भ्रष्टाचार आरोपमा पूर्व क्षेत्रीय निर्देशक साइमा वाजेदले राजीनामा दिएपछि रिक्त विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्ल्यूएचओ) को दक्षिण-पूर्वी एसिया क्षेत्रीय कार्यालय (सेरो) को प्रमुख पदमा नेपालले स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयकी अतिरिक्त सचिव डा. संगीता कौशल मिश्रलाई उम्मेदवार बनाएको छ। नेपाल सरकारले डा. मिश्रको उम्मेदवारीलाई अगाडि बढाउने निर्णय गर्दै सदस्य राष्ट्रहरूबाट समर्थन जुटाउन कूटनीतिक प्रयासहरू सुरु गरिसकेको छ।
क्षेत्रीय मतदानमा भारतको निर्णायक भूमिका
डब्ल्यूएचओको दक्षिण-पूर्वी एसिया क्षेत्रमा ११ सदस्य राष्ट्रहरू छन्। तर, सन् २०२१ को सैन्य कू पछि संयुक्त राष्ट्र संघको प्रतिबन्धका कारण म्यानमारलाई मतदान प्रक्रियाबाट बाहिर राखिने भएकाले यसपटक १० देशले मात्र मतदानमा भाग लिने अपेक्षा गरिएको छ।
यस निर्वाचनमा नेपाल, भारत, भुटान, उत्तर कोरिया, माल्दिभ्स, श्रीलंका, थाइल्याण्ड र टिमोर-लेस्टे लगायतका देशहरूको मत महत्त्वपूर्ण हुने अपेक्षा गरिएको छ। स्वास्थ्य क्षेत्रका अधिकारीहरूका अनुसार भारतको स्थितिले नतिजामा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ। नेपाल सरकारका अधिकारीहरूले यसपटक भारतको समर्थन नेपाललाई मिल्ने आशा व्यक्त गरेका छन्।
नेपाल मात्र नभई भुटान, माल्दिभ्स र श्रीलंकाले पनि यस पदका लागि उम्मेदवार खडा गर्ने तयारी गरिरहेका छन्। हाल डब्ल्यूएचओ दक्षिण-पूर्वी एसिया क्षेत्रीय कार्यालयका कार्यवाहक प्रमुखको भूमिका डा. निलेश बुद्धले अगस्ट १७, २०८३ (२०२६) देखि सम्हालेका छन्।
मन्त्रिपरिषद्को निर्णय र नेपालको विगतको प्रयास
स्वास्थ्य मन्त्रालयका एक अधिकारीले मन्त्रिपरिषद्ले डा. मिश्रलाई क्षेत्रीय निर्देशक पदका लागि उम्मेदवार बनाउने निर्णय गरेको बताएका छन्। उनले भने, ‘हामीले अब सदस्य राष्ट्रहरूबाट मत र समर्थन सुरक्षित गर्न तयारी सुरु गरेका छौँ।’
नेपालले यसअघि सन् २०२३ मा वरिष्ठ जनस्वास्थ्य विज्ञ डा. शम्भु आचार्यलाई डब्ल्यूएचओ सेरो क्षेत्रीय निर्देशक पदका लागि उम्मेदवार बनाएको थियो। उक्त निर्वाचनमा साइमा वाजेदले ८ मत प्राप्त गर्दा डा. आचार्यले २ मत मात्र पाएका थिए। राजनीतिक परिवर्तन, भ्रष्टाचारको आरोप र आन्तरिक डब्ल्यूएचओ अनुसन्धानपछि वाजेदलाई निलम्बन गरिएको थियो र पछि उनले राजीनामा दिएकी थिइन्।
डा. मिश्रको मन्त्री पद प्रस्ताव र अख्तियारबाट सफाइ
डा. संगीता कौशल मिश्रलाई २०८२ भदौ २६ गते गठन भएको सुशीला कार्की नेतृत्वको अन्तरिम सरकारमा स्वास्थ्य मन्त्रीका लागि प्रस्ताव गरिएको थियो। उनको नाम राष्ट्रपति कार्यालयमा स्वीकृतिका लागि पठाइएको थियो।
तर, अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगमा डा. मिश्रविरुद्ध मुद्दा विचाराधीन रहेको जानकारी पाएपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले उनको नियुक्ति रद्द गर्ने निर्णय गरेकी थिइन्। विशेष अदालतले डा. मिश्रलाई उक्त मुद्दामा गत असार १५ गते (जुन १५, २०८३) सफाइ दिएको थियो।
आगामी निर्वाचन तालिका र नेपालको कूटनीतिक सक्रियता
डब्ल्यूएचओले नयाँ क्षेत्रीय निर्देशकको निर्वाचनका लागि आधिकारिक तालिका घोषणा गर्ने तयारी गरिरहेको छ। यसअनुसार, अक्टोबर १२ मा मनोनयन खुल्ने र आगामी जनवरी २४ (२०२७) मा निर्वाचन हुने अपेक्षा गरिएको छ। नेपाल सरकारले डा. मिश्रको उम्मेदवारीका लागि सदस्य राष्ट्रहरूबाट समर्थन जुटाउन कूटनीतिक प्रयासहरू तीव्र पारेको छ।
