प्रहरी हिरासतमा रहेका इनम सापकोटाले प्रहरीसमक्ष दिएको बयान भन्दै सामाजिक सञ्जालमा एउटा अडियो फैलिरहेको छ। एनएमखबरले उक्त अडियोको प्राविधिक जाँच गर्दा यो कम्तीमा तीन फरक टुक्रा जोडेर बनाइएको देखियो। यो सापकोटाकै आवाज र उनको आधिकारिक बयान हो भन्ने पुष्टि भएको छैन।
जनआस्थाले आफ्नो फेसबुक पेजमा ‘इनम सापकोटाले बयानमा के भने ?’ शीर्षकमा ८ मिनेट ४७ सेकेन्डको यो भिडियो राखेको हो। भिडियोमा सापकोटाको एउटा स्थिर तस्बिर, आवाजको तरङ्ग, जनआस्थाको लोगो र शीर्षक मात्र देखिन्छ। तस्बिरमा उनी बोलिरहेको दृश्य छैन। त्यसैले भिडियो हेरेर बोल्ने व्यक्ति उनी नै हुन् भनी छुट्याउन सकिँदैन। अडियो कहाँबाट प्राप्त भयो भन्ने जानकारी भिडियोमा दिइएको छैन।
अडियोमा के छ
अडियोमा एक पुरुषले नेपाली र अंग्रेजी मिसाएर पहिलो पुरुषमा कुरा गरेका छन्। बुझिने भागअनुसार उनले भनेका छन्:
- उनी प्रिसिजन हेल्थकेयर टेक्नोलोजी (ल्याब उपकरण र छालासम्बन्धी सामग्री) कम्पनीसँग सम्बन्धित छन्।
- उनले युरोपका २७ शेन्जेन मुलुक (स्क्यान्डिनेभिया र स्विट्जरल्यान्डसमेत), भारत, सिंगापुर र भियतनाम घुमेका छन्।
- जर्मनी र भारतमा विद्यार्थी हुँदा उनका त्यहाँ बैंक खाता थिए। नेपालमा एनआईएमबी र सिटिजन्स बैंक तथा भारतमा एसबीआईमा खाता छन्। केही क्रेडिट कार्ड ऋण पनि छ।
- सिंगापुरमा रकम व्यवस्थापनको कुरा, करोडका अङ्क र ‘आइपेक्स मल’ सँग जोडिएको एउटा विवाद मिलाउन (सेटलमेन्ट) गरिएको प्रसङ्ग छ।
- केही राजनीतिक व्यक्तिसँग बारम्बार फोन सम्पर्क भएको कुरा छ।
- अन्त्यमा अंग्रेजीमा ‘थ्यांक यु, योर अनर’ भनिएको छ, जुन अदालत वा सोधपुछको सन्दर्भजस्तो सुनिन्छ।
अडियोमा केही राजनीतिक व्यक्तिको नाम पनि लिइएको छ। ती दाबी कुनै आधिकारिक निकायबाट पुष्टि नभएकाले र नामहरू अडियोमा प्रस्ट नसुनिएकाले एनएमखबरले ती नाम र आरोप प्रकाशित गरेको छैन। नेपाली–अंग्रेजी मिसिएको बोली स्वचालित रूपमा लिपिबद्ध गर्दा धेरै भाग अस्पष्ट आयो, त्यसैले माथि प्रस्ट बुझिएका कुरा मात्र राखिएका छन्।
एनएमखबरले कसरी जाँच्यो
- फाइलको स्रोत: भिडियो फेसबुकले पुनः तयार पारेको (री-इन्कोड) फाइल हो। आकार ३२४×३५६ पिक्सेल, भिडियो करिब ७९ र आवाज करिब ४८ किलोबिट प्रतिसेकेन्ड। यसमा मूल रेकर्डिङको मिति, उपकरण वा स्थानको विवरण छैन। त्यसैले यो पहिलो पटक कहाँ, कहिले रेकर्ड भयो भनेर फाइलबाट थाहा पाउन सकिँदैन।
