नेपाली बजारमा शुक्रबार सुनको मूल्यमा उल्लेखनीय गिरावट आएको छ, जसले गर्दा उपभोक्ता र लगानीकर्ताहरूमाझ चासो बढेको छ। नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार छापावाला सुनको मूल्य अघिल्लो दिनको तुलनामा प्रतितोला २२ सय रुपैयाँले घटेर २ लाख ९६ हजार ५ सय रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको छ। यो गिरावटले बिहीबारको २ लाख ९८ हजार ७ सय रुपैयाँको मूल्यलाई उछिनेको छ, जुन केही समयअघि मात्रै उच्च बिन्दुमा पुगेको थियो। यसरी सुनको मूल्यमा आउने यस्तो उतारचढाव नेपाली अर्थतन्त्रको गतिशीलता र अन्तर्राष्ट्रिय बजारको प्रभावलाई झल्काउँछ।

चाँदीको मूल्यमा पनि गिरावट

यस्तै, तेजाबी सुनको मूल्य पनि २२ सय रुपैयाँले नै घटेर प्रतितोला २ लाख ९५ हजार रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको छ, जुन बिहीबार २ लाख ९७ हजार २ सय रुपैयाँ थियो। यसले छापावाला र तेजाबी सुन दुवैमा समान गिरावट आएको देखाउँछ। यसैगरी, चाँदीको मूल्य पनि अघिल्लो दिनको तुलनामा प्रतितोला ७५ रुपैयाँले घटेर ४ हजार ९ सय ४५ रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको छ, जबकि बिहीबार यसको मूल्य ५ हजार २० रुपैयाँ थियो। यी दुवै धातुमा आएको यो गिरावटले समग्र बहुमूल्य धातु बजारमा केही सुस्तता छाएको संकेत गर्दछ।

नेपालमा सुन र चाँदीको मूल्य निर्धारणमा मुख्यतया दुईवटा कुराले प्रभाव पार्छ: अन्तर्राष्ट्रिय बजारको दर र नेपाली रुपैयाँको अमेरिकी डलरसँगको विनिमय दर। नेपालले सुन आयात गर्दा अमेरिकी डलर नै प्रयोग गर्नुपर्ने भएकाले डलरको भाउ बढ्दा सुनको भाउ पनि बढ्ने र डलर सस्तिएमा सुनको भाउ घट्ने गर्दछ। यसरी, सुनचाँदीको मूल्यमा आउने उतारचढाव केवल स्थानीय माग र आपूर्तिको विषय मात्र नभई विश्वव्यापी आर्थिक सूचकहरूसँग पनि जोडिएको हुन्छ।

सुनको मूल्य घट्नुको कारण

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्यमा आएको उतारचढावले नेपाली बजारमा पनि त्यसको प्रभाव परेको व्यवसायीहरू बताउँछन्। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य प्रतिऔंस घट्दा त्यसको असर नेपाली बजारमा पर्ने गर्दछ। यसबाहेक, नेपाली बजारमा सुनको माग र आपूर्तिको सन्तुलनले पनि मूल्य निर्धारणमा भूमिका खेल्छ। हालैका दिनहरूमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको भाउमा केही कमी आएको छ, जसको प्रत्यक्ष असर नेपाली बजारमा परेको छ। यसको मुख्य कारण अमेरिकाजस्ता ठूला अर्थतन्त्रमा मुद्रास्फीति नियन्त्रणका लागि ब्याजदर बढाउने संकेत, भूराजनीतिक तनावमा आएको सामान्य कमी र लगानीकर्ताहरूको जोखिम लिने क्षमतामा आएको परिवर्तन हुन सक्छ।

नेपालमा सुनको कारोबारलाई नेपाल राष्ट्र बैंकले कडा नियमन गर्छ। दैनिक कति सुन आयात गर्न पाइन्छ, त्यसको कोटा निर्धारण गरिएको हुन्छ। यो कोटाले पनि बजारमा सुनको आपूर्तिमा प्रभाव पार्छ, जसको असर मूल्यमा देखिन्छ। यदि आयात कोटा बढाउने वा घटाउने निर्णय भयो भने पनि मूल्यमा परिवर्तन आउन सक्छ। यसका अतिरिक्त, चाडपर्व वा विवाहको सिजनमा सुनको माग अत्यधिक बढ्ने गर्छ, जसले गर्दा मूल्यमा केही वृद्धिसमेत हुन सक्छ। तर, अहिलेको गिरावट भने अन्तर्राष्ट्रिय बजारको प्रभाव नै मुख्य मानिएको छ।

नागरिकलाई असर

सुनको मूल्य घट्नुले सामान्य नागरिकका लागि भने केही राहत मिलेको छ। विशेषगरी सुन किन्न चाहने ग्राहकहरूका लागि यो अवसर हुन सक्छ। उदाहरणका लागि, जुन परिवारले विवाह वा अन्य शुभकार्यका लागि सुन किन्न योजना बनाइरहेका थिए, उनीहरूलाई यो मूल्य घटाइले केही बजेट जोगाउन मद्दत गर्नेछ। यद्यपि, सुनको मूल्यमा आउने यस्ता उतारचढावले लगानीकर्ताहरूलाई भने सतर्क रहन संकेत गर्दछ। सुनलाई एक सुरक्षित लगानीको रूपमा हेरिने भएकाले यसको मूल्यमा हुने ठूलो परिवर्तनले समग्र अर्थतन्त्रमा पनि प्रभाव पार्न सक्ने जानकारहरू बताउँछन्।

