लागुऔषध कारोबारमा संलग्न १ हजार ४४ जना पक्राउ: कसमाथि छानबिन हुँदैछ?

नेपाल प्रहरीले लागूऔषध कारोबारमा संलग्न रहेको आरोपमा एक हजार ४४ जनालाई पक्राउ गरेको छ। वैशाख ९ गतेदेखि १६ गतेसम्म सञ्चालन भएको ‘स्विप अप्रेसन’ अन्तर्गत यी व्यक्तिहरू पक्राउ परेका हुन्। प्रहरीका अनुसार, पक्राउ पर्नेहरूमा कारोबारमा प्रत्यक्ष संलग्न व्यक्तिदेखि सहयोगीसम्म रहेका छन्। यस अप्रेसनले देशभर लागूऔषधको सञ्जालमाथि ठूलो प्रहार गरेको दाबी गरिएको छ। नेपालमा लागूऔषधको समस्या एक दशकभन्दा लामो समयदेखि चुनौतीपूर्ण रहँदै आएको छ, जसले विशेषगरी युवा पुस्ताको भविष्यमाथि गम्भीर प्रश्नचिह्न खडा गरेको छ। यस प्रकारका राष्ट्रव्यापी अभियानहरूले यस समस्याको गहिराइलाई उजागर गर्नुका साथै यसको नियन्त्रणमा प्रहरीको सक्रियतालाई दर्शाउँछन्।

लागुऔषध नियन्त्रण अभियान: एक सातामा १,०४४ पक्राउ

• प्रहरीको ‘स्विप अप्रेसन’ अन्तर्गत एक सातामा १,०४४ जना पक्राउ।
• सबैभन्दा बढी कोशी प्रदेशबाट ५९३ जना, त्यसपछि गण्डकीबाट १४० जना पक्राउ।
• उपत्यकाबाट ४१, मधेसबाट ३०, बागमतीबाट ५१, लुम्बिनीबाट ४२, कर्णालीबाट ८७ र सुदूरपश्चिमबाट ६० जना पक्राउ।
• पक्राउ परेका व्यक्तिहरूमाथि थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीको भनाइ।
• लागुऔषधको अवैध ओसारपसार र कारोबार नियन्त्रण गर्ने मुख्य उद्देश्य।

नेपाल प्रहरीले लागूऔषधको अवैध धन्दामाथि कडा निगरानी राख्दै आएको छ। यसै क्रममा सञ्चालित ‘स्विप अप्रेसन’ ले देशभर लागूऔषधको सञ्जाललाई लक्षित गरेको थियो। प्राप्त तथ्यांकअनुसार, यस अप्रेसनको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव कोशी प्रदेशमा देखिएको छ, जहाँ ५९३ जना व्यक्ति पक्राउ परेका छन्। यसले कोशी प्रदेशमा लागूऔषधको कारोबार कति व्यापक छ भन्ने संकेत गर्दछ। नेपालको संविधानले प्रत्येक नागरिकलाई स्वास्थ्य सेवाको हक सुनिश्चित गरेको छ, तर लागूऔषधको प्रयोगले यो हक मात्रै होइन, जीवनको अधिकारलाई समेत जोखिममा पार्छ। यसै सन्दर्भमा, कोशी प्रदेशमा यति ठूलो संख्यामा पक्राउ पर्नुले यस क्षेत्रमा लागूऔषध नियन्त्रणका लागि थप कडा कदम चाल्नुपर्ने आवश्यकतालाई औंल्याएको छ।

त्यस्तै, गण्डकी प्रदेशबाट १४० जना, कर्णाली प्रदेशबाट ८७ जना, सुदूरपश्चिम प्रदेशबाट ६० जना, बागमती प्रदेशबाट ५१ जना, लुम्बिनी प्रदेशबाट ४२ जना, मधेस प्रदेशबाट ३० जना र उपत्यकाबाट ४१ जना पक्राउ परेका छन्। यी तथ्यांकहरूले देशैभर लागूऔषधको कारोबार मौलाइरहेको र प्रहरीले यसलाई नियन्त्रण गर्न देशव्यापी अभियान चलाउनुपर्ने आवश्यकतालाई देखाउँछ। लागूऔषध नियन्त्रण ऐन, २०३३ ले यस सम्बन्धी कसुरहरूलाई परिभाषित गरी कडा सजायको व्यवस्था गरेको छ, तर यसको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि निरन्तर प्रयास आवश्यक छ। विभिन्न प्रदेशहरूमा पक्राउ परेका व्यक्तिहरूको संख्याले लागूऔषधको सञ्जाल भौगोलिक सीमा नभनी फैलिएको स्पष्ट पार्छ, जसलाई सम्बोधन गर्न बहुआयामिक दृष्टिकोण अपनाउनुपर्ने देखिन्छ।

