नेपाल प्रहरीले लागूऔषध कारोबार नियन्त्रण अभियान ‘स्विप अप्रेसन’ अन्तर्गत एक साताको अवधिमा एक हजार ४४ जनालाई पक्राउ गरेको छ। वैशाख ९ गतेदेखि १६ गतेसम्म सञ्चालित यो विशेष अभियानले देशभर लागूऔषधको अवैध धन्दामा संलग्न गिरोहमाथि कडा प्रहार गरेको छ। यस अप्रेसनले लागूऔषधको कारोबारमा संलग्न व्यक्तिहरूलाई कानुनी दायरामा ल्याउने प्रहरीको प्रतिबद्धतालाई पुनः पुष्टि गरेको छ। यो अभियानले विशेषगरी युवा पुस्तालाई आकर्षित गर्ने र समाजमा अस्थिरता फैलाउने लागूऔषधको अवैध व्यापारलाई निरुत्साहित गर्ने उद्देश्य राखेको छ, जुन नेपालको विकास र सामाजिक सुव्यवस्थाका लागि एक ठूलो चुनौती हो।
‘स्विप अप्रेसन’का मुख्य निष्कर्ष र प्रदेशगत अवस्था
- प्रहरीका केन्द्रीय प्रवक्ता एवं प्रहरी नायब महानिरीक्षक अविनारायण काफ्लेले दिएको जानकारीअनुसार, यो अप्रेसनका क्रममा देशभरबाट कुल एक हजार ४४ जना व्यक्ति पक्राउ परेका छन्। यो संख्याले लागूऔषधको अवैध कारोबारमा संलग्न व्यक्तिको ठूलो सञ्जाल रहेको प्रष्ट पार्दछ।
- सबैभन्दा बढी पक्राउ कोसी प्रदेशबाट पाँच सय ९३ जना भएका छन्, जसले उक्त प्रदेशमा लागूऔषधको सञ्जाल कति ठूलो छ भन्ने देखाउँछ। कोसी प्रदेश, विशेषगरी यसका सीमावर्ती क्षेत्रहरू, लागूऔषधको तस्करीका लागि संवेदनशील मानिन्छन्।
- अन्य प्रदेशहरूमा पनि उल्लेख्य संख्यामा गिरफ्तारी भएको छ: गण्डकी प्रदेशबाट एक सय ४०, कर्णाली प्रदेशबाट ८७, सुदूरपश्चिम प्रदेशबाट ६०, बागमती प्रदेशबाट ५१, लुम्बिनी प्रदेशबाट ४२, उपत्यकाबाट ४१ र मधेस प्रदेशबाट ३० जना पक्राउ परेका छन्। प्रत्येक प्रदेशको तथ्यांकले लागूऔषधको समस्या राष्ट्रव्यापी रहेको र यसको नियन्त्रणका लागि एकीकृत प्रयासको आवश्यकतालाई जोड दिन्छ।
- यो अवधिमा प्रहरीले १७६ किलो गाँजा, १६ किलो चरेस र एक किलो ३७२ ग्राम खैरो हेरोइनसहित अन्य अवैध लागुऔषध बरामद गरेको छ। बरामद गरिएको लागूऔषधको परिमाणले यस कारोबारको व्यापकता र यसले समाजमा पार्न सक्ने गम्भीर असरलाई उजागर गर्दछ।
- प्रहरीले यो अप्रेसन लागूऔषधको अवैध कारोबारलाई पूर्ण रूपमा अन्त्य गर्ने दिशातर्फको एक महत्वपूर्ण कदम भएको बताएको छ। यो अभियानले लागूऔषध नियन्त्रणमा प्रहरीको सक्रियता र दृढ संकल्पलाई दर्शाएको छ।
लागूऔषध नियन्त्रणमा नेपाल प्रहरीको निरन्तर प्रयास र ‘स्विप अप्रेसन’को औचित्य