- दृश्य: भिडियोका सबै १५ हजार ७८३ फ्रेम जाँच्दा अन्तिम फ्रेमबाहेक कतै दृश्य फेरिएको छैन। भिडियोभरि एउटै स्थिर तस्बिरमाथि आवाजको तरङ्ग मात्र चल्छ। ओठ र आवाज मिलाएर हेर्ने अवस्था नै छैन।
- आवाजको गुणस्तर: हरेक १५ सेकेन्डको आवाजको उच्च फ्रिक्वेन्सी (५ किलोहर्जभन्दा माथि) र पृष्ठभूमिको सुसाइ नापियो, र पूरै अडियोको स्पेक्ट्रोग्राम (आवाजको चित्र) बनाइयो।
- सुरुदेखि करिब ६ मिनेट २५ सेकेन्डसम्म आवाज एकनासको छ।
- करिब ६:३० देखि ७:०० सम्म ५ किलोहर्जभन्दा माथिको आवाज करिब २० डेसिबलले घट्छ, मानौं अर्कै रेकर्डिङ हो।
- ७:०० देखि ७:४० सम्म आवाज फेरि पहिलेजस्तै हुन्छ, तर पृष्ठभूमिको सुसाइ अस्थिर छ।
- करिब ७:४५ देखि अन्त्यसम्म उच्च फ्रिक्वेन्सी फेरि घट्छ र नयाँ, स्थिर सुसाइ थपिन्छ।
यस्तो फरक प्रायः फरक रेकर्डिङ वा फरक प्रशोधनका टुक्रा जोड्दा देखिन्छ। जोडिएका ठाउँमा लामो मौनता छैन, टुक्रा कसिलो गरी जोडिएका छन्।
- बोली: बोली नेपाली–अंग्रेजी मिसिएको स्वाभाविक कुराकानीजस्तो छ। यस्तो बोली कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) ले बनाउन अझै गाह्रो छ, तर यसले बोल्ने व्यक्ति को हो भन्ने प्रमाणित गर्दैन।
निष्कर्ष
जाँचबाट अडियो सम्पादन गरिएको (टुक्रा जोडिएको) देखियो। तर यो पूरै नक्कली हो वा सक्कली बयानका अंश जोडिएका हुन्, प्राविधिक जाँचले मात्र छुट्याउन सक्दैन। यो समाचार तयार पार्दासम्म प्रहरी वा अदालतबाट यो अडियोबारे कुनै आधिकारिक जानकारी आएको छैन।
अनुसन्धानका क्रममा दिइएको बयान सार्वजनिक गरिँदैन। त्यसैले यो सक्कली हो भने अनुसन्धानको गोप्य विवरण बाहिरिएको हुन्छ, नक्कली हो भने अनुसन्धानमा रहेका व्यक्ति र अडियोमा नाम लिइएकाहरूको बदनाम हुन सक्छ।
पृष्ठभूमि
सापकोटा करिब एक महिनादेखि प्रहरी हिरासतमा छन्। सर्वोच्च अदालतले उनलाई गैरकानुनी थुनामा राखिएको भन्दै परेको बन्दीप्रत्यक्षीकरण रिट खारेज गरिसकेको छ। उनीमाथि सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी अनुसन्धान भइरहेको छ।
भाइरल अडियो सेयर गर्नुअघि
- बोल्ने व्यक्ति देखिन्छ कि स्थिर तस्बिर मात्र छ, हेर्नुहोस्।
- अडियो पहिलो पटक कसले, कहाँबाट सार्वजनिक गर्यो, खोज्नुहोस्।
- सम्बन्धित निकाय वा व्यक्तिले पुष्टि वा खण्डन गरेका छन् कि छैनन्, हेर्नुहोस्।
- पुष्टि नभएको आरोप सेयर गर्दा अरूको बदनाम हुन सक्छ।
