काठमाडौं– नेपाल राष्ट्र बैंकले आफ्नो ७१औँ वार्षिकोत्सव मनाएको छ, जुन मुलुकको वित्तीय तथा मौद्रिक नीतिको एक प्रमुख नियामक संस्थाको रूपमा यसको ७ दशकभन्दा बढीको यात्राको कोसेढुङ्गा हो। यस महत्वपूर्ण अवसरमा बैंकका गभर्नर डा. विश्वनाथ पौडेलले मुलुकको आर्थिक स्थायित्व कायम राख्दै दिगो र समावेशी आर्थिक वृद्धिलाई सहयोग गर्ने राष्ट्र बैंकको दृढ प्रतिबद्धता रहेको बताएका छन्। यस प्रतिबद्धताले नेपालको आर्थिक भविष्यलाई आकार दिनमा बैंकको केन्द्रीय भूमिकालाई रेखाङ्कित गर्दछ। उनले सरल, नियमन, प्रभावकारी सुपरीवेक्षण, नीतिगत सुधार तथा प्रविधिमैत्री वित्तीय प्रणालीमार्फत मुलुकको आर्थिक समृद्धिमा योगदान पुर्याउने बैंकको निरन्तर प्रयास रहने बताए, जसले आधुनिक वित्तीय सेवाहरूको विस्तार र पहुँच सुनिश्चित गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
वित्तीय प्रणालीको सुदृढीकरण र प्रविधिमैत्री भविष्य
गभर्नर पौडेलले नेपाल राष्ट्र बैंकले वित्तीय प्रणालीको सुदृढीकरण, मौद्रिक नीति तथा विनिमय दर स्थायित्व कायम गर्ने, भुक्तानी प्रणालीलाई सुरक्षित, सरल र प्रभावकारी बनाउने तथा समग्र वित्तीय क्षेत्रको नियमन र सुपरिवेक्षणमा जोड दिने बताए। यी कार्यहरूले नेपाली अर्थतन्त्रको आधारशिलालाई बलियो बनाउन मद्दत गर्दछन्, जसले लगानीकर्ता र उपभोक्ता दुवैमा विश्वास जगाउँछ। उनले बैंकले आफ्नो कार्यसम्पादनलाई थप प्रभावकारी बनाउनका लागि आवश्यक नीतिगत सुधार र प्रविधिको अवलम्बनमा समेत ध्यान केन्द्रित गरिरहेको उल्लेख गरे, जुन डिजिटल युगमा वित्तीय सेवाहरूको आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्न महत्वपूर्ण छ। यसमा फिनटेकको प्रयोग र अनलाइन बैंकिङको विस्तार जस्ता पहलहरू समावेश हुन सक्छन्, जसले ग्रामीण भेगका नागरिकहरूलाई समेत वित्तीय सेवाको पहुँचमा ल्याउन सहयोग गर्दछ।
- आर्थिक स्थायित्व कायम गर्ने राष्ट्र बैंकको मुख्य उद्देश्य, जसले मुलुकको आर्थिक विकासको लागि एक अनुमानित वातावरण सिर्जना गर्दछ।
- दिगो र समावेशी आर्थिक वृद्धिलाई सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता, जसले समाजका सबै वर्गका लागि अवसर सिर्जना गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
- सरल, नियमन, प्रभावकारी सुपरीवेक्षणमा जोड, जसले वित्तीय संस्थाको पारदर्शिता र जवाफदेहीता सुनिश्चित गर्दछ।
- प्रविधिमैत्री वित्तीय प्रणालीमार्फत मुलुकको आर्थिक समृद्धिमा योगदान, जसले आधुनिक बैंकिङ सेवाहरूको पहुँच विस्तार गर्दछ।
- भुक्तानी प्रणालीलाई सुरक्षित, सरल र प्रभावकारी बनाउने लक्ष्य, जसले दैनिक वित्तीय कारोबारलाई सुगम बनाउँछ।
