नेपाल धितोपत्र विनिमय बजार (नेप्से) मा यस साता लगानीकर्ताले ठूलो घाटा बेहोरेका छन्। साताभरिको कारोबारमा नेप्से परिसूचक १.७५ प्रतिशतले ओरालो लागेपछि लगानीकर्ताको कुल सम्पत्ति करिब ८५ अर्ब रुपैयाँले घटेको छ। यो गिरावटले बजारमा पुनः निराशा छाएको छ। नेपालको सेयर बजार, जुन देशको आर्थिक स्वास्थ्यको एक महत्वपूर्ण सूचक मानिन्छ, पछिल्लो समयमा विभिन्न कारणले अस्थिरताको सामना गरिरहेको छ। यस साताको गिरावटले हजारौं नेपाली लगानीकर्ताको बचतमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ, जसले उनीहरूको आर्थिक भविष्यबारे चिन्ता बढाएको छ।
नेप्सेमा ८५ अर्बको सम्पत्ति गिरावट: साताभरिको विश्लेषण
- साताभरिमा नेप्से परिसूचक १.७५ प्रतिशतले घट्यो, जसले समग्र बजारको कमजोर प्रदर्शनलाई दर्साउँछ।
- लगानीकर्ताको कुल बजार पुँजीकरण ८५ अर्ब रुपैयाँले घट्यो, जुन नेपाली अर्थतन्त्रमा ठूलो रकमको प्रतिनिधित्व गर्दछ।
- यस साता कुल कारोबार रकम ३ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी भयो, यद्यपि यो रकम गिरावटको तुलनामा कम थियो।
- सबैभन्दा बढी गुमाउनेमा विकास बैंक र जलविद्युत समूहका लगानीकर्ता परे, जसले यी क्षेत्रहरूको जोखिमलाई उजागर गर्दछ।
- साताको अन्तिम दिन नेप्से १.५४ अंकले सुधारिएर २,७८८.७० विन्दुमा बन्द भयो, तर यो सुधारले साताभरिको घाटालाई पूर्ण रूपमा पूर्ति गर्न सकेन।
तरलताको अभाव र ब्याजदरको अनिश्चितताले बजारमा निराशा
गत साताको अन्त्यतिर केही सकारात्मक संकेत देखिए पनि यस साताको सुरुदेखि नै नेप्सेमा गिरावटको क्रम सुरु भएको थियो। बजार विश्लेषकहरूका अनुसार, पछिल्लो समयमा तरलताको अभाव, बैंकहरूको ब्याजदरमा अनिश्चितता र राजनीतिक अस्थिरताको हल्लाले लगानीकर्ताको मनोबल खस्किएको छ। नेपालमा तरलताको अभाव एक पुरानो समस्या हो, जसले विशेषगरी बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको कर्जा प्रवाह क्षमतालाई सीमित पार्छ र यसको प्रत्यक्ष असर सेयर बजारमा पर्छ। बैंकहरूको ब्याजदरमा हुने उतारचढावले लगानीकर्ताहरूलाई अन्यत्र लगानी गर्ने वा सेयर बजारबाट पैसा झिक्ने निर्णय गर्न बाध्य पार्छ। यसले गर्दा ठूला लगानीकर्ताले समेत आफ्नो लगानी सुरक्षित गर्नका लागि सेयर बिक्री गर्न थालेका छन्, जसले बजारमा थप गिरावट ल्याउँछ।
साताको अन्तिम दिन भने बजारमा सामान्य सुधार देखियो। नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से) १.५४ अंकले बढेर २,७८८.७० विन्दुमा पुगेको छ। अघिल्लो दिन १७.०१ अंकले घटेको बजारमा आज कारोबार रकम पनि औसतमा रहेको थियो। आज कुल ५.२७ अर्ब रुपैयाँको सेयर कारोबार भयो, जसमा १२,१७४,५१६ कित्ता सेयर ३५१ कम्पनीको ७५,२२९ कारोबारमार्फत किनबेच भए। यद्यपि, यो सुधारले साताभरिको समग्र गिरावटलाई भने खासै प्रभाव पार्न सकेन। यसले देखाउँछ कि बजार अहिले पनि निकै कमजोर अवस्थामा छ र कुनै पनि सानो नकारात्मक खबरले ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ।
साना लगानीकर्ताको सम्पत्तिमा ठूलो धक्का
नेप्से परिसूचकमा आएको यो गिरावटले विशेषगरी साना लगानीकर्ताहरूलाई बढी प्रभावित पारेको छ। धेरैजसो लगानीकर्ताले आफ्नो आम्दानीको ठूलो हिस्सा सेयर बजारमा लगानी गरेका हुन्छन्, जसलाई उनीहरूले भविष्यको लागि बचतको रूपमा हेर्छन्। बजार घट्दा उनीहरूको सम्पत्ति मात्र घट्दैन, मनोवैज्ञानिक असर पनि पर्छ। यसले गर्दा कतिपय लगानीकर्ताले हतासमा सेयर बिक्री गरेर थप घाटा बेहोर्नुपर्ने अवस्था आउँछ। उदाहरणका लागि, एक सामान्य नेपाली शिक्षक वा निजामती कर्मचारी जसले आफ्नो पेन्सनको केही अंश सेयर बजारमा लगानी गरेको छ, उसले यस गिरावटले आफ्नो भविष्यको आर्थिक योजनामा ठूलो धक्का महसुस गर्नेछ। विकास बैंक र जलविद्युत समूहमा सबैभन्दा बढी गिरावट आएकोले यस क्षेत्रमा लगानी गरेका लगानीकर्ताहरू बढी मारमा परेका छन्। यी क्षेत्रहरूमा लगानी गर्ने धेरैजसो साना लगानीकर्ताहरूले आफ्नो जीवनभरको कमाइ गुमाएको महसुस गर्न सक्छन्।
विश्लेषकहरूको धारणा: अस्थायी गिरावट वा दीर्घकालीन समस्या?
