कोशी प्रदेशका तीन जिल्लामा फैलिएको बर्डफ्लू प्रकोपका कारण हालसम्म तीन लाखभन्दा बढी घरपालुवा पंक्षी मरेका छन्। चैत महिनादेखि सुरु भएको यो संक्रमणले झापा, मोरङ र सुनसरीका विभिन्न पोल्टी फर्महरूमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। पशुपन्छी तथा मत्स्य विकास निर्देशनालय, विराटनगरका अनुसार ३६ वटा फर्ममा बर्डफ्लूको संक्रमण पुष्टि हुनुले यस प्रकोपको गम्भीरतालाई दर्शाउँछ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार यस प्रकोपले लाखौं रुपैयाँ बराबरको आर्थिक नोक्सानी गरेको छ भने स्थानीय व्यवसाय र हजारौंको रोजगारीमाथि प्रश्नचिह्न खडा गरेको छ। नेपालको कृषि अर्थतन्त्रमा पोल्ट्री व्यवसायको महत्वपूर्ण स्थान रहेको सन्दर्भमा यस प्रकारका प्रकोपले मुलुकको खाद्य सुरक्षा र आर्थिक स्थायित्वमा समेत गम्भीर चुनौती थप्ने गरेको छ। यस प्रकोपको फैलावट रोक्न र यसबाट प्रभावित किसानहरूलाई राहत प्रदान गर्न तत्काल र प्रभावकारी कदम चाल्नु अपरिहार्य भएको छ।
कोशी प्रदेशमा बर्डफ्लूको भयावह विस्तार र तथ्यांक
निर्देशनालयले उपलब्ध गराएको तथ्यांकअनुसार, झापा, मोरङ र सुनसरी जिल्लामा बर्डफ्लूको संक्रमण तीव्र गतिमा फैलिएको छ। विशेषगरी हाँस र कुखुरापालन व्यवसायमा यसको प्रभाव बढी देखिएको छ। हालसम्म ३६ वटा पोल्टी फर्महरूमा संक्रमण पुष्टि हुनुले यसको गम्भीरतालाई दर्शाउँछ, जुन विगतका प्रकोपहरूको तुलनामा बढी हुन सक्ने अनुमान छ। यस प्रकोपको कारणले मात्रै ३ लाखभन्दा बढी घरपालुवा पंक्षी मरेका छन् र तीमध्ये अधिकांशलाई संक्रमण फैलन नदिनका लागि नष्ट गरिएको छ। यसको प्रत्यक्ष असर हजारौं किसानहरूको जीविकोपार्जनमा परेको छ, जसमध्ये धेरैले यो व्यवसायलाई आफ्नो मुख्य आयस्रोत बनाएका थिए। नेपालमा कृषिजन्य उत्पादनको ठूलो हिस्सा पोल्ट्री क्षेत्रले ओगटेको छ, र यसको क्षतिले समग्र आपूर्ति श्रृंखलामा समेत असर पार्ने गर्दछ।
लाखौंको क्षति: बर्डफ्लू प्रकोपको आर्थिक भार र प्रभाव
प्रत्येक पंक्षीको लागत र बजार मूल्यलाई आधार मान्दा, यो प्रकोपले करोडौं रुपैयाँको आर्थिक क्षति पुर्याएको अनुमान छ। यसमा प्रत्यक्ष रूपमा मरेका पंक्षीहरूको मूल्य मात्र नभई, संक्रमण नियन्त्रणका लागि गरिने खर्च, फर्महरूलाई क्वारेन्टाइनमा राख्दा हुने नोक्सानी, र बजारमा मासु तथा अण्डाको आपूर्तिमा आएको कमीले थप आर्थिक भार थपेको छ। यसले उपभोक्ता मूल्यमा समेत अप्रत्यक्ष असर पार्ने सम्भावना छ, जसले गर्दा दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्यवृद्धि हुन सक्छ। पोल्ट्री व्यवसायीहरूको छाता संगठनले तत्काल राहत र क्षतिपूर्तिको माग गरेको छ, जसले यस समस्याको गम्भीरतालाई थप उजागर गर्दछ। नेपालमा विगतमा पनि विभिन्न रोगका कारणले पोल्ट्री व्यवसायले ठूलो क्षति बेहोरेको छ, तर यसपटकको प्रकोपको आकार ठूलो देखिन्छ।
नियन्त्रणका प्रयास र सीमावर्ती चुनौती