समग्र अर्थतन्त्रमा राष्ट्र बैंकको भूमिका र विगतको समीक्षा
राष्ट्र बैंकले मुलुकको समग्र अर्थतन्त्रको सन्तुलन कायम राख्न र मुद्रास्फीति नियन्त्रण गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ, जुन नेपालको आर्थिक स्थिरताको लागि एक आधारभूत आवश्यकता हो। यसका लागि बैंकले विभिन्न मौद्रिक नीतिहरू लागू गर्दै आएको छ, जसले ब्याज दर, कर्जा प्रवाह र मुद्रा आपूर्ति जस्ता प्रमुख आर्थिक सूचकहरूलाई प्रभाव पार्छ। यस वर्षको वार्षिकोत्सवले विगत ७१ वर्षको यात्राको समीक्षा गर्दै आगामी दिनमा राष्ट्र बैंकले खेल्नुपर्ने भूमिकाबारे थप स्पष्टता प्रदान गरेको छ, जसले यसको ऐतिहासिक योगदान र भविष्यको दिशालाई उजागर गर्दछ। गभर्नर पौडेलले वित्तीय सुशासन र पारदर्शिता कायम गर्न बैंक सधैं प्रतिबद्ध रहने बताए, जुन नेपाली अर्थतन्त्रको विश्वसनीयता बढाउनको लागि आवश्यक छ।
उनले राष्ट्र बैंकले मुलुकको आर्थिक विकासमा निजी क्षेत्रको सहभागितालाई प्रोत्साहन गर्ने र लगानीको वातावरण सहज बनाउनका लागि आवश्यक नीतिगत उपायहरू अवलम्बन गर्ने पनि स्पष्ट पारे। यसका लागि बैंकले विभिन्न वित्तीय संस्थाहरूलाई आवश्यक निर्देशन र सहजीकरण गर्ने जनाएको छ, जसले व्यवसायहरूलाई विस्तार गर्न र रोजगारी सिर्जना गर्न मद्दत गर्दछ। नेपालको इतिहासमा, राष्ट्र बैंकले सधैं आर्थिक संकटको समयमा एक मार्गदर्शकको रूपमा काम गरेको छ, र यसको नीतिहरूले सानो तथा मझौला उद्योगहरूलाई समर्थन गर्न र विदेशी लगानी आकर्षित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। यस प्रकार, बैंकले देशको आर्थिक विकासको गतिलाई बढावा दिनमा एक केन्द्रीय भूमिका निर्वाह गरेको छ।
नागरिकका लागि राष्ट्र बैंकको महत्व र दैनिक जीवनमा प्रभाव
राष्ट्र बैंकको नीतिले प्रत्यक्ष रूपमा सर्वसाधारण नागरिकको जीवनयापनमा प्रभाव पार्छ, जसले उनीहरूको क्रयशक्ति र जीवनस्तरलाई असर गर्दछ। मुद्रास्फीति नियन्त्रणमा रहँदा दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्य स्थिर रहन्छ, जसले आम नागरिकलाई राहत मिल्छ र उनीहरूको जीवनलाई बढी अनुमानित बनाउँछ। यस्तै, वित्तीय पहुँच विस्तार र प्रविधिमैत्री बैंकिङ सेवाले नागरिकलाई सहजै वित्तीय कारोबार गर्न मद्दत पुग्छ, जसले विशेष गरी दुर्गम क्षेत्रका बासिन्दाहरूलाई ठूलो फाइदा पुर्याउँछ। बैंकले प्रवाह गर्ने सहुलियतपूर्ण कर्जाजस्ता कार्यक्रमहरूले उद्यमशीलता विकासमा समेत टेवा पुर्याउँछ, जसले युवाहरूलाई स्वरोजगार बन्न र नयाँ व्यवसाय सुरु गर्न प्रेरित गर्दछ। यसरी, राष्ट्र बैंकले मुलुकको आर्थिक स्थायित्व मात्र नभई नागरिकको जीवनस्तर उकास्नमा पनि महत्वपूर्ण योगदान पुर्याइरहेको छ, जसले समग्र सामाजिक कल्याणमा वृद्धि गर्दछ।
