चीनसँगका तीन नाका अवरुद्ध: दशैंअघि तातोपानी खोल्न कूटनीतिक सक्रियता

२०८३ भदौ १० गते रसुवागढी, भदौ १२ गते तातोपानी र असोज १२ गते कोरला नाका प्राकृतिक विपत्तिका कारण अवरुद्ध भएपछि चीनसँगका नेपालका तीनवटै प्रमुख व्यापारिक मार्ग ठप्प भएका छन्, जसले दशैंको मुखमा आयात–निर्यातमा गम्भीर संकट निम्त्याएको छ।

गत भदौ १० गते भोटेकोसी नदीमा आएको भीषण बाढीका कारण नेपाल–चीनको प्रमुख व्यापारिक नाका रसुवागढी पूर्ण रुपमा बन्द भएको थियो। त्यसको दुई दिनपछि, भदौ १२ गतेदेखि काठमाडौंसँग जोडिने तातोपानी नाका पनि बन्द गरिएको जानकारी चीनले नेपाल सरकारलाई गराएको थियो। यसैगरी, २०८३ असोज १२ गते कालीगण्डकी नदीमा आएको बाढीले सडक तथा पुलमा क्षति पुर्‍याएपछि कोरला नाकाबाट नेपाल भित्रिने मालवाहक सवारीसाधनसमेत रोकिएका छन्।

दशैंको मुखमा ७०० कन्टेनर चीनमै रोकिए

दशैं, तिहार र छठजस्ता ठूला चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा चीनबाट आयात गरिने लत्ताकपडा, जुत्ताचप्पल, विद्युतीय तथा सजावटका सामग्रीको आपूर्तिमा समस्या देखिएको व्यवसायीहरूले बताएका छन्। काठमाडौं उपत्यकाबाट करिब १०४ किलोमिटर दूरीमा रहेको तातोपानी नाका लामो समयदेखि बन्द हुँदा व्यापार व्यवसाय प्रभावित भएको छ। नेपाल हिमालयन सीमापार वाणिज्य सङ्घका महासचिव रामचन्द्र पराजुलीका अनुसार रसुवा र तातोपानी नाका अवरुद्ध भएपछि कोरला नाकातर्फबाट ल्याउन खोजिएका करिब ७०० भन्दा धेरै कन्टेनर सडक अवरुद्ध भएकाले चीनको भूमिमा रोकिएका छन्।

सन् २०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पअघि कोदारी–तातोपानी नाका नेपाल–चीनबीच दुईदेशीय व्यापारको एक मात्र बिन्दु थियो। कोभिड महामारी फैलिएपछि २०७६ सालदेखि कोरला नाका पूर्ण रुपमा बन्द भएको थियो, जसलाई प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालको चीन भ्रमणका क्रममा १४ वटा व्यापारिक नाका सञ्चालनको तयारी गर्ने सहमति भएपछि पुनः खोल्ने पहल भएको थियो।

दशैंअघि तातोपानी खोल्न कूटनीतिक सक्रियता

चीनसँगका प्रमुख व्यापारिक नाकाहरू अवरुद्ध भएपछि नेपाल सरकारले तातोपानी नाका सञ्चालनका लागि कूटनीतिक पहल तीव्र पारेको छ। परराष्ट्र मन्त्रालयका सहसचिव रामकाजी खड्काको नेतृत्वमा चिनियाँ दूतावासका प्रतिनिधिसहितको टोलीले अरनिको राजमार्गको स्थलगत अनुगमन गरेको थियो। अनुगमनका क्रममा सडक डिभिजन चरिकोटका प्रमुख नारायणदत्त भण्डारीले तातोपानीदेखि काठमाडौं जोड्ने अरनिको राजमार्गमा ठूला मालवाहक ट्रक तथा कन्टेनर सञ्चालन गर्न कुनै समस्या नरहेको बताएका छन्।

अरनिको राजमार्गको बाह्रबिसेदेखि कोदारीसम्मका विभिन्न खण्डमा पहिरो व्यवस्थापनको काम भइरहेको छ। वर्षाका कारण कुनै स्थानमा सडक अवरुद्ध भए पनि तत्काल यातायात सञ्चालनमा ल्याउन आवश्यक मेसिन तथा स्रोतसाधन तयारी अवस्थामा राखिएको सडक डिभिजन चरिकोटले बताएको छ। नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघले २०८३ आश्विन १४ गते (बुधबार) तातोपानी नाका तत्काल सञ्चालनमा ल्याउन चीनसँग आग्रह गरेको थियो। नेपालका लागि चिनियाँ राजदूत वाङ माओमिङले कोरला र तातोपानी नाका सञ्चालनका लागि चीन सरकार सकारात्मक रहेको बताएका छन्।

रसुवागढी र कोरलाको भविष्य अनिश्चित

परराष्ट्र मन्त्रालयका सहसचिव खड्काको नेतृत्वमा भएको अनुगमनपछि तयार हुने प्रतिवेदनका आधारमा नेपाल सरकारले दशैंअघि नै तातोपानी नाका सञ्चालनमा ल्याउन चीन सरकारसँग थप कूटनीतिक पहल गर्ने तयारी गरेको छ। पूर्वाधार विकासमन्त्री सुनील लम्सालका अनुसार केही दिनभित्रै कोदारी नाका सञ्चालनमा ल्याउने तयारी छ। चिनियाँ राजदूत वाङ माओमिङले रसुवागढी नाकाको पुनर्निर्माण तथा सञ्चालनसम्बन्धी नेपाल सरकारले विशेष प्रस्ताव पठाएमा आवश्यक समन्वय र सहयोगका लागि पहल गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। यद्यपि, रसुवागढी नाका कहिलेसम्म सञ्चालनमा आउनेछ भन्ने निश्चित मिति अझै अज्ञात छ। तातोपानी नाका सञ्चालनका लागि नेपालतर्फको सडक दुरुस्त भए पनि चीनको ‘ग्रिन सिग्नल’ को प्रतीक्षामा रहेको छ।