कारोबारमा संलग्नता र अनुसन्धानको दायरा

प्रहरीका अनुसार पक्राउ परेका व्यक्तिहरू लागूऔषधको ओसारपसार, बिक्री वितरण र प्रयोगमा संलग्न रहेको आरोप छ। उनीहरूमाथि थप अनुसन्धान भइरहेको र कारोबारमा संलग्न मुख्य नाइके तथा सञ्जालका अन्य सदस्यहरूको खोजी कार्य जारी रहेको प्रहरीले जनाएको छ। पक्राउ परेका व्यक्तिहरूको बयान र अन्य प्रमाणहरूको आधारमा थप कारबाही अगाडि बढाइनेछ। नेपालमा लागूऔषधको मुद्दालाई राष्ट्रिय सुरक्षाको विषयका रूपमा समेत हेरिन्छ, किनकि यसले समाजमा अशान्ति र अपराधलाई बढावा दिन्छ। यस प्रकारको अनुसन्धानले केवल व्यक्तिगत दोषीलाई मात्र होइन, बल्कि ठूला सञ्जाललाई समेत ध्वस्त पार्ने लक्ष्य राखेको छ, जसले भविष्यमा यस्ता गतिविधि रोक्न मद्दत पुग्नेछ।

यस किसिमका अप्रेसनहरूले लागूऔषधको प्रयोग र कारोबारबाट समाजमा हुने नकारात्मक असरलाई कम गर्न मद्दत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। विशेषगरी युवा पुस्तालाई लागूऔषधको कुलतबाट बचाउन यस्ता अभियानहरू प्रभावकारी हुने देखिन्छ। नेपालको जनसंख्याको ठूलो हिस्सा युवा वर्गको रहेको छ, र उनीहरूको भविष्यलाई सुरक्षित राख्न लागूऔषध नियन्त्रणका कार्यक्रमहरूलाई थप सुदृढ बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ। यस अप्रेसनले ती युवाहरूलाई लक्षित गर्ने गिरोहहरूलाई निरुत्साहित गर्नेछ भन्ने आशा छ।

नागरिक सुरक्षा र समाजमा लागूऔषधको प्रभाव

लागुऔषधको कारोबारले समाजमा अपराध बढाउनुका साथै युवाहरूको भविष्य बर्बाद पार्ने गरेको छ। यसको कारोबारमा संलग्न व्यक्तिहरूले समाजमा डर र असुरक्षाको वातावरण सिर्जना गर्छन्। प्रहरीको यस किसिमको सक्रियताले आम नागरिकलाई सुरक्षाको अनुभूति दिलाउनुका साथै लागूऔषध मुक्त समाज निर्माणमा योगदान पुर्‍याउने अपेक्षा छ। पक्राउ परेका व्यक्तिहरूबाट बरामद गरिएका लागूऔषधको परिमाण सार्वजनिक गरिएमा यसको गम्भीरता अझै बुझ्न सकिने थियो। नेपालमा लागूऔषधको प्रयोगले मात्रै होइन, यसको कारोबारले पनि परिवारहरूलाई विस्थापित गरेको छ र समाजमा गरिबी तथा रोगको दर बढाएको छ। यसैले, प्रहरीको यो कदमले धेरै परिवारलाई राहत मिल्नेछ।

आम नागरिकहरूले यस अभियानको स्वागत गरेका छन् र यसलाई निरन्तरता दिनुपर्ने माग गरेका छन्। विशेषगरी विद्यालय र कलेज वरपर लागूऔषधको कारोबार नियन्त्रणमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ। यस प्रकारका अभियानहरूले समाजमा सकारात्मक सन्देश प्रवाह गर्छ र नागरिकहरूलाई पनि यस अभियानमा सक्रिय रूपमा सहभागी हुन प्रेरित गर्छ। लागूऔषधको प्रयोगबाट हुने मानसिक र शारीरिक रोगहरूको उपचार तथा पुनस्र्थापना केन्द्रहरूलाई पनि यस अभियानसँगै थप सुदृढ गरिनुपर्ने आवश्यकता छ, ताकि पक्राउ परेका व्यक्तिहरूलाई मात्र होइन, कुलतमा फसेका अन्य व्यक्तिहरूलाई पनि सहयोग गर्न सकियोस्।

प्रहरीको प्रतिबद्धता र आगामी रणनीति

नेपाल प्रहरीका केन्द्रीय प्रवक्ताले यस अप्रेसन लागूऔषध नियन्त्रणमा प्रहरीको प्रतिबद्धताको एक हिस्सा भएको बताएका छन्। उनले थप अनुसन्धानपछि दोषीहरूलाई कानुनअनुसार कारबाही गरिने आश्वासन दिए। यस विषयमा थप विवरण आउन बाँकी छ। प्रहरीले यस प्रकारका ‘स्विप अप्रेसन’ लाई भविष्यमा पनि निरन्तरता दिने संकेत गरेको छ, जसले लागूऔषधको अवैध कारोबारमा संलग्न व्यक्तिहरूमाझ त्रास फैलाउनेछ। यसका साथै, प्रहरीले सूचना संकलन र नागरिकहरूको सहयोगलाई पनि यस अभियानको एक महत्वपूर्ण पाटो मानेको छ।

यस घटनामा संलग्न व्यक्तिहरूमाथि कडा कारबाहीको माग छ। अब यस्ता कारोबारमा संलग्न मुख्य योजनाकारहरूलाई कहिलेसम्म कानुनी दायरामा ल्याइन्छ? यो आम नागरिकको चासोको विषय बनेको छ। प्रहरीले यस पटकको अप्रेसनमा ठूला माछालाई पनि समात्ने दाबी गरेको छ, र यसको नतिजाले नै यसको प्रभावकारिता प्रमाणित गर्नेछ। यसका साथै, लागूऔषधको प्रयोग रोक्नका लागि जनचेतनाका कार्यक्रमहरूलाई पनि सघन बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ, ताकि युवा पुस्तालाई यसको दुर्व्यसनबाट टाढा राख्न सकियोस्।