मधेश प्रदेशको बारास्थित देवताल गाउँपालिका–६ जबकाको एक माछा पोखरीमा जितिया पर्वका अवसरमा नुहाउने क्रममा १४ वर्षीया निशा पटेल र चाँदनी पटेलको डुबेर मृत्यु भएको छ। जिल्ला प्रहरी कार्यालय बाराका अनुसार, यो घटना २०८३ असोज १७ गते शनिबार साँझ भएको हो।
मृत्यु हुनेमा देवताल गाउँपालिका–६ रौवाही बस्ने भोला पटेलकी १४ वर्षीया छोरी निशा पटेल र सोही स्थानका राजेश पटेलकी १४ वर्षीया छोरी चाँदनी पटेल रहेका छन्। यद्यपि, एक अन्य स्रोतले उनीहरूको उमेर क्रमशः १५ र १६ वर्ष उल्लेख गरेको छ। आफन्त र स्थानीयवासीले साँझ करिब ६ बजेसम्म खोजी गर्दा पोखरीमा दुवै बालिका मृत अवस्थामा फेला परेका थिए। यो दुःखद घटनाले जितिया पर्वको खुसीलाई रौवाही गाउँमा शोकमा परिणत गरेको छ।
जितिया पर्वमा दुई बालिकाको ज्यान गयो
जितिया (वा जीवित्पुत्रिका) आश्विन महिनाको कृष्ण-पक्षको सातौँदेखि नवौँ चन्द्र दिवससम्म तीन दिनसम्म मनाइने एक प्राचीन हिन्दू पर्व हो। यो पर्व नेपालका साथै भारतका उत्तर प्रदेश, बिहार र झारखण्ड राज्यहरूमा मनाइन्छ, जसमा आमाहरूले आफ्ना सन्तानको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य र सुखी जीवनको कामना गर्दै निर्जला व्रत बस्छन्।
विशेषगरी मधेशी समुदायमा यस पर्वको ठूलो सांस्कृतिक र धार्मिक महत्त्व छ। पर्वको ‘नहाय–खाय’ दिनमा पोखरी वा नदीमा नुहाउने चलन छ, जसलाई शुद्धीकरणको प्रतीक मानिन्छ। यसै क्रममा देवताल गाउँपालिका–६ जबकास्थित राजेन्द्र कुर्मीको माछा पोखरीमा नुहाउन गएका बेला यो दुःखद दुर्घटना भएको हो।
ग्रामीण पोखरीमा सुरक्षा चुनौती
बाराको देवताल गाउँपालिका जस्ता ग्रामीण क्षेत्रमा माछा पोखरीहरू सामान्यतया धार्मिक, सामाजिक वा व्यावसायिक उद्देश्यका लागि खनिएका हुन्छन्। राजेन्द्र कुर्मीको यो पोखरी पनि मत्स्यपालनका लागि प्रयोग भइरहेको थियो।
मत्स्यपालनका लागि पोखरीको उचित स्थान छनोट र डिजाइन महत्त्वपूर्ण हुन्छ। तर, ज्ञानको अभावमा धेरै पोखरीहरू सफल हुन सकेका छैनन् वा ‘रुग्न वा मृत’ अवस्थामा छन्। व्यावसायिक मत्स्यपालनका लागि पोखरीको गहिराइ सामान्यतया १.२ देखि १.५ मिटर (कार्प माछाका लागि) हुने गर्छ।
नेपालमा माछा पोखरीमा डुबेर मृत्यु हुने घटनाहरू बारम्बार हुने गरेका छन्। यस्ता घटनाहरूले ग्रामीण क्षेत्रमा पानीका स्रोतहरूको सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेका छन्। सार्वजनिक पहुँच भएका वा चाडपर्वमा नुहाउन प्रयोग गरिने माछा पोखरीका लागि विशेष सुरक्षा नियम वा स्पष्ट दिशानिर्देशहरूको अभाव छ। यसले गर्दा यस्ता पोखरीहरू जोखिमपूर्ण बन्न पुगेका छन्, विशेषगरी बालबालिकाका लागि।
घटनाको अनुसन्धान र सुरक्षाका प्रश्न
जिल्ला प्रहरी कार्यालय बाराले घटनाबारे अनुसन्धान गरिरहेको छ। मृतक बालिकाको शव पोस्टमार्टमका लागि प्रादेशिक अस्पताल कलैयामा राखिएको छ। पोस्टमार्टम रिपोर्टले मृत्युको थप कारणबारे स्पष्ट पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यस घटनाले स्थानीय प्रशासन र पोखरीका धनी दुवैलाई भविष्यमा यस्ता दुर्घटनाहरू रोक्नका लागि सुरक्षा उपायहरू अपनाउनुपर्ने दबाब सिर्जना गरेको छ। सार्वजनिक स्थानमा रहेका पानीका स्रोतहरूको सुरक्षा र व्यवस्थापनमा थप ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता यस घटनाले औंल्याएको छ।
