जापानले मंगलबार मंगलका रहस्यमय चन्द्रमा फोबोसबाट १० ग्राम धुलो, माटो र चट्टानका टुक्राहरू पृथ्वीमा ल्याउन मार्सियन मुन्स एक्सप्लोरेसन (MMX) मिसन प्रक्षेपण गरेको छ। यो मिसन २०२७ अगस्टमा फोबोस पुगी २०३१ मा नमूनाहरू पृथ्वीमा फर्काउनेछ, जसले सौर्यमण्डलको उत्पत्तिबारे नयाँ जानकारी दिने वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।
जापान एयरोस्पेस एक्सप्लोरेसन एजेन्सी (जाक्सा) को नेतृत्वमा यो पाँच वर्ष लामो मिसनले मंगलका दुई चन्द्रमामध्ये ठूलो र नजिकको फोबोसमा रोबोटिक प्रोस्पेक्टर र रोभर अवतरण गर्ने प्रयास गर्नेछ। यसमा पाँच अन्तरिक्ष एजेन्सीहरूबीच सहकार्य रहेको छ।
फोबोसबाट नमूना ल्याउने पहिलो प्रयास
जाक्साले कागोशिमा प्रिफेक्चरको तानेगाशिमा अन्तरिक्ष केन्द्रबाट बिहान ४:४१ बजे H3 रकेटमार्फत अन्तरिक्षयान प्रक्षेपण गरेको थियो। प्रक्षेपणको एक घण्टापछि बिहान ५:५३ बजे अन्तरिक्षयान रकेटको माथिल्लो चरणबाट योजनाअनुसार छुट्टिएपछि अधिकारीहरूले सफलता घोषणा गरे। नासाका खगोल भौतिकशास्त्री टम स्ट्याटलरले यस परियोजनामा धेरै उत्साह रहेको बताए।
नासाले विगत ५० वर्षमा मंगलमा नौवटा अन्तरिक्षयान सफलतापूर्वक अवतरण गरिसकेको छ भने चीनले २०२१ मा टचडाउन गरेको थियो। तर, कसैले पनि फोबोस वा यसको अर्को चन्द्रमा डेमोसमा गएका छैनन् र मंगल वा यसका चन्द्रमाबाट नमूनाहरू ल्याउन सकेका छैनन्। जापानले यसअघि दुईवटा क्षुद्रग्रहबाट नमूना फिर्ता गरिसकेकाले यो मिसनमा जापानको अनुभव निर्णायक हुनेछ।
५७८ मिलियन डलर लागतको MMX मिसनमा ५ टनको अन्तरिक्षयान रहेको छ जुन अर्को गर्मीको अन्त्यसम्ममा मंगलमा पुग्नेछ। अन्तरिक्षयान अगस्ट २०२७ मा फोबोसमा आइपुग्ने तालिका छ।
रोभरले अवतरण स्थल खोज्ने
अन्तरिक्षयानले फोबोसको मंगल ग्रह वरिपरिको कडा कक्षसँग तालमेल मिलाउनेछ, त्यसपछि ‘इडेफिक्स’ नामक फ्रान्सेली-जर्मन रोभरलाई बाहिर निकाल्नेछ। माइक्रोवेभ ओभनभन्दा ठूलो नभएको इडेफिक्स फोबोसमा आफैं अवतरण गर्नेछ र चन्द्रमाको असाधारण रूपमा कम गुरुत्वाकर्षणमा केही मिनेटसम्म उफ्रिएर रोकिनेछ।
फ्रान्सेली अन्तरिक्ष एजेन्सीका जुलियन बारुखका अनुसार रोभरलाई यदि यो उल्टो अवतरण गरेमा आफैं सीधा हुने गरी डिजाइन गरिएको छ। रोभरले १०० दिनसम्म फोबोसको सतहको अन्वेषण गर्नेछ र MMX अन्तरिक्षयानको लागि सुरक्षित अवतरण स्थलको खोजी गर्नेछ।
सतहमा पुगेपछि, अन्तरिक्षयानले रोबोटिक पाखुरा र दुईवटा स्याम्प्लरहरू तैनाथ गरी चन्द्रमाको धुलो सङ्कलन गर्नेछ। यो सामग्री एउटा सानो क्याप्सुलमा प्याक गरिनेछ जुन २०३१ मा पृथ्वीमा फर्कनेछ र दक्षिण अष्ट्रेलियाको वूमरा मरुभूमिमा अवतरण गर्नेछ।
नेपालका युवालाई अवसर
जापानले अन्तरिक्ष अन्वेषणमा गरिरहेको यो प्रगतिले प्रविधि र विज्ञानको क्षेत्रमा विश्वव्यापी रूपमा नयाँ सम्भावनाहरू खोलिदिएको छ। नेपालका युवाहरूका लागि पनि यस्ता मिसनहरूले विज्ञान र प्रविधिमा रुचि जगाउनुका साथै भविष्यमा अन्तरिक्ष विज्ञानका क्षेत्रमा अध्ययन र करियर बनाउन प्रेरित गर्न सक्छन्।
सन् २०२५ डिसेम्बरमा करिब ३,००,९९२ नेपालीहरू जापानमा बसोबास गरिरहेका थिए, जुन जापानमा सबैभन्दा ठूलो दक्षिण एसियाली समुदाय हो। जापानको यो प्रविधिगत फड्कोले अप्रत्यक्ष रूपमा नेपाली युवाहरूका लागि प्रविधिको क्षेत्रमा नयाँ अवसरहरू सिर्जना गर्न सक्छ।
मंगलका चन्द्रमाको उत्पत्ति रहस्य
वैज्ञानिकहरू विश्वास गर्छन् कि यो नमूनाले मंगलका चन्द्रमाहरू कसरी बने भन्ने रहस्य सुल्झाउनेछ। मंगलका चन्द्रमाहरूको उत्पत्तिको लागि दुई प्रतिस्पर्धी विचारहरू छन्: एउटा विशाल प्रभाव परिकल्पना र अर्को क्याप्चर परिकल्पना। जाक्साका अधिकारीहरू विश्वास गर्छन् कि फोबोसबाट प्राप्त नमूनाहरूले यी प्रश्नहरूको उत्तर प्रदान गर्नेछन्।
यस मिसनको सफलताले भविष्यका मंगल मिसनहरू, जसमा अन्तरिक्षयात्रीहरू पनि संलग्न हुनेछन्, लाई आकार दिन मद्दत गर्नेछ। चीनले पनि २०२८ मा मंगलमा आफ्नै नमूना फिर्ता मिसन प्रक्षेपण गर्ने योजना बनाएको छ, जसको लक्ष्य २०३१ मा नमूनाहरू पृथ्वीमा फर्काउने रहेको छ।
