महोत्तरीको भँगहा कञ्चनवनकी २० वर्षीया सरिता सदाले जनकपुर प्रादेशिक अस्पतालमा आफ्नो छोरा जन्माएकोमा नर्सले छोरी दिएको आरोप लगाएपछि अस्पताल परिसरमा तनाव उत्पन्न भएको छ। यो गम्भीर विवाद समाधानका लागि शिशु र आमाको डीएनए परीक्षण गर्ने प्रक्रिया अगाडि बढाइएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषाले जनाएको छ।
सरिताले बिहान छोरा जन्माएको बताएकी थिइन्, तर नर्सहरूले उनलाई छोरी भएको भन्दै छोरी हातमा दिएको परिवारको दाबी छ। सुत्केरी सरिताकी आमाले आफूलाई नाती भएको भनेपछि गोदीमा नातिनी दिएको आरोप लगाएकी छन्। यस घटनाले अस्पतालको बर्थिङ सेन्टरको व्यवस्थापन र पारदर्शितामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
अस्पतालका कागजातमा विरोधाभास
बच्चाको लिङ्गबारे अस्पतालका विभिन्न कागजातमा फरक-फरक विवरण भेटिएको छ। बर्थिङ सेन्टरमा राखिएको रिपोर्टमा छोरीमा टिक लगाइएको छ भने अस्पतालको रजिष्टरमा छोरा उल्लेख गरिएको छ। अनलाइन प्रणालीमा छोराको रेकर्ड देखाइएको छ भने नर्सको कागजी रिपोर्टमा छोरी उल्लेख छ। यी विरोधाभासी विवरणका कारण सुत्केरी सरिताको परिवारले छोरा नदिएसम्म बच्चा नलिने अडान लिएका छन्। उनीहरूले बिहानैदेखि बच्चा लिन मानेका छैनन्।
यता, अस्पतालका नर्सहरूले भने रिपोर्टमा छोरी नै उल्लेख रहेको दाबी गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार हडबडका कारण रजिष्टरमा छोरा उल्लेख हुन पुगेको हो। रातभरिको कामको दबाबका कारण कुनै बेला रिपोर्टमा भूलवश छोरा उल्लेख भएकोमा सुत्केरी परिवारले मुद्दा बनाएको नर्सहरूको आरोप छ। नर्सहरूले आफूहरू दोषी ठहरिए कारबाही भोग्न तयार रहेको भन्दै, यदि सुत्केरी परिवार झुटो ठहरिएमा उनीहरूलाई पनि कारबाही हुनुपर्ने बन्डमा हस्ताक्षर गर्न चुनौती दिएका छन्। तर, सुत्केरी परिवारले उक्त बन्डमा हस्ताक्षर गर्न मानेका छैनन्। जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषाका अनुसार, सोही वार्डमा रहेका अन्य चार सुत्केरीले पनि छोरी नै जन्माएका थिए। गए राति एक जना सुत्केरीले दुईवटा छोरा जन्माएकी थिइन् र उनीहरूलाई जिम्मा लगाएर पठाइएको थियो।
जनकपुर अस्पतालको विवादित विरासत र मधेशको स्वास्थ्य संकट
जनकपुर प्रादेशिक अस्पताल पटक पटक विवादमा मुछिँदै आएको छ। यसअघि २०८३ असोज १ गते अस्पतालका स्त्री तथा प्रसूति रोग विशेषज्ञ डा. सरोज साहमाथि प्रसूति सेवा लिन आएकी महिलाका आफन्तले कुटपिट गरेका थिए। यस्ता घटनाले यहाँको स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तरमाथि निरन्तर प्रश्न उठाउने गरेको छ।
यो घटनाले मधेश प्रदेशको समग्र स्वास्थ्य प्रणालीमा रहेका चुनौतीहरूलाई उजागर गरेको छ। मधेश प्रदेशमा मातृ तथा शिशु मृत्युदर देशभरिमै उच्च रहेको छ। स्वास्थ्य सेवाको पहुँचमा असमानता देखिएको छ, जहाँ केवल ७०.४ प्रतिशत महिलाले सिफारिसअनुसार चार पटक पूर्वप्रसूति जाँच गराएका छन्। कम तौल भएका बालबालिकाको संख्या पनि राष्ट्रिय औसतभन्दा बढी (२३ प्रतिशतभन्दा बढी) छ। प्रदेशका अस्पतालहरूमा जनशक्ति अभाव, औषधि अभाव, र फोहोरमैला व्यवस्थापनमा समस्या जस्ता चुनौतीहरूले यहाँको स्वास्थ्य क्षेत्रलाई पछाडि धकेलेको छ। मधेश प्रदेश सरकारले स्वास्थ्य क्षेत्र सुधारलाई प्राथमिकतामा राखेको र स्वास्थ्य सेवा ऐन २०७८ को कार्यान्वयनका लागि नियमावली तयार गरिरहेको भए पनि यस्ता घटनाले नागरिकको विश्वासमा कमी ल्याउन सक्छ। मुख्यमन्त्री सतिशकुमार सिंहले अवैध अस्पताल र क्लिनिकहरू बन्द गराउने अभियान चलाएका छन्, जसअन्तर्गत ७४ वटामा ताला लगाइएको छ।
डीएनए परीक्षण र आगामी प्रक्रिया
जिल्ला प्रहरी कार्यालय धनुषाले बच्चाको विवाद समाधानका लागि शिशु र आमाको डीएनए चेकजाँच गरी भेरिफाई गर्ने प्रक्रिया अगाडि बढाएको छ। डीएनए परीक्षणका लागि बेपत्ता व्यक्तिका बाबु, आमा, छोरा वा छोरीले रगतको नमुना दिन सक्छन्। नमुना दिने आफन्तले दुई प्रति पासपोर्ट साइजको फोटोसमेत साथमा लैजानुपर्नेछ। काठमाडौं उपत्यकामा नेपाल प्रहरी अस्पताल, महाराजगन्जको प्याथोलोजी प्रयोगशालामा रगतको नमुना सङ्कलन गरिनेछ। उपत्यकाबाहिर रहेका आफन्तले नजिकैको जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा सम्पर्क गर्नुपर्नेछ।
यस परीक्षणको नतिजाले मात्र बच्चा कसको हो भन्ने यकिन हुनेछ। यद्यपि, बच्चा साटिएको आरोपमा संलग्न नर्सको नाम खुलाइएको छैन र डीएनए परीक्षणको नतिजा कहिले आउँछ भन्नेबारे जानकारी दिइएको छैन। यस घटनाले मधेश प्रदेशका अस्पतालहरूमा सेवा प्रवाहलाई अझ व्यवस्थित र पारदर्शी बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ। डीएनए परीक्षणको नतिजाले मात्र सत्यतथ्य बाहिर आउने र पीडित परिवारले न्याय पाउने अपेक्षा गरिएको छ।