गभर्नर पौडेलले आगामी दिनमा पनि राष्ट्र बैंकले आफ्नो जिम्मेवारीलाई अझ बढी निष्ठा र कुशलताका साथ निर्वाह गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे, जसले नेपाली जनतालाई वित्तीय सुरक्षा र समृद्धिको आशा दिन्छ। उनले सबै सरोकारवालाहरूसँग सहकार्य गर्दै मुलुकलाई आर्थिक रूपमा सबल बनाउन बैंकले कुनै कसर बाँकी नराख्ने बताए, जसले एक एकीकृत र समन्वित प्रयासको आवश्यकतालाई जोड दिन्छ। यसको अर्थ हो कि बैंकले सरकार, निजी क्षेत्र, वित्तीय संस्थाहरू र नागरिक समाजसँग मिलेर काम गर्नेछ, ताकि सबैको लागि फाइदा हुने नीतिहरू कार्यान्वयन गर्न सकियोस्।
आगामी साताहरूमा नेपालको आर्थिक परिदृश्यमा यसको अर्थ
राष्ट्र बैंकको ७१औँ वार्षिकोत्सव र गभर्नरको सम्बोधनले आगामी साताहरूमा नेपालको आर्थिक परिदृश्यका लागि महत्वपूर्ण संकेतहरू दिएको छ। आर्थिक स्थायित्व र समावेशी वृद्धिको प्रतिबद्धताले मौद्रिक नीतिमा निरन्तरताको अपेक्षा गर्न सकिन्छ, जसको अर्थ हो कि मुद्रास्फीति नियन्त्रणमा राख्न र विनिमय दरलाई स्थिर राख्न प्रयास जारी रहनेछ। यसले व्यवसायीहरूलाई लगानीको लागि एक अनुमानित वातावरण प्रदान गर्नेछ र उपभोक्ताहरूको क्रयशक्तिलाई सुरक्षित राख्न मद्दत गर्नेछ। वित्तीय प्रणालीको सुदृढीकरण र प्रविधिमैत्री सेवाहरूको विस्तारमा जोड दिनाले डिजिटल बैंकिङ, मोबाइल भुक्तानी र अनलाइन वित्तीय प्लेटफर्महरूको प्रयोगमा थप वृद्धि हुने सम्भावना छ। यसले विशेष गरी युवा पुस्ता र प्रविधिमा अभ्यस्त व्यक्तिहरूलाई फाइदा पुर्याउनेछ, साथै वित्तीय सेवाहरूको पहुँचलाई दुर्गम क्षेत्रहरूमा समेत विस्तार गर्नेछ।
यसका अतिरिक्त, निजी क्षेत्रको सहभागितालाई प्रोत्साहन गर्ने र लगानीको वातावरण सहज बनाउने नीतिगत उपायहरूले नयाँ व्यवसायहरूको स्थापना र विद्यमान व्यवसायहरूको विस्तारलाई मद्दत गर्नेछ। यसले रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्ने र आर्थिक विकासलाई गति दिने अपेक्षा गरिएको छ। सहुलियतपूर्ण कर्जा जस्ता कार्यक्रमहरूले साना तथा मझौला उद्यमीहरूलाई आफ्नो व्यवसाय सुरु गर्न वा विस्तार गर्न थप प्रोत्साहन दिनेछ, जसले आर्थिक समावेशितालाई बढावा दिनेछ। समग्रमा, राष्ट्र बैंकको यी प्रतिबद्धताहरूले नेपालको आर्थिक भविष्यको लागि एक सकारात्मक र आशावादी दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्दछ, जसले देशलाई दिगो र समृद्धिको मार्गमा अगाडि बढाउन मद्दत गर्नेछ।
