चीनसँगको प्रमुख व्यापारिक नाका तातोपानी ४ दिनदेखि पूर्ण रुपमा ठप्प भएको छ। भारी हिमपातका कारण सडक अवरुद्ध भएपछि यो नाकाबाट हुने सम्पूर्ण आयात निर्यात रोकिएको छ। यसबाट विशेषगरी ताजा फलफूल र तरकारी बोकेका कन्टेनरहरू नाकामै रोकिएर कुहिन थालेका छन्, जसले व्यवसायीहरूलाई ठूलो आर्थिक नोक्सानी पुर्याएको छ।
भारी हिमपातले सडक अवरुद्ध
चीनको स्वशासित क्षेत्र तिब्बतको खासा नजिकै भारी हिमपात भएपछि तातोपानी–खासा सडकखण्ड पूर्ण रुपमा अवरुद्ध बनेको छ। सडकमा बाक्लो हिउँ जमेका कारण कन्टेनर र अन्य सवारी साधनहरू अगाडि बढ्न सकेका छैनन्। यसअघि पनि हिमपातले सडक अवरुद्ध हुने गरे पनि यसपटकको हिमपात विशेष गरी ठूलो भएको र ४ दिनसम्म सडक सुचारु हुन नसकेको सीमा प्रहरी चौकी तातोपानीले जनाएको छ। सडक डिभिजन कार्यालय चरिकोटका अनुसार हिउँ हटाउने काम सुरु भए पनि मौसम प्रतिकुल रहँदा काममा बाधा पुगिरहेको छ।
करोडौंको फलफूल नष्ट हुने अवस्थामा
नाका ठप्प हुँदा विशेषगरी नेपाल भित्र्याइँदै गरेका स्याउ, सुन्तला जस्ता ताजा फलफूलहरू कन्टेनरभित्रै कुहिन थालेका छन्। चीनबाट आयात गरिएका यी फलफूलहरू छोटो समयमा बजारमा पुर्याउनुपर्ने बाध्यता छ। तर, ४ दिनदेखि नाकामा रोकिएका सयौं कन्टेनरका फलफूलहरू अब प्रयोग गर्नै नसकिने अवस्थामा पुगेका छन्। व्यवसायीहरूको अनुमानमा दैनिक करोडौं रुपैयाँ बराबरको फलफूल नष्ट हुने सम्भावना छ। यो सिजनमा विशेषगरी स्याउको आयात बढी हुने गरेको छ।
व्यवसायीहरूको गुनासो र माग
नेपाल–चीन उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष श्रीचन्द्र भट्टराईले तातोपानी नाकाको यो समस्याले नेपाली अर्थतन्त्रमा ठूलो धक्का पुगेको बताए। उनले भने, “हामीले आयात गरेको सामान, विशेषगरी नाशवान वस्तुहरू ४ दिनसम्म नाकामै रोकिएर सडनु भनेको ठूलो आर्थिक अपराध हो। सरकारले यस्तो अवस्थामा तत्काल उद्दारको पहल गर्नुपर्छ।” उनले हिउँ पन्छाउने कामलाई तीव्रता दिन र वैकल्पिक सडक मार्गको सम्भावना खोजी गर्न पनि सरकारसँग माग गरे। यसका अतिरिक्त, व्यवसायीहरूले यस्तो प्राकृतिक विपत्तिको कारणले हुने क्षतिको उचित क्षतिपूर्ति दिनुपर्ने माग पनि राखेका छन्।
आर्थिक वर्षको अन्त्यमा थप चिन्ता
आर्थिक वर्षको अन्त्य नजिकिँदै गर्दा यस्तो समस्या थपिनुले आयात–निर्यातमा असर पारेको छ। राजस्व संकलनको लक्ष्य पूरा गर्नुपर्ने दबाबमा रहेको सरकारका लागि पनि यो एक चुनौती हो। तातोपानी नाकाबाट हुने व्यापार विशेषगरी चीनबाट हुने आयातमा बढी निर्भर छ। यस नाकाबाट मुख्यतया फलफूल, मेसिनरी पार्टपुर्जा, तयारी कपडा, जुत्ता, इलेक्ट्रोनिक्स सामान लगायतका वस्तुहरू आयात हुने गर्छन्।
अन्य नाकाको विकल्प
तातोपानी नाका बन्द हुँदा केरुङ नाकाबाट पनि आयात–निर्यात प्रभावित हुने गरेको छ। यद्यपि, केरुङमा भने तातोपानी जस्तो ठूलो समस्या नरहेको बताइएको छ। व्यवसायीहरूले रसुवागढी नाकालाई थप प्रभावकारी बनाउन र अन्य सम्भावित नाकाहरूका बारेमा पनि अध्ययन गर्न सरकारलाई सुझाव दिएका छन्। तर, तातोपानी नाकाको भौगोलिक अवस्थिति र पूर्वाधारको हिसाबले यसको महत्व अझै पनि ठूलो छ।
सरकारको पहल
सरकारले तातोपानी नाकाको सडक खुलाउनका लागि पहल गरिरहेको जनाएको छ। भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयले चिनियाँ पक्षसँग समन्वय गरी हिउँ पन्छाउने कामलाई तीव्रता दिन निर्देशन दिएको छ। तर, मौसम सुधार नभएसम्म तत्काल सडक सुचारु हुने सम्भावना भने कम रहेको छ। यसले गर्दा व्यवसायीहरूको चिन्ता भने बढ्दो छ।
