सङ्खुवासभाको खाँदबारी–किमाथाङ्का सडकखण्डअन्तर्गत भोटखोला गाउँपालिका–२ छुमसुरमा खसेको विशाल चट्टानसहितको पहिरो विस्फोटक पदार्थ प्रयोग गरेर हटाइएको छ। पहिरो हटाइएपछि चीनसँग सीमा जोडिएको किमाथाङ्का नाकासम्मको सडकमा आइतबारदेखि एकतर्फी यातायात सञ्चालनमा आएको छ।
वर्षायाममा लामो समयदेखि अवरुद्ध रहेको यो सडक खुलेपछि चाडपर्व मनाउन घर जाने यात्रु, स्थानीय बासिन्दा र खाद्यान्नलगायत अत्यावश्यक सामग्री ढुवानी गर्ने सवारीसाधनलाई सहज भएको छ।
विस्फोटक पदार्थ प्रयोग र सेनाको भूमिका
उत्तर–दक्षिण कोशी सडक योजनाका प्रमुख रामबहादुर गुरुङका अनुसार चट्टानको आकार ठूलो भएका कारण सामान्य उपकरण प्रयोग गरेर हटाउन सम्भव थिएन। त्यसैले, सडक आयोजनाले नेपाली सेनालाई अनुरोध गरेको थियो। आइतबार नेपाली सेनाले विस्फोटक पदार्थ प्रयोग गरी विशाल चट्टानसहितको पहिरो हटाएको हो।
नेपाली सेना र सडक कार्यालयको प्राविधिक टोलीको सहयोगमा पहिरो हटाएर अवरुद्ध सडक सञ्चालनमा ल्याइएको गुरुङले बताए। नेपालमा विस्फोटक पदार्थको आयात, ओसारपसार, संचय र प्रयोगका लागि रक्षा मन्त्रालयबाट इजाजत लिनुपर्छ। साथै, विस्फोटक पदार्थ आवश्यक पर्ने आयोजनाले अर्को कुनै आयोजनाबाट सापटी लिन पाउने व्यवस्था गृह मन्त्रालयले २०८० जेठ १५ मा राजपत्रमा ‘विस्फोटक पदार्थ (दोस्रो संशोधन) नियम, २०८०’ प्रकाशित गर्दै गरेको छ।
छुमसुरमा गत साउनमा भारी वर्षासँगै खसेको पहिरो र ठूला चट्टानका कारण सडक अवरुद्ध भएको थियो। विशाल चट्टान हटाउन विस्फोटक पदार्थ प्रयोग गर्नुपर्ने भएपछि सडक खुलाउन समय लागेको थियो।
सडकको रणनीतिक महत्त्व र चुनौती
खाँदबारी–किमाथाङ्का सडकको कुल लम्बाइ १६२ किलोमिटर छ। यसमध्ये १०.८ किलोमिटर सडक निर्माणको जिम्मा नेपाली सेनाले पाएको थियो। कडा चट्टान र विकट भूगोलका कारण निर्माण सामग्री हेलिकप्टरबाट ढुवानी गरेर सेनाले उक्त सडकखण्डको निर्माण सम्पन्न गरेको थियो र गत वैशाखमा हस्तान्तरण गरिसकेको छ।
उत्तर–दक्षिण कोशी सडक आयोजना कार्यालयका अनुसार खाँदबारी–किमाथाङ्का सडक निर्माणमा हालसम्म ६२ करोड ३६ लाख ६७ हजार रुपैयाँ खर्च भइसकेको छ। यो सडक कोशी प्रदेशको उत्तरी सीमावर्ती क्षेत्रलाई सडक सञ्जालसँग जोड्ने रणनीतिक महत्त्वको आयोजना हो।
जोगबनी नाकादेखि चीनको किमाथाङ्का नाकासम्म जोड्ने उत्तर–दक्षिण कोशी सडक योजना नेपालको राष्ट्रिय गौरवको आयोजना हो। किमाथाङ्का–जोगबनी सडकखण्डलाई चीन र भारत जोड्ने छोटो मार्गका रूपमा लिइन्छ। यो सडक पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएपछि कोशी प्रदेशका सङ्खुवासभा, धनकुटा, तेह्रथुम, सुनसरी, मोरङ, झापा र भोजपुरलगायत जिल्लाका बासिन्दालाई प्रत्यक्ष लाभ पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसले सीमावर्ती व्यापार, ढुवानी र क्षेत्रीय आर्थिक गतिविधिमा समेत सहयोग पुर्याउने विश्वास गरिएको छ।
सडक योजना कार्यालयका अनुसार अन्य खण्डमा नियमित मर्मतसम्भार गरेर यातायात सञ्चालन भइरहेको छ। तर, वर्षायाममा पहिरो खस्ने र ठूला चट्टान झर्ने जोखिमका कारण खाँदबारी–किमाथाङ्का सडकमा यातायात सञ्चालन चुनौतीपूर्ण बन्दै आएको छ। भौगोलिक रूपमा विकट र कडा चट्टानयुक्त क्षेत्र हुँदै सडक निर्माण गर्नुपर्ने भएकाले यस क्षेत्रमा सडक विस्तार तथा मर्मतसम्भारको काम कठिन हुने गरेको छ।
मधेसका जिल्लाहरूमा सम्भावित प्रभाव
किमाथाङ्का–जोगबनी सडकखण्ड पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएपछि कोशी प्रदेशका सुनसरी, मोरङ, झापा लगायतका जिल्लाका बासिन्दालाई प्रत्यक्ष लाभ पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसले सीमावर्ती व्यापार, ढुवानी र क्षेत्रीय आर्थिक गतिविधिमा समेत सहयोग पुर्याउने विश्वास गरिएको छ।
अगाडिका चुनौती र अपेक्षा
किमाथाङ्का नाकालाई स्तरवृद्धि गरेर पुनः सञ्चालनमा ल्याउन चीन सरकारसमेत सकारात्मक रहेको परराष्ट्रमन्त्री नारायणप्रकाश साउदले बताएका छन्। किमाथाङ्कासहित नेपाल–चीन सीमामा रहेका १४ वटै व्यापार नाका २०८१ जेठ १२ देखि पुनः सञ्चालनमा आएका छन्।
चाडपर्वलाई लक्षित गरी दसैंको फूलपातीदेखि पूर्णिमासम्म सार्वजनिक सवारीसाधनहरूले बिनारुट इजाजत नै मुलुकभरि आवागमन गर्न पाउने व्यवस्था यातायात व्यवस्था विभागले गरेको छ। सरकारले चाडपर्वमा यातायात सहज बनाउन विभिन्न सात निर्णय गरेको छ, जसमा असोज २३ देखि अग्रिम टिकट बुकिङ खुला गर्ने र नयाँ बसपार्क क्षेत्रमा मोबाइल नेटवर्कको क्षमता वृद्धि तथा विस्तार गर्न पत्राचार गर्ने निर्णय पनि समावेश छ।
छुमसुरमा खसेको पहिरो पूर्ण रूपमा हटाइएको र सडक एकतर्फी सञ्चालनमा आए पनि यो सडक दुईतर्फी कहिलेदेखि सञ्चालनमा आउनेछ भन्ने स्पष्ट छैन।
