दसैँमा काठमाडौँ उपत्यकाबाट १५ लाख यात्रु बाहिरिने अनुमान गरिए पनि बाढीपहिरोले अस्तव्यस्त सडक र टिकटको कालोबजारीले यात्रा जोखिमपूर्ण बनेको छ।
प्रतिनिधिसभा अन्तर्गतको पूर्वाधार विकास समितिले ‘सोसाइटी अफ ट्रान्सपोर्ट इन्जिनियर्स नेपाल’ (सोटेन) को प्राविधिक सहयोगमा ‘२०८३ दसैँ पर्वको लागि सार्वजनिक यातायातको यात्रा व्यवस्थापन सम्बन्धी प्रतिवेदन’ तयार पारेको छ। यो प्रतिवेदनले ट्राफिक तथ्याङ्क, सडकको वर्तमान अवस्था र यात्रुहरूको अनलाइन सर्वेक्षणलाई आधार मानेर चुनौती र समाधानका उपायहरू औँल्याएको छ।
दसैँमा ६५ हजार ट्रिप, फूलपातीमा सर्वाधिक चाप
प्रतिवेदनअनुसार दसैँको मुख्य चाप असोज ३१ गते (फूलपाती) देखि कात्तिक २ गते (अष्टमी) सम्म रहनेछ। यी तीन दिनमा मात्रै २ देखि ३ लाखभन्दा बढी यात्रु उपत्यकाबाट बाहिरिने अनुमान छ। यस अवधिभर यात्रुलाई गन्तव्यमा पुर्याउन न्यूनतम ४३ हजार ५ सय ७४ देखि अधिकतम ६५ हजार ३ सय ६१ सार्वजनिक सवारीसाधनका ट्रिपहरू आवश्यक पर्नेछन्।
सबैभन्दा बढी यात्रुको भिड फूलपातीका दिन हुनेछ, जुन दिन एकै पटक १ लाख १३ हजार २ सय ८३ यात्रु बाहिरिने र त्यसका लागि करिब ७ हजार ३६७ सार्वजनिक सवारीसाधन परिचालन गर्नुपर्ने अनुमान छ। घटस्थापना अघि नै करिब डेढदेखि साढे दुई लाख यात्रु बाहिरिइसक्ने प्रक्षेपण पनि गरिएको छ।
बाढीपहिरोले सडक अस्तव्यस्त, नागढुङ्गामा ५५ प्रतिशत भार
हालैको भारी वर्षा, बाढी र पहिरोका कारण देशभरका मुख्य सडकहरू अस्तव्यस्त बनेकाले यस वर्षको यात्रा थप जोखिमपूर्ण र चुनौतीपूर्ण बन्न सक्ने प्रतिवेदनले औँल्याएको छ। सडक विभागका महानिर्देशक डा. विजय जैसीका अनुसार बीपी राजमार्ग, कृष्णभीर र कान्ति लोकपथ सुचारु भइसकेका छन् भने बाँकी अवरुद्ध सडकहरू पनि चाँडै खुल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
उपत्यका भित्रिने र बाहिरिने सवारीको ८५ देखि ९० प्रतिशत भार नागढुङ्गा, साँगा र फर्पिङ नाकाले बेहोर्ने गरेका छन्। नागढुङ्गा नाकाबाट बाहिरिने सवारीको करिब ५५ प्रतिशत हिस्सा नारायणगढतर्फ जाने भएकाले यो खण्डको ट्राफिक व्यवस्थापन सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण हुनेछ। प्रतिवेदनले नागढुङ्गाको चाप घटाउन पूर्वतर्फ जाने सवारीलाई बीपी राजमार्ग र कान्ति लोकपथतर्फ ‘डाइभर्ट’ गर्न सिफारिस गरेको छ। साथै, यात्रुवाहक बस र माइक्रो बसलाई निर्माणाधीन नागढुङ्गा सुरुङमार्गबाट पठाएर प्राथमिकता दिन पनि सुझाइएको छ।