लागुऔषधको प्रयोग र कारोबार नेपालको समाजका लागि एक गम्भीर समस्या बनेको छ, जसले विशेषगरी युवा पुस्ताको भविष्यलाई अन्धकारमय बनाउँदैछ। यसको प्रयोगले व्यक्तिको स्वास्थ्य मात्र नभई परिवार र समाजमा समेत नकारात्मक प्रभाव पार्दछ। यसैलाई मध्यनजर गर्दै नेपाल प्रहरीले ‘स्विप अप्रेसन’ जस्ता विशेष अभियानहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ, जसको मुख्य उद्देश्य लागूऔषधको आपूर्ति र मागलाई कम गर्नु हो। यसपटकको अप्रेसनमा विभिन्न प्रदेशका प्रहरी इकाइहरूले समन्वयात्मक भूमिका खेलेका थिए, जसले गर्दा राष्ट्रव्यापी रूपमा प्रभावकारी कारबाही सम्भव भयो। केन्द्रीय प्रहरीको निर्देशनमा स्थानीय प्रहरी इकाइहरूले सूचना संकलन, निगरानी र कारबाहीलाई तीव्र बनाएका थिए, जसले गर्दा ठूलो संख्यामा कारोबारीहरू पक्राउ परे।
प्रहरी नायब महानिरीक्षक काफ्लेले यो अप्रेसन केवल पक्राउ गरेर मात्र नटुंगिने र बरामद गरिएका लागुऔषधको स्रोत र सञ्जालबारे थप अनुसन्धान गरिने बताए। यसको अर्थ हो कि प्रहरीले केवल सतहमा देखिएका कारोबारीलाई मात्र नभई यसको पछाडि रहेका ठूला गिरोहलाई समेत निस्तेज पार्ने योजनामा छ। उनले पक्राउ परेका व्यक्तिहरूमाथि लागूऔषध नियन्त्रण ऐन, २०३३ अनुसार कारबाही प्रक्रिया अगाडि बढाइने जानकारी दिए, जुन नेपालमा लागूऔषध सम्बन्धी अपराधलाई नियन्त्रण गर्नका लागि एक महत्वपूर्ण कानुनी आधार हो।
लागुऔषध कारोबारले नागरिक जीवनमा पार्ने गम्भीर असर र सामाजिक विकृति
लागुऔषधको कारोबारले समाजमा अनेकौं नकारात्मक प्रभाव पार्छ, जसको प्रत्यक्ष मारमा आम नागरिक पर्दछन्। यसले व्यक्तिलाई शारीरिक र मानसिक रूपमा कमजोर बनाउँछ, जसको परिणाम स्वरूप उनीहरू आफ्नो दैनिक जीवनयापन गर्न समेत असमर्थ हुन्छन्। यसको लतले पारिवारिक सम्बन्धहरूलाई भत्काइदिन्छ, जसले गर्दा घरमा कलह र अशान्ति बढ्छ। लागूऔषधको प्रयोगले सामाजिक असुरक्षा बढाउँछ, किनकि लतमा फसेका व्यक्तिहरू प्रायः अपराध कर्ममा संलग्न हुने गर्छन्, जस्तै चोरी, डकैती र हिं’सा। यसले समाजको शान्ति र सुरक्षामा खलल पुग्छ। यस्तो कारोबारले युवा पुस्तालाई गलत बाटोमा डोर्याउँछ, जसले गर्दा उनीहरूको शैक्षिक र व्यावसायिक भविष्य अन्धकारमय बन्न पुग्छ र देशको जनशक्ति कमजोर हुन्छ। यसका अतिरिक्त, लागुऔषधको अवैध कारोबारबाट आर्जित रकम प्रायः आतंकवाद र संगठित अपराधमा प्रयोग हुने गरेको आशंका गरिन्छ, जसले राष्ट्रिय सुरक्षामा समेत चुनौती थप्छ र देशको समग्र विकास प्रक्रियालाई अवरुद्ध पार्छ।
प्रहरीको दृढ संकल्प र नागरिक सहभागिताको आवश्यकता