सरकारले प्रकोप नियन्त्रणका लागि विभिन्न उपायहरू अपनाएको छ। संक्रमित क्षेत्रहरूमा पंक्षीहरूको ओसारपसारमा रोक लगाइएको छ, जसले संक्रमणको थप फैलावट रोक्न मद्दत गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। संक्रमित फर्महरूलाई पूर्ण रूपमा निर्मलीकरण गर्ने र मरेका पंक्षीहरूको सुरक्षित व्यवस्थापन गर्ने कार्य भइरहेको छ, जुन जनस्वास्थ्य र वातावरणको लागि महत्वपूर्ण छ। तर, ग्रामीण क्षेत्रमा संक्रमणको पूर्ण जानकारी नहुँदा र किसानहरूमा सचेतनाको कमीले गर्दा नियन्त्रणका प्रयासहरू चुनौतीपूर्ण बनेका छन्। सीमावर्ती क्षेत्रबाट हुने पंक्षीहरूको अवैध ओसारपसारले पनि संक्रमण नियन्त्रणमा थप जटिलता थपेको छ, किनकि यस्ता गतिविधिले रोगको फैलावटलाई रोक्न गाह्रो बनाउँछ। नेपालको खुला सीमाका कारण यस्ता समस्याहरू नियन्त्रण गर्न सधैं नै चुनौती रहँदै आएको छ।
जनस्वास्थ्यमा सचेतना: बर्डफ्लूको जोखिम र सतर्कता
बर्डफ्लू (एभियन इन्फ्लुएन्जा) मानिसमा सर्न सक्ने सम्भावना भएकाले जनस्वास्थ्यको दृष्टिकोणले पनि यसले चिन्ता बढाएको छ। यद्यपि, हालसम्म कोशी प्रदेशमा मानिसमा संक्रमण भएको कुनै पुष्टि भएको छैन, तर सतर्कता अपनाउनु आवश्यक छ। संक्रमित पंक्षी वा तिनीहरूको मलमुत्रको प्रत्यक्ष सम्पर्कमा आउँदा संक्रमणको जोखिम रहन्छ। स्वास्थ्य मन्त्रालयले सर्वसाधारणलाई सावधानी अपनाउन, घरपालुवा पंक्षीसँगको सम्पर्क सीमित राख्न र कुनै शंका लागेमा तत्काल स्वास्थ्यकर्मीलाई सम्पर्क गर्न आग्रह गरेको छ। नेपालमा विगतमा पनि विभिन्न संक्रामक रोगहरूले जनस्वास्थ्यमा असर पुर्याएका छन्, र बर्डफ्लूको सम्भावित जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै पूर्वसावधानी अपनाउनु बुद्धिमानी हुनेछ।
प्रकोपपछिको तयारी: दीर्घकालीन समाधान र किसानको जवाफदेही
यस प्रकोपको दीर्घकालीन समाधानका लागि सरकारले पोल्ट्री व्यवसायमा लगानी गर्ने किसानहरूलाई सहुलियतपूर्ण कर्जा, बिमा सुविधा र प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउनुपर्ने आवाज उठेको छ। साथै, रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउनका लागि खोपको प्रयोगबारे अध्ययन गर्नुपर्ने सुझाव विज्ञहरूले दिएका छन्, जुन नेपालको सन्दर्भमा नयाँ र प्रभावकारी कदम हुन सक्छ। यस प्रकोपबाट भएको ठूलो क्षतिप्रति सम्बन्धित निकायको जवाफदेही कति हुने र किसानहरूले कहिले राहत पाउने भन्ने प्रश्न अनुत्तरित छ। यसको लागि एक स्पष्ट कार्ययोजना र कार्यान्वयन संयन्त्रको आवश्यकता छ। नेपालमा प्राकृतिक प्रकोप वा रोगको प्रकोप हुँदा किसानहरूले राहत पाउने प्रक्रिया लामो र झन्झटिलो हुने गरेको अनुभव छ, त्यसैले यसपटक छिटो र पारदर्शी प्रक्रियाको अपेक्षा गरिएको छ।
कोशी प्रदेशमा बर्डफ्लू प्रकोपको भविष्य: आगामी साताहरूमा के होला?
कोशी प्रदेशमा हाल देखिएको बर्डफ्लू प्रकोपको प्रभाव आगामी साताहरूमा अझै बढ्न सक्ने वा नियन्त्रणमा आउन सक्ने दुई सम्भावनाहरू छन्। यदि नियन्त्रणका प्रयासहरू प्रभावकारी भएमा संक्रमणको फैलावट रोकिन सक्छ, तर यदि किसानहरूले पूर्ण रूपमा सचेतना नअपनाए वा सीमावर्ती क्षेत्रमा नियन्त्रण कमजोर रहेमा यो प्रकोप अन्य प्रदेशहरूमा पनि फैलिन सक्छ। यसले मुलुकको पोल्ट्री उत्पादनमा ठूलो धक्का पुर्याउनेछ र अण्डा तथा मासुको मूल्यमा समेत अनपेक्षित वृद्धि हुनेछ। सरकारले यस प्रकोपलाई गम्भीरतापूर्वक लिई तत्काल राहत प्याकेज घोषणा गर्नुपर्नेछ र किसानहरूलाई प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोग प्रदान गर्नुपर्नेछ। यसका साथै, भविष्यमा यस्ता प्रकोपहरूको सामना गर्नका लागि दीर्घकालीन रणनीति बनाउनु आवश्यक छ, जसमा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउने उपायहरू र प्रभावकारी निगरानी प्रणालीको विकास समावेश छ।
