काठमाडौं उपत्यकामा असोज १५ देखि २६ गतेसम्म (अक्टोबर १ देखि १२, २०२६) दैनिक विद्युत कटौती हुने भएको छ। नेपाल विद्युत प्राधिकरणले भूमिगत विद्युत वितरण प्रणाली सञ्चालनमा ल्याउन र हिउँदको बढ्दो विद्युत माग व्यवस्थापनका लागि प्राविधिक काम सुरु गरेसँगै यो कटौती अनिवार्य भएको हो।
प्राधिकरणका अनुसार, कुलेश्वर, बानेश्वर, जोरपाटी र कीर्तिपुर वितरण केन्द्रअन्तर्गतका क्षेत्रमा यो अवधिभर तालिकाबद्ध रूपमा विद्युत कटौती गरिनेछ। सामान्यतया बिहान १० बजेदेखि दिउँसो ३ बजेसम्म विद्युत आपूर्ति बन्द हुनेछ।
उपत्यकाका यी क्षेत्रमा १२ दिन विद्युत कटौती
प्राधिकरणले सार्वजनिक गरेको तालिकाअनुसार, असोज १५ गते सातदोबाटो-बौंथली क्षेत्रमा विद्युत काटिनेछ। त्यसैगरी, असोज १६ गते मच्छेगाउँ-दोभान चोक र खुसी चोक, असोज १७ गते मूलपानी तथा असोज १८ गते गुरुजुधारामा विद्युत कटौती हुनेछ। असोज २० गते पुनः मूलपानीमा विद्युत आपूर्ति अवरुद्ध हुनेछ।
यस्तै, असोज २१ गते बलम्बु, असोज २२ गते कोटेश्वर-बालकुमारी, असोज २४ गते सिफल, असोज २५ गते सातदोबाटो-धौलागिरि आवासीय क्षेत्र र असोज २६ गते धोबिखोलामा विद्युत आपूर्ति कटौती हुनेछ। प्राधिकरणले प्रतिकूल मौसमका कारण तालिकाबद्ध कटौती रद्द हुन सक्ने पनि जनाएको छ।
यो काम काठमाडौं उपत्यकाको विद्युत वितरण प्रणालीलाई भूमिगत, सुदृढ र स्वचालित बनाउने प्राधिकरणको वृहत् योजनाको एक हिस्सा हो। भूमिगत प्रणालीले विद्युत आपूर्तिको विश्वसनीयता र सुरक्षा बढाउने, अव्यवस्थित तारको समस्या कम गर्ने र सहरी सौन्दर्यतामा सुधार ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
भूमिगत तार परियोजना: पाँच वर्षको यात्रा र प्रगति
काठमाडौं उपत्यकामा विद्युतीय तार भूमिगत गर्ने काम २०७६ फागुन ५ गते (फेब्रुअरी १७, २०२०) मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले शुभारम्भ गरेका थिए। यो परियोजना नेपाल सरकार र प्राधिकरणको लगानी तथा एसियाली विकास बैंक (ADB) को १०० मिलियन डलर सहुलियतपूर्ण ऋण सहयोगमा अगाडि बढाइएको थियो।
परियोजना अन्तर्गत ३३ केभी, ११ केभी र ४०० भोल्टका विद्युत लाइनहरूका साथै अप्टिकल फाइबर केबलहरू भूमिगत गरिनेछन्। यसको पहिलो चरण रत्नपार्क र महाराजगञ्ज वितरण केन्द्रअन्तर्गतका क्षेत्रमा सुरु भएको थियो।
हालसम्म काठमाडौँ मध्य तथा उत्तर वितरण प्रणाली सुदृढीकरण आयोजना अन्तर्गतको कामको भौतिक प्रगति ९४ प्रतिशत पुगेको छ। नेपाल विद्युत प्राधिकरणका अनुसार, हालसम्म २४६ किलोमिटर ३३ केभीका तार र ३६० किलोमिटर १२ केभी (एलटी) तार भूमिगत गरिसकिएको छ।
रत्नपार्क र महाराजगञ्ज क्षेत्रमा करिब २१४ किलोमिटर हाइटेन्सन लाइन र ३५२ किलोमिटर लोटेन्सन लाइन भूमिगत भइसकेको छ। साथै, करिब २०० किलोमिटर अप्टिकल फाइबर पनि बिछ्याइएको छ। भारतको केईआई इन्ड्रष्ट्रिज लिमिटेडले रत्नपार्क र महाराजगञ्ज क्षेत्रमा काम गरिरहेको छ भने एलएनटी कन्स्ट्रक्सनसँगले कुलेश्वर, बल्खु हुँदै कीर्तिपुर र स्वयम्भू क्षेत्रमा काम गरिरहेको छ।
किन ढिलाइ भयो परियोजना?
सुरुमा यो काम तीन वर्षभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको थियो र पहिलो चरण २०२१ अक्टोबरसम्म सक्ने योजना थियो। तर, कोभिड-१९ महामारी, स्थानीय अवरोध, उपकरणको अभाव र सरकारी निकायहरू (नेपाल विद्युत प्राधिकरण, भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय र सडक विभाग) बीचको समन्वय अभावका कारण परियोजनामा ढिलाइ भएको थियो। विशेषगरी, सडक विभागले मुख्य सडक खन्न अनुमति नदिँदा काममा बाधा पुगेको थियो।
यी चुनौतीका कारण परियोजनाको म्याद करिब तीन वर्ष थप गरिएको थियो। २०८३ वैशाख १४ गते (अप्रिल २७, २०२६) मा वर्तमान ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्री विराजभक्त श्रेष्ठको सक्रियतासँगै परियोजनाले पुनः गति लिएको थियो।
परियोजनाको दोस्रो चरणमा काठमाडौंका बाँकी सहरी क्षेत्र, तेस्रो चरणमा ललितपुर र भक्तपुरका सहरी क्षेत्र तथा चौथो चरणमा पोखरा र भरतपुर महानगरपालिकाका क्षेत्रमा भूमिगत विद्युत प्रणाली निर्माण गर्ने कार्यक्रम छ।
अझै अनिश्चितताका केही पाटा
यद्यपि, यस परियोजनासँग सम्बन्धित केही महत्त्वपूर्ण प्रश्नहरूको उत्तर अझै स्पष्ट हुन सकेको छैन। हालको विद्युत कटौतीबाट प्रभावित हुने घरधुरीको यकिन संख्या, परियोजनाको दोस्रो, तेस्रो र चौथो चरणको हालको प्रगति तथा सुरु हुने मितिहरू बारे थप जानकारी उपलब्ध छैन। साथै, परियोजनाको कुल लागत र विभिन्न चरणका लागि छुट्याइएको बजेटको विस्तृत विवरण अझै सार्वजनिक भएको छैन। सडक विभाग र नेपाल विद्युत प्राधिकरणबीच मुख्य सडकहरूमा तार भूमिगत गर्नका लागि खन्ने अनुमति सम्बन्धी समन्वयको वर्तमान अवस्था पनि स्पष्ट हुन सकेको छैन। प्राधिकरणले आगामी तीन महिनाभित्र काठमाडौं उपत्यकाको भूमिगत तार परियोजना सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
