अंकमा झरेको छ। यसले ठूला कम्पनीहरूको सेयर मूल्यमा पनि असर परेको देखाउँछ, जसले बजारको समग्र गिरावटलाई थप गहिरो बनाएको छ। सबै उप-समूहका सूचकहरू ओरालो लागेका छन्। विशेषगरी, व्यापार, होटल तथा पर्यटन, जलविद्युत, फाइनान्स, र लघुवित्त उप-समूहका लगानीकर्ताहरूले ठूलो नोक्सानी बेहोरेका छन्। यो व्यापक गिरावटले देखाउँछ कि कुनै पनि क्षेत्र लगानीकर्ताहरूको लागि सुरक्षित आश्रयस्थल बन्न सकेको छैन। उदाहरणका लागि, जलविद्युत क्षेत्र, जुन सामान्यतया स्थिर मानिन्छ, पनि यस गिरावटबाट अछुतो रहन सकेन।
लगानीकर्ताको गुनासो: सिस्टमको मारमा सामान्य नागरिक
यस गिरावटले साना लगानीकर्ताहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित भएका छन्। धेरैले आफ्नो जीवनभरिको बचत सेयर बजारमा लगानी गरेका हुन्छन्, र यस किसिमको अनपेक्षित गिरावटले उनीहरूको आर्थिक भविष्यमाथि प्रश्नचिन्ह खडा गरेको छ। नेपालमा शेयर बजारमा लगानी गर्ने धेरै व्यक्तिहरू मध्यम वर्गका छन्, जसको लागि यो लगानी उनीहरूको भविष्यको लागि महत्वपूर्ण हुन्छ। बजारको यस्तो अनिश्चितताले उनीहरूको आर्थिक भविष्यमाथि प्रश्नचिन्ह खडा गरेको छ। एक लगानीकर्ताले नाम नछाप्ने सर्तमा भने, ‘सरकार र नियामक निकायले बजारलाई स्थिर राख्न कुनै कदम चालेनन्। हामीजस्ता सामान्य लगानीकर्ताले मात्रै नोक्सानी बेहोर्नु परिरहेको छ।’ यो गुनासो नेपाली शेयर बजारका धेरै लगानीकर्ताहरूको साझा भावना हो, जसले नियामक निकाय र सरकारबाट बढी सक्रियता र बजारको हितमा काम गर्ने अपेक्षा राखेका छन्।
आगामी हप्ताहरूमा बजारको दिशा: मौद्रिक नीति र ब्याजदरको कसी
बजार विश्लेषकहरूका अनुसार, आगामी दिनहरूमा बजारको दिशा मौद्रिक नीति र ब्याजदरमा निर्भर रहनेछ। यदि नेपाल राष्ट्र बैंकले तरलता बढाउन र ब्याजदर घटाउन केही कदम चाल्यो भने बजारमा सुधार आउन सक्नेछ। यसका लागि राष्ट्र बैंकले खुला बजार कारोबारमा सक्रियता बढाउने वा बैंकहरूलाई थप तरलता उपलब्ध गराउने जस्ता उपायहरू अपनाउन सक्छ। यस्तै, सरकारले पुँजीगत लाभकरको दरमा तत्काल कुनै परिवर्तन नगरेमा पनि लगानीकर्ताहरूको मनोबल बढ्न सक्छ। यसका लागि सरकारले लगानीकर्ताहरूलाई आश्वस्त पार्ने खालका नीतिगत संकेत दिनुपर्नेछ। अन्यथा, बजारमा थप गिरावट आउन सक्ने सम्भावना छ। लगानीकर्ताहरूले भने सचेत भएर, आफ्नो जोखिम वहन क्षमता अनुसार लगानी गर्नुपर्ने सल्लाह दिइएको छ। यसको अर्थ हो कि लगानीकर्ताहरूले बजारको अवस्थालाई नजिकबाट नियाल्नुपर्छ र हतारमा कुनै पनि निर्णय लिनु हुँदैन।