अक्टोबर १७, २०२६ मा फ्रान्समा शिक्षाको खस्कँदो स्तर र बढ्दो महँगीविरुद्ध चर्किएको प्रदर्शनका क्रममा एक प्रदर्शनकारीको हात प्रहरीको ग्रेनेडबाट उडेको छ। यस घटनासँगै देशभर आगजनी, तोडफोड र प्रहरीसँगको झडपमा ४०० बढी पक्राउ परेका छन्। फ्रान्सका गृहमन्त्री लरेन्ट नुनेजका अनुसार, शनिबार देशभरबाट करिब ४०० प्रदर्शनकारीलाई पक्राउ गरिएको छ।
यो प्रदर्शनले फ्रान्सको राजनीतिक संकटलाई थप गहिरो बनाएको छ, किनभने आगामी निर्वाचन हुन अब करिब छ महिना मात्र बाँकी छ। प्रदर्शनमा धेरैजसो युवाहरू सहभागी छन्, जसले विद्यालयको दयनीय अवस्था र प्रहरीको अत्यधिक बल प्रयोगको विरोध गरिरहेका छन्।
विद्यार्थी र महँगीविरुद्धको आक्रोश
सेप्टेम्बर १८, २०२६ देखि सुरु भएका विद्यार्थी प्रदर्शनहरूले शिक्षा क्षेत्रमा बजेट कटौती, शिक्षकको अभाव, भीडभाड भएका कक्षाकोठा र जीर्ण भवनहरूलाई मुख्य मुद्दा बनाएका छन्। फ्रान्सेली सरकारले सन् २०२६/२०२७ शैक्षिक सत्रका लागि करिब ४,००० प्राथमिक र माध्यमिक शिक्षण पदहरू कटौती गर्ने योजना बनाएको छ, जसले विद्यार्थी र शिक्षकहरूलाई थप आक्रोशित बनाएको छ। अक्टोबर ६, २०२६ मा करिब ४ लाख ५० हजार विद्यार्थी, शिक्षक र युनियनहरूले शिक्षामा बजेट कटौतीको विरोधमा प्रदर्शन गरेका थिए।
यसका साथै, इन्धनको मूल्यवृद्धि र जीवनयापनको बढ्दो लागतले पनि सर्वसाधारणलाई सडकमा उत्रिन बाध्य बनाएको छ। फ्रान्सका गृहमन्त्री लरेन्ट नुनेजले क्रयशक्ति घट्दै गएको विरोधमा भएका प्रदर्शनमा ५ लाख ५० हजार मानिस सहभागी भएको बताएका छन्। यद्यपि, आयोजकहरूले यो संख्या ८ लाख रहेको दाबी गरेका छन्। पेरिसमा मात्रै १ लाख १० हजार प्रदर्शनकारी सडकमा उत्रिएका थिए।
हिंसा र गिरफ्तारीको विवरण
शनिबार भएको प्रदर्शनका क्रममा लियोन सहरको एउटा पर्यटन कार्यालयमा आगजनी गरिएको थियो। मार्सेलीमा केही पसल र नगरपालिकाको प्रहरी चौकीमा क्षति पुगेको थियो भने प्रदर्शनकारीहरू छोटो समयका लागि सिटी हलको लबीमा प्रवेश गरेका थिए। लिमोजेसमा सिटी हलमा आगजनी गरिएको थियो।
पेरिसमा प्रदर्शनकारी र प्रहरीबीच ठूलो झडप भएको थियो, जसमा प्रहरीले अश्रुग्यास र पानीको फोहोरा प्रयोग गरेको थियो। प्रधानमन्त्री सेबास्टियन लेकोर्नुले प्रदर्शनका क्रममा १,२०० जनालाई पक्राउ गरिएको र १५० प्रहरी अधिकारी घाइते भएको बताएका छन्। यद्यपि, गृहमन्त्री नुनेजले ४०० जना पक्राउ परेको बताएका छन्।
‘येलो भेस्ट’ आन्दोलनको विरासत
सन् २०१८ मा इन्धनको मूल्यवृद्धि र आर्थिक असमानताको विरोधमा फ्रान्समा सुरु भएको ‘येलो भेस्ट’ आन्दोलनका अगुवाहरूले हालको प्रदर्शनलाई समर्थन गरेका छन्। अभियन्ता सोफी टिसियरले सन् २०१८ को आन्दोलन र अहिले भइरहेको विरोध प्रदर्शनबीच समानता रहेको बताउँदै, ‘यो आन्दोलन पूर्ण रूपमा जायज छ। फ्रान्सेली जनता थाकिसकेका छन्,’ भनिन्।
यद्यपि, अर्का अभियन्ता रोड्रिगेजले हालको प्रदर्शनलाई तुरुन्तै ‘येलो भेस्ट’ भन्नु गलत हुने बताएका छन्। उनले भने, ‘अक्टोबर १७ का प्रदर्शनको पछाडि कुनै पनि ‘येलो भेस्ट’ थिएन। अहिले मानिसहरूले इन्धन र असन्तुष्टिका विषयमा कुरा गर्नासाथ उनीहरूलाई तुरुन्तै ‘येलो भेस्ट’ भनेर चिनाउन थालिन्छ। यो एउटा ब्रान्डजस्तै बनेको छ।’
नेतृत्वको प्रतिक्रिया र आगामी योजना
फ्रान्सका राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोनले प्रदर्शनका क्रममा भएको हिंसाप्रति कडा प्रतिक्रिया जनाएका छन्। उनले सामाजिक सञ्जाल एक्समा पोस्ट गर्दै तोडफोड र लुटपाटमा संलग्न प्रदर्शनकारीमाथि कडा कारबाही गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। ‘हाम्रो गणतन्त्रमा हिंसाका लागि कुनै ठाउँ छैन,’ म्याक्रोनले लेखेका छन्।
प्रधानमन्त्री सेबास्टियन लेकोर्नुले पनि शान्तिपूर्ण प्रदर्शन गर्नु वैध अधिकार भए पनि आगजनी, लुटपाट तथा सार्वजनिक र निजी सम्पत्तिमाथि आक्रमण सह्य नहुने स्पष्ट पारेका छन्। उनले यो हिंसालाई राष्ट्रपति चुनाव अघिको ‘वार्म-अप’ को रूपमा प्रयोग गर्न चाहनेहरूलाई सरकारले नडराउने बताएका छन्। फ्रान्समा नोभेम्बर ५, २०२६ मा अर्को हडतालको योजना छ।
नेपालका युवाका लागि फ्रान्सको सन्देश
फ्रान्समा भइरहेका यी प्रदर्शनहरूले विश्वभरका युवाहरूमाझ बढ्दो असन्तुष्टि र सरकारप्रतिको वितृष्णालाई देखाउँछ। नेपालमा पनि शिक्षाको गुणस्तर र बढ्दो महँगी युवाका लागि प्रमुख चिन्ताका विषय हुन्। हालै नेपालमा भएको ‘जेन-जी’ आन्दोलनले पनि युवाका मुद्दाहरूलाई सशक्त रूपमा उठाएको थियो। फ्रान्सको यो घटनाक्रमले सामाजिक सञ्जालको माध्यमबाट युवाहरू कसरी संगठित भई आफ्ना माग राख्न सक्छन् भन्ने सन्देश दिन्छ।