बजार विश्लेषकहरूका अनुसार, नेप्सेमा देखिएको यो गिरावट अस्थायी हुन सक्छ। “बजारमा केही समयदेखि उतारचढाव देखिँदै आएको छ। हालको गिरावटमा केही बाह्य कारणहरूले पनि भूमिका खेलेको छ,” एक अनुभवी बजार विश्लेषकले भने, “तर, कम्पनीहरूको आधारभूत पक्ष राम्रो भएकाले र अर्थतन्त्रमा सुधारका संकेतहरू देखिन थालेपछि बजारले पुनः गति लिने सम्भावना छ।” नेपालको सेयर बजारमा ऐतिहासिक रूपमा पनि यस्ता उतारचढावहरू देखिएका छन्, तर कम्पनीहरूको नाफा र व्यवस्थापनको गुणस्तरमा सुधार आएमा बजारले पुनः उकालो लाग्ने गरेको छ। उनले थपे, “लगानीकर्ताहरूले हल्लाको पछि नलागी कम्पनीको वास्तविक मूल्य र भविष्यको सम्भावना हेरेर लगानी गर्नुपर्छ।” यो सल्लाह विशेषगरी ती लगानीकर्ताहरूका लागि महत्वपूर्ण छ जसले बजारको भावनामा बगेर छोटो अवधिको नाफा खोज्छन्।
आगामी साताको बजारको दिशा: केही प्रमुख तत्वहरू
आगामी दिनहरूमा नेप्सेको दिशा निर्धारणमा केही प्रमुख तत्वहरूले भूमिका खेल्नेछन्। पहिलो, नेपाल राष्ट्र बैंकले लिने मौद्रिक नीतिसम्बन्धी निर्णयहरू, विशेषगरी ब्याजदरको स्थायित्व। यदि राष्ट्र बैंकले ब्याजदरलाई नियन्त्रणमा राख्न सक्यो वा घटाउन सक्यो भने यसले सेयर बजारमा सकारात्मक प्रभाव पार्नेछ। दोस्रो, सरकारले ल्याउने आर्थिक नीतिहरू र तिनीहरूको कार्यान्वयन। सरकारले लगानीमैत्री वातावरण सिर्जना गर्न र आर्थिक वृद्धि प्रवर्द्धन गर्नका लागि के कस्ता कदम चाल्छ भन्ने कुराले पनि बजारको दिशा तय गर्नेछ। तेस्रो, अन्तर्राष्ट्रिय बजारको अवस्था र भू-राजनीतिक घटनाक्रमको प्रभाव। विश्वव्यापी आर्थिक मन्दी वा कुनै ठूलो भू-राजनीतिक घटनाले नेपालको सेयर बजारलाई पनि अप्रत्यक्ष रूपमा असर गर्न सक्छ। यदि यी पक्षहरू सकारात्मक रहेमा नेप्सेले पुनः लय समात्न सक्नेछ। अन्यथा, यो गिरावट लम्बिन सक्ने जोखिम पनि छ। लगानीकर्ताहरूले आगामी कारोबार दिनहरूमा बजारको चाललाई नजिकबाट नियाल्नुपर्नेछ र संयमित भएर लगानी गर्ने रणनीति अपनाउनुपर्नेछ।