केन्द्रीय प्रहरी प्रवक्ता काफ्लेले लागूऔषधको कारोबारलाई शून्यमा झार्न प्रहरी प्रतिबद्ध रहेको बताए। यो प्रतिबद्धताले लागूऔषध नियन्त्रणमा प्रहरीको निरन्तरता र गम्भीरतालाई दर्शाउँछ। उनले नागरिक समाज, सञ्चार माध्यम र अन्य सरकारी निकायहरूसँग सहकार्य गर्दै यो अभियानलाई अझ प्रभावकारी बनाइने उल्लेख गरे, जसको अर्थ हो कि यो समस्याको समाधानका लागि बहुपक्षीय प्रयास आवश्यक छ। प्रहरी एक्लैले मात्र यो समस्याको समाधान गर्न सक्दैन। उनले नागरिकहरूलाई पनि यस्ता अवैध गतिविधिबारे सूचना दिन आग्रह गरे, ताकि प्रहरीले समयमै कारबाही गर्न सकोस्। नागरिकहरूको सक्रिय सहभागिताले लागूऔषधको सञ्जाललाई तोड्न र कारोबारीहरूलाई पक्राउ गर्न प्रहरीलाई ठूलो मद्दत पुग्नेछ।
यो अप्रेसनले लागूऔषधको कारोबारमा संलग्न व्यक्तिहरूमाथि एक शक्तिशाली सन्देश प्रवाह गरेको छ, जसले गर्दा उनीहरूमाथि कारबाहीको डर बढ्नेछ। प्रहरीको यो सक्रियताले समाजलाई लागूऔषधको दुष्चक्रबाट मुक्त गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसले समाजमा सुरक्षाको भावनालाई बलियो बनाउने र युवा पुस्तालाई सुरक्षित भविष्य प्रदान गर्ने आशा जगाएको छ।
अब प्रश्न यो उठ्छ कि, यसरी ठूलो संख्यामा पक्राउ र लागुऔषध बरामद हुँदा पनि यो कारोबार कहिलेसम्म नियन्त्रणमा आउँछ? यसको दीर्घकालीन समाधानका लागि कस्ता उपायहरू अपनाउनु पर्ला? यसका लागि केवल प्रहरीको कारबाही मात्र पर्याप्त नभई, समाजका हरेक तहबाट सचेतना अभियान चलाउनु, पुनर्स्थापना केन्द्रहरूको विस्तार गर्नु र लागूऔषध प्रयोगकर्ताहरूलाई समाजमा पुनःस्थापित गर्ने खालका कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्नु आवश्यक छ।
आगामी साताहरूमा लागूऔषध नियन्त्रणको प्रभाव
यो ‘स्विप अप्रेसन’को परिणाम आगामी साताहरूमा थप स्पष्ट हुनेछ। पक्राउ परेका व्यक्तिहरूमाथि हुने कानुनी कारबाहीको प्रक्रियाले लागूऔषध कारोबारीहरूमाझ त्रास फैलाउनेछ। यसबाट तत्कालका लागि लागूऔषधको आपूर्तिमा केही कमी आउन सक्ने अपेक्षा छ। यद्यपि, यो समस्याको जरो निकै गहिरो भएकाले, प्रहरीले यसलाई पूर्ण रूपमा नियन्त्रणमा लिनका लागि निरन्तर प्रयास जारी राख्नुपर्नेछ। यसका साथै, लागूऔषधको मागलाई कम गर्नका लागि जनचेतनाका कार्यक्रमहरूलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्नेछ।
यस अप्रेसनले नेपालमा लागूऔषध नियन्त्रण सम्बन्धी कानुनहरूको कार्यान्वयनमा थप जोड दिनेछ। यसले लागूऔषधको प्रयोग र कारोबार विरुद्धको लडाईंमा नागरिक समाज र सरकारी निकायहरूबीच सहकार्यको महत्वलाई पनि उजागर गरेको छ। आगामी दिनहरूमा, यस प्रकारका अभियानहरूको निरन्तरता र यसको प्रभावकारी कार्यान्वयनले नेपाललाई लागूऔषध मुक्त राष्ट्र बनाउने दिशामा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउनेछ।