विश्व औलो दिवसको अवसरमा नेपालमा औलो रोगको सङ्क्रमण, विशेषगरी आयातित औलोका बिरामीको सङ्ख्या बढ्दै गएको पाइएको छ। ‘औलो अन्त्य हाम्रो सङ्कल्पः सक्षम छौँ, छैन अब विकल्प’ भन्ने नाराका साथ यो वर्षको औलो दिवस मनाइए पनि सङ्क्रमणको यो बढ्दो प्रवृत्तिले आम नागरिकको स्वास्थ्यमाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। चिकित्सकहरूका अनुसार, एनोफिलिज जातको सङ्क्रमित लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्ने यो परजीवीजन्य रोगले गम्भीर बिरामीका साथै ज्यानसमेत लिन सक्ने खतरा छ। नेपाल सरकारले सन् २०२५ सम्ममा औलो उन्मूलन गर्ने महत्वाकांक्षी लक्ष्य राखेको अवस्थामा यो चुनौती थप पेचिलो बनेको छ, जसले देशको स्वास्थ्य सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्नचिह्न खडा गरेको छ। यो परजीवीजन्य रोग, जसको मुख्य वाहक सङ्क्रमित लामखुट्टे हो, समयमै नियन्त्रण नगरेमा यसले ठूलो जनधनको क्षति पुर्याउन सक्नेछ।
आयातित औलोको सङ्क्रमण बढ्दो ग्राफ
इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका कीटजन्य रोग शाखाका प्रमुख डा. गोकर्णप्रसाद अर्यालका अनुसार, नेपालमा औलोका बिरामीको सङ्ख्यामा वृद्धि देखिनु चिन्ताजनक छ। विशेषगरी, भारतलगायत औलो प्रभावित देशहरूबाट नेपाल भित्रिने व्यक्तिहरूमा यो रोगको सङ्क्रमण पाइएको छ। यसले गर्दा नेपाल आफैं औलो उन्मूलनको लक्ष्यबाट पछि हट्ने खतरा बढेको छ। डा. अर्यालले शिशुहरू, पाँच वर्षमुनिका बालबालिका, गर्भवती महिला, किशोरी, एचआइभी तथा एड्स सङ्क्रमित व्यक्तिहरूमा औलोको सङ्क्रमणको जोखिम बढी हुने बताएका छन्। यी वर्गमा सङ्क्रमणले गम्भीर रूप लिन सक्ने भएकाले विशेष सावधानी अपनाउनु जरुरी छ। विगतका वर्षहरूमा नेपालले औलो उन्मूलनको दिशामा उल्लेख्य प्रगति गरे पनि, हाल देखिएको आयातित सङ्क्रमणको प्रवृत्तिले यो प्रगतिलाई उल्ट्याउन सक्ने सम्भावना छ। यो अवस्थामा, सीमावर्ती क्षेत्रहरूमा विशेष निगरानी र स्वास्थ्य जाँचलाई थप कडा बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ।
औलो रोगको प्रकृति र जोखिम: एक गम्भीर परजीवीजन्य सङ्क्रमण
औलो एक गम्भीर सरुवा रोग हो जुन एनोफिलिज प्रजातिको पोथी लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्दछ। यो लामखुट्टेले औलो परजीवी (प्लाज्मोडियम) बोकेको हुन्छ। जब यो सङ्क्रमित लामखुट्टेले मानिसलाई टोक्छ, तब परजीवी रगतमा प्रवेश गर्छ र कलेजोमा पुगेर विकसित हुन्छ। त्यसपछि यसले रातो रक्तकोषहरूमा आक्रमण गर्छ, जसले गर्दा ज्वरो आउने, टाउको दुख्ने, मांसपेशी दुख्ने, थकान लाग्ने, वाकवाकी लाग्ने, बान्ता हुने, पखाला लाग्ने, एनिमिया (रक्ताल्पता) हुने र मांसपेशी दुख्नेजस्ता लक्षणहरू देखा पर्छन्। समयमै उपचार नपाएमा औलोले गम्भीर रूप लिन सक्छ, जसले मस्तिष्क ज्वरो (मलेरिया इन्सेफलाइटिस), गम्भीर एनिमिया, श्वासप्रश्वासमा कठिनाई, अङ्गहरूमा क्षति र मृत्युसम्म गराउन सक्छ। नेपालको भौगोलिक विविधता र केही क्षेत्रमा लामखुट्टेको प्रकोपले औलोको जोखिमलाई थप बढाएको छ, विशेषगरी तराईका जिल्लाहरूमा। यस रोगको उपचार यदि ढिलो भयो भने, यसको जटिलताहरूले बिरामीलाई दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्यामा धकेल्न सक्छ।
आयातित सङ्क्रमण नियन्त्रणमा चुनौती: सीमा सुरक्षा र जनचेतनाको अभाव
नेपाल सरकारले औलो उन्मूलनको लक्ष्य राखे पनि आयातित सङ्क्रमणका कारण यो लक्ष्य हासिल गर्न कठिन भइरहेको छ। सीमा नाकाहरूमा पर्याप्त स्वास्थ्य जाँचको व्यवस्था नहुनु, सङ्क्रमित व्यक्तिहरूको पहिचान र उपचारमा ढिलाइ हुनु, र आम नागरिकमा औलो रोगबारे पर्याप्त जनचेतनाको अभाव यसका मुख्य कारण हुन्। विशेषगरी, भारतबाट आउने दैनिक मजदुर, यात्रु र अन्य व्यक्तिहरूमा सङ्क्रमणको जोखिम बढी हुने भएकाले सीमा क्षेत्रमा विशेष ध्यान दिनु आवश्यक छ। लामखुट्टेको बासस्थान नष्ट गर्ने, झुलको प्रयोग गर्ने, र व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान दिनेजस्ता सामान्य उपायहरूले औलोको सङ्क्रमण रोक्न मद्दत गर्छ। तर, यसका लागि सरकारी निकाय, स्वास्थ्यकर्मी र आम नागरिक सबैको सक्रिय सहभागिता आवश्यक छ। नेपालको खुला सीमा नीति र ठूलो संख्यामा हुने आप्रवासनले गर्दा आयातित सङ्क्रमणको जोखिमलाई पूर्ण रूपमा रोक्न कठिन छ। यसका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग र सीमावर्ती देशहरूसँगको समन्वय पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
आम नागरिकमा असर: स्वास्थ्य, अर्थतन्त्र र सामाजिक जीवनमा प्रभाव
आयातित औलोको बढ्दो सङ्क्रमणले नेपालका सामान्य नागरिकको स्वास्थ्य र जीवनशैलीमा प्रत्यक्ष असर पार्नेछ। विशेषगरी, बालबालिका र गर्भवती महिलाहरूमा यसको जोखिम बढी भएकाले उनीहरूको स्वास्थ्य चिन्ताको विषय बनेको छ। यदि औलोको सङ्क्रमण नियन्त्रण बाहिर गयो भने, यसले स्वास्थ्य प्रणालीमाथि ठूलो भार थप्नेछ र मुलुकको आर्थिक विकासमा पनि बाधा पुर्याउनेछ। पर्यटकहरूको आगमनमा कमी आउने र वैदेशिक लगानी प्रभावित हुनेजस्ता आर्थिक असरहरू पनि देखिन सक्छन्। त्यसैले, औलो उन्मूलनको राष्ट्रिय लक्ष्यलाई पूरा गर्नका लागि थप प्रभावकारी कदम चाल्नु अपरिहार्य छ। यसको प्रत्यक्ष असर दैनिक ज्याला मजदुरी गर्ने व्यक्तिहरूमा पर्नेछ, जसले बिरामी हुँदा काम गर्न सक्दैनन् र आय आर्जन गुमाउँछन्। यसका अतिरिक्त, विद्यालय जाने बालबालिका बिरामी भएमा उनीहरूको पढाइमा पनि असर पर्नेछ।
आगामी हप्ताहरूमा नेपालका लागि यसको अर्थ
आयातित औलोको सङ्क्रमणको बढ्दो प्रवृत्तिले आगामी हप्ताहरूमा नेपालका लागि स्वास्थ्य र सुरक्षाका क्षेत्रमा थप चुनौतीहरू खडा गर्नेछ। सरकारले सीमा नाकामा स्वास्थ्य जाँचलाई थप कडा बनाउनुका साथै, सङ्क्रमित व्यक्तिहरूको द्रुत पहिचान र उपचारका लागि आवश्यक स्रोतसाधनको व्यवस्था गर्नुपर्नेछ। जनचेतना अभिवृद्धि कार्यक्रमहरूलाई पनि तीव्रता दिनुपर्नेछ ताकि नागरिकहरूले रोगको लक्षणहरू चिन्न सकून् र समयमै स्वास्थ्य सेवा लिन सकून्। यसका लागि स्वास्थ्य मन्त्रालय, स्थानीय तहका सरकारहरू, गैरसरकारी संस्थाहरू र नागरिक समाजबीच प्रभावकारी समन्वय आवश्यक छ। यदि यो सङ्क्रमण नियन्त्रणमा नआएमा, यसले नेपालको औलो उन्मूलनको लक्ष्यलाई मात्र असर गर्नेछैन, बल्कि देशको समग्र स्वास्थ्य प्रणालीमाथि पनि ठूलो दबाब सिर्जना गर्नेछ। यसको प्रभाव नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य छविसँगै पर्यटन र व्यापारमा पनि पर्न सक्नेछ, जसले देशको आर्थिक विकासलाई थप प्रभावित गर्नेछ।
