दशकौँदेखि बक्यौता पर्खिरहेका बर्दिया र कैलालीका उखु किसानले दशैँअघि नै रकम पाउने भएका छन्। कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्रालयका सचिव डा. राजेन्द्रप्रसाद मिश्रले बिहीबार (२०८३ असोज १५ गते) भुक्तानी प्रक्रिया अघि बढेको जानकारी दिए।
संघीय संसदको कृषि तथा प्राकृतिक स्रोत समितिको बिहीबारको बैठकमा सचिव मिश्रले मन्त्रीस्तरबाटै बक्यौता रकम तत्काल भुक्तानी गर्ने निर्णय भइसकेको बताए। यस समितिका सभापति अशोक कुमार चौधरी हुन् भने मन्त्रालयको नेतृत्व मन्त्री गीता चौधरीले सन् २०२६ मार्च २७ देखि सम्हालेकी छिन्।
दशैँअघि भुक्तानी सुनिश्चित: कार्यविधि प्राप्त
सचिव मिश्रका अनुसार, भुक्तानीसम्बन्धी कार्यविधि मन्त्रालयले प्राप्त गरिसकेको छ। अबको एक–दुई दिनभित्र आवश्यक प्रशासनिक प्रक्रिया पूरा गरी रकम पठाउने तयारी भइरहेको छ। दशैँ २०८३ को घटस्थापना असोज २५ गते (अक्टोबर ११, २०२६) मा पर्नेछ भने विजया दशमी (टीका) कार्तिक ४ गते (अक्टोबर २१, २०२६) मा पर्नेछ। यसैले किसानले चाडपर्वअघि नै रकम पाउनेमा ढुक्क रहन उनले आग्रह गरे।
असारमै भुक्तानी गर्ने भनिए पनि प्राविधिक तथा प्रशासनिक प्रक्रियाका कारण ढिलाइ भएको सचिव मिश्रले स्वीकारे। यसपटक किसानलाई थप मर्कामा पर्न नदिने प्रतिबद्धता उनले व्यक्त गरे।
किसानको दशकौँ लामो संघर्ष: १.६ अर्ब अनुदान बाँकी
बर्दिया र कैलालीका साथै देशका अन्य भागका उखु किसानहरूले चिनी मिलहरूबाट पाउनुपर्ने बक्यौता रकम र सरकारबाट प्राप्त हुने अनुदानका लागि दशकौँदेखि निरन्तर आन्दोलन गर्दै आएका छन्। राजधानी काठमाडौँ केन्द्रित आन्दोलनमा समेत उनीहरूले पटक-पटक सरकारी अधिकारीहरूबाट भुक्तानीको आश्वासन पाए पनि रकम समयमा नपाउँदा ठूलो आर्थिक मर्कामा पर्दै आएका थिए।
सन् २०२५ अगस्टमा प्रकाशित समाचारअनुसार, चिनी मिलहरूले अधिकांश भुक्तानी गरिसकेपछि पनि सरकारले किसानलाई करिब १.६ अर्ब रुपैयाँ अनुदान भुक्तानी गर्न बाँकी रहेको थियो। सन् २०२५ जुलाईमा सरकारले उखु किसानलाई दिइँदै आएको प्रति क्विन्टल ७० रुपैयाँ अनुदानलाई घटाएर ३५ रुपैयाँ बनाएपछि किसानहरूले विरोध प्रदर्शन गरेका थिए। विगतमा पनि सरकार र किसानबीच भुक्तानीसम्बन्धी सम्झौता भए पनि रकम भुक्तानीमा ढिलाइ हुने गरेको थियो। उदाहरणका लागि, सन् २०२० मा भएको एक सम्झौतामा २१ दिनभित्र भुक्तानी गर्ने प्रतिबद्धता जनाइएको थियो, तर त्यो पनि समयमै पूरा हुन सकेको थिएन।
भुक्तानीको अन्तिम चरण: अपुष्ट विवरण
कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्रालयले भुक्तानी प्रक्रियालाई अन्तिम चरणमा पुर्याएको छ। मन्त्रालयकी वर्तमान मन्त्री गीता चौधरीको निर्देशनमा यो प्रक्रिया अघि बढेको हो। भुक्तानी कार्यविधि प्राप्त भइसकेकाले अबको केही दिनभित्रै किसानको बैंक खातामा रकम जम्मा हुन सुरु हुने अपेक्षा गरिएको छ।
यद्यपि, बर्दिया र कैलालीका उखु किसानले पाउनुपर्ने कुल बक्यौता रकम कति हो र कुन-कुन चिनी मिलले किसानको बक्यौता तिर्न बाँकी छ भन्ने यकिन तथ्यांक भने अझै सार्वजनिक भएको छैन। सचिव मिश्रले उल्लेख गरेको “भुक्तानीसम्बन्धी कार्यविधि” को विस्तृत विवरण पनि सार्वजनिक हुन बाँकी छ।