सम्भावित विपद् र दुर्घटनालाई ध्यानमा राखेर सडक विभागले राजमार्गका विभिन्न संवेदनशील स्थानहरूमा ५३ वटा ठुला उपकरण (डोजर, एक्स्काभेटर, लोडर आदि) तयारी अवस्थामा राख्ने योजना बनाएको छ। अरनिको राजमार्ग, बीपी राजमार्ग, साँखु–मेलम्छी, बल्खु–दक्षिणकाली, त्रिभुवन राजपथलगायतका स्थानमा तत्काल बाटो खुलाउन यी उपकरणहरू तैनाथ गरिनेछन्।
टिकटमा कालोबजारी, ५२ प्रतिशतलाई अनलाइनको चाहना
समितिले गरेको अनलाइन सर्वेक्षणले दसैँको टिकट काट्दा यात्रुहरूले ठूलो सास्ती खेप्ने गरेको र कालोबजारीको सिकार हुने गरेको यथार्थ उजागर गरेको छ। सर्वेक्षणमा सहभागी ४३ प्रतिशतले विगतमा टिकट पाउनै मुस्किल भएको र ३० प्रतिशतले तोकिएभन्दा बढी भाडा तिर्नुपरेको गुनासो गरेका छन्।
प्रविधिको विकाससँगै यात्रुको रोजाइमा परिवर्तन आएको छ। ५२ प्रतिशत यात्रुले मोबाइल एप वा वेबसाइटमार्फत अनलाइन टिकट काट्न चाहेको बताएका छन् भने १७ प्रतिशत मात्रै बस काउन्टरमै गएर लाइन लागी टिकट काट्ने पक्षमा देखिएका छन्। यसले सार्वजनिक यातायातमा डिजिटल टिकेटिङको आवश्यकतालाई थप पुष्टि गरेको छ।
सार्वजनिक यातायात प्राधिकरणको माग, २ चालक अनिवार्य
संसदीय समितिले दसैँको यात्रा सुरक्षित र सहज बनाउन सरकार तथा सम्बन्धित निकायलाई अल्पकालीन र दीर्घकालीन सुझावहरू दिएको छ। अल्पकालीन सुझावहरूमा लामो दूरीको यात्रामा अनिवार्य दुई जना चालकको व्यवस्था कडाइका साथ लागू गर्ने, सवारीसाधनको मेकानिकल (फिटनेस) जाँच अनिवार्य गर्ने र चालकको स्वास्थ्य तथा मापसे/लापसे परीक्षणलाई तीव्रता दिने पर्छन्। यात्रुको गुनासो तत्काल सम्बोधन गर्न १०३, १०० र हेल्लो सरकारको हटलाइनलाई थप प्रभावकारी बनाउनुका साथै उपत्यकाका १४ वटा मुख्य स्थानमा यात्रु सहायता कक्ष स्थापना गर्ने तयारी पनि भइरहेको छ।
दीर्घकालीन समाधानका लागि भने संघीय राजधानीको सार्वजनिक यातायातलाई व्यवस्थित गर्न ‘सार्वजनिक यातायात प्राधिकरण’ गठन गर्नुपर्ने र प्रविधिको प्रयोग बढाउँदै ‘अटोमेटिक नम्बर प्लेट रिकग्निसन’ क्यामेरा, जीपीएस जडान र डिजिटल टिकेटिङलाई अनिवार्य गर्दै लैजानुपर्ने निष्कर्ष समितिले निकालेको छ।
यद्यपि, यस वर्षको दसैँमा उपत्यका छाड्ने यात्रुको संख्या १५ लाख (प्रतिवेदनअनुसार) वा २० लाख (नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासंघको अनुमान) मध्ये कुन बढी यथार्थपरक हो भन्नेमा भिन्नता छ। अग्रिम टिकट बुकिङमा भएको ढिलाइ र सडकको अवस्थाका कारण यसपटक २ वा ३ दिनको मात्र अग्रिम टिकट दिने विकल्पमा छलफल भइरहेको भए पनि यसको अन्तिम निर्णय र पूर्व जाने सवारीलाई बीपी राजमार्ग पठाइने व्यवस्था कसरी कार्यान्वयन गरिनेछ भन्ने विस्तृत जानकारी अझै उपलब्ध छैन।