यसको अर्को पक्ष के छ भने, धेरै नेपालीका लागि सुन केवल गहना मात्र नभई एक महत्वपूर्ण बचत र लगानीको माध्यम पनि हो। विशेषगरी महिलाहरूले आफ्नो सानो बचतलाई सुनमा लगानी गर्ने गर्छन्। मूल्य घट्दा उनीहरूलाई तत्काल फाइदा नभए पनि, भविष्यमा मूल्य बढ्ने आशामा उनीहरूले थप सुन किन्न यो उपयुक्त समय ठान्न सक्छन्। यद्यपि, यसरी मूल्य घट्दा पहिले नै सुनमा ठूलो रकम लगानी गरेका व्यक्तिहरूलाई भने केही चिन्ता लाग्न सक्छ, किनकि उनीहरूको लगानीको मूल्यमा अस्थायी रूपमा कमी आएको हुन्छ।

विश्लेषकको भनाइ

अर्थविद्हरूका अनुसार, सुनको मूल्यमा भइरहेको यो परिवर्तन अन्तर्राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको अस्थिरता र विभिन्न देशहरूको मौद्रिक नीतिका कारणले पनि हुन सक्छ। अमेरिकाको फेडरल रिजर्भको ब्याजदर नीति, मुद्रास्फीति र भूराजनीतिक तनावजस्ता कारकहरूले सुनको मूल्यलाई प्रभावित पार्ने गर्दछन्। ‘सुनको मूल्यमा हुने यस्ता उतारचढाव सामान्य हो, तर यसले लगानीकर्ताहरूलाई सचेत भने गराउँछ,’ एक अर्थविद्ले भने। उनीहरू थप्छन् कि, अहिले विश्वभरि नै आर्थिक अनिश्चितताको वातावरण छ, जसले गर्दा लगानीकर्ताहरूले आफ्नो लगानीलाई सुरक्षित राख्न सुनजस्ता परम्परागत सुरक्षित सम्पत्तिमा ध्यान दिने गर्छन्।

यसका साथै, विश्वव्यापी रूपमा आइरहेका विभिन्न आर्थिक सूचकहरू, जस्तै बेरोजगारी दर, औद्योगिक उत्पादन र व्यापारिक सन्तुलनले पनि सुनको माग र आपूर्तिमा प्रभाव पार्छ। यदि विश्व अर्थतन्त्र कमजोर देखियो भने सुनको माग बढ्ने र मूल्य उकालो लाग्ने सम्भावना हुन्छ। यसको विपरीत, यदि अर्थतन्त्र बलियो भयो र मानिसहरू जोखिम लिन तयार भए भने सुनको मूल्य घट्न सक्छ। नेपालजस्ता विकासशील देशहरूमा, जहाँ विदेशी मुद्रा सञ्चिति सीमित हुन्छ, सुनको मूल्यको यस्तो उतारचढावले आयात लागत र भुक्तानी सन्तुलनमा पनि असर पार्न सक्छ।

अब के होला?

आगामी दिनहरूमा सुनको मूल्य कस्तो रहन्छ भन्ने कुरा अन्तर्राष्ट्रिय बजारको चाल, अमेरिकी डलरको मजबुती र विश्व अर्थतन्त्रको अवस्थामा भर पर्नेछ। नेपाल राष्ट्र बैंकले तोकेको विनिमय दर अनुसार सुनको मूल्य निर्धारण हुने भएकाले विदेशी मुद्राको विनिमय दरले पनि यसमा प्रभाव पार्नेछ। यदि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य बढ्ने क्रम जारी रह्यो वा अमेरिकी डलर कमजोर भयो भने नेपाली बजारमा पनि सुनको मूल्य उकालो लाग्न सक्छ। यसको विपरीत, यदि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुन सस्तियो र डलर बलियो भयो भने मूल्य घट्ने क्रम जारी रहन सक्छ।

यसका अतिरिक्त, नेपालमा आगामी दिनहरूमा हुने राजनीतिक घटनाक्रम, सरकारी नीतिहरू र ठूला चाडपर्वहरूको आगमनले पनि सुनको माग र मूल्यमा प्रभाव पार्न सक्छ। उदाहरणका लागि, यदि सरकारले सुन आयातसम्बन्धी नियमहरूमा कुनै परिवर्तन गर्‍यो वा ठूला विकास आयोजनाहरूका लागि लगानीको वातावरण बन्यो भने यसले अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउनुका साथै सुनको मागमा पनि असर गर्न सक्छ। यसरी, सुनको मूल्य केवल एक वस्तुको मूल्य नभई यसले देशको समग्र आर्थिक स्वास्थ्य र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धलाई पनि प्रतिबिम्बित गर्दछ।