आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को सहयोगमा पीएचपी (PHP) प्रोग्रामिङ भाषामा दुईवटा गम्भीर साइबर सुरक्षा कमजोरीहरू (CVE-2026-109618 र CVE-2026-109619) पत्ता लागेपछि नेपालसहित विभिन्न देशका सरकारी वेबसाइटहरू बन्द भएका छन्। बिहीबार बिहानदेखि नेपालका अधिकांश .gov.np डोमेनका वेबसाइटहरू खुल्न सकेका छैनन्, जसले सरकारी सेवा प्रवाहमा प्रत्यक्ष असर पारेको छ।
साइबर सुरक्षा कम्पनी विज (Wiz) ले एआईको मद्दतले फेला परेका यी कमजोरीहरूलाई अहिलेसम्मकै सबैभन्दा गम्भीरमध्येको एक बताएको छ। यी कमजोरीहरूले आक्रमणकारीलाई सर्भरको फाइल प्रणाली वा डेटाबेसमा प्रत्यक्ष पहुँच प्रदान गर्न सक्ने र संवेदनशील जानकारी चोरी हुने वा प्रणालीमा अनाधिकृत पहुँच स्थापित हुने जोखिम रहेको अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा एजेन्सी (NSA) ले जनाएको छ। यी कमजोरीहरूलाई CVSS v4.0 अन्तर्गत ९.२ (अति गम्भीर) मूल्याङ्कन गरिएको छ।
नेपालमा सरकारी सेवामा अवरोध
नेपालमा राष्ट्रपति कार्यालय, प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, विभिन्न मन्त्रालय र नगरपालिकाहरूका वेबसाइटहरू पहुँचयोग्य छैनन्। प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयअन्तर्गतको सफ्टवेयर विकास तथा सञ्चालन केन्द्र (SDOC) ले सुरक्षा जोखिमका कारण प्रणालीहरू बन्द गरिएको जानकारी दिएको छ। अनलाइन माध्यमबाट उपलब्ध हुने विभिन्न सरकारी सेवाहरू अवरुद्ध हुँदा सर्वसाधारणलाई असुविधा भएको छ।
यसअघि अक्टोबर २१, २०२६ मा PHP को सुरक्षा अपडेट जारी गरिए पनि समयमै अपडेट गर्न नसकेका संस्थाहरूलाई अस्थायी रूपमा वेबसाइटहरू अफलाइन राख्न सल्लाह दिइएको थियो। नेपालमा पनि सोही सल्लाहअनुसार वेबसाइटहरू बन्द गरिएको हो।
विश्वव्यापी रूपमा फैलिएको समस्या
यो समस्या नेपालमा मात्र सीमित छैन। फिनल्याण्ड सरकारले आफ्ना सार्वजनिक वेब सेवाहरू अस्थायी रूपमा बन्द गरेको छ। बेलायतमा सिटी अफ एडिनबर्ग काउन्सिल र बीबीसीले पनि आफ्ना केही वेबपेजहरू अफलाइनमा राखेका छन्। नेदरल्याण्ड्सको साइबर सुरक्षा एजेन्सीले पनि आफ्नो वेबसाइट अस्थायी रूपमा बन्द गरेको जनाएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा एजेन्सी (NSA) ले सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत सुरक्षा अपडेट लागू गर्न नसक्ने संस्थाहरूलाई आफ्ना प्रणालीहरू अफलाइन राख्न सल्लाह दिएको छ। ह्वाइट हाउसले अमेरिकी संघीय एजेन्सीहरू प्रमुख एआई ल्याबहरूसँग सुरक्षा समस्या समाधान गर्न काम गरिरहेको बताएको छ। यस सहकार्यको उद्देश्य जोखिम कम गर्नु र सुरक्षा अपडेटहरूको द्रुत कार्यान्वयन गर्नु हो।
एआई र साइबर सुरक्षाको भविष्य
एआईको तीव्र विकाससँगै साइबर सुरक्षाको क्षेत्रमा पनि ठूलो परिवर्तन आइरहेको छ। एआईले सफ्टवेयरमा लुकेका कमजोरीहरू पत्ता लगाउन मद्दत गरिरहेको छ। Wiz जस्ता कम्पनीहरूले एआईको प्रयोग गरी यस्ता गम्भीर कमजोरीहरू पत्ता लगाउन सफल भएका छन्।
तर, यसको अर्को पाटो पनि छ। एआईको प्रयोग गरी कमजोरीहरू पत्ता लगाउन जति सजिलो भएको छ, त्यसको दुरुपयोग हुन नदिन समयमै सुरक्षा उपायहरू अपनाउनु उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। नेपाल सरकारले ‘डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क २०७६’ को आकांक्षा पूरा गर्न २०८० माघ ९ गतेको मन्त्रिपरिषद्को निर्णयबाट ‘राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा केन्द्र’ स्थापना गरेको छ र साइबर सुरक्षा नीति, २०८० पनि पारित गरेको छ।
सरकारी वेबसाइट पुनः सञ्चालनको तयारी
सफ्टवेयर विकास तथा सञ्चालन केन्द्रका अनुसार केही प्रणालीमा सुरक्षा सुधार गरी पुनः सञ्चालनमा ल्याइसकिएको छ। बाँकी प्रणालीमा पनि सुरक्षा परीक्षण र सुधार पूरा भएपछि क्रमशः सञ्चालनमा ल्याइनेछ। सबै महत्वपूर्ण प्रणालीलाई सुरक्षा सुधारपछि दसैँ बिदा सकिनुअघि पुनः सञ्चालनमा ल्याउने लक्ष्य राखिएको छ।
सूचना प्रविधि विभागले एकीकृत डाटा व्यवस्थापन केन्द्र (GIDC) अन्तर्गत सञ्चालित वेबसाइटहरूलाई २०८२ असार मसान्तभित्र एकीकृत वेबसाइट व्यवस्थापन प्रणाली (GIWMS) मा स्थानान्तरण गर्नुपर्ने जनाएको छ, अन्यथा साउनदेखि ती वेबसाइटहरू बन्द हुनेछन्। यसले सरकारी वेबसाइटहरूको सुरक्षा र व्यवस्थापनमा थप सुधार ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
यसअघि: पीएचपीमा गम्भीर साइबर सुरक्षा कमजोरी: नेपालका सरकारी वेबसाइट बन्द
