अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेले नयाँदिल्लीमा ‘भारतलाई गाली गरेर राष्ट्रवादी बन्ने समय सकिएको’ भन्दै दिएको अभिव्यक्तिप्रति अभिनेता राजेश हमालले कडा आपत्ति जनाएका छन्। हमालले अर्थमन्त्री वाग्लेको भनाइले ‘मन्त्री पदको सीमा नाघेको’ र नेपालको सार्वभौमसत्ताको गरिमामाथि आँच पुर्याएको टिप्पणी गरेका छन्।
हमालले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा लामो अंग्रेजी स्टाटस लेख्दै अर्थमन्त्रीको ‘चाकरीपूर्ण’ प्रस्तुतिले नेपाल-भारतबीचको लामो सम्बन्धको खिल्ली उडाएको आरोप लगाएका छन्। उनले नेपालको परराष्ट्र नीति सार्वभौमिकता र राष्ट्रिय गरिमाको विषय भएको भन्दै यसलाई व्यक्तिगत तजबिज वा सस्तो राजनीतिक दाउपेचको विषय बनाउन नहुने जिकिर गरेका छन्।
परराष्ट्र नीतिमा कूटनीतिक मर्यादाको प्रश्न
राजेश हमालले नेपाल-भारत सम्बन्ध भूगोल, इतिहास र जनस्तरमा जोडिएको बताएका छन्। उनले छिमेकीसँग सम्बन्ध बलियो बनाउनुपर्ने तर कूटनीतिक मर्यादा र सन्तुलन कायम राख्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। सीमा विवाद र आर्थिक परनिर्भरता जस्ता ऐतिहासिक यथार्थलाई सम्झाउँदै हमालले सरकारले स्पष्ट कूटनीतिक च्यानलमार्फत संवाद गर्नुपर्ने धारणा राखेका छन्।
यसअघि अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्लेको ‘भारतविरोधी राष्ट्रवाद’ टिप्पणीमा एमाले प्रचार विभाग प्रमुख नीरज आचार्यले कडा प्रश्न उठाएका थिए। त्यस्तै, कमल थापाले पनि कडा आपत्ति जनाउँदै सरकारको जवाफदेही माग गरेका थिए। अर्थमन्त्री वाग्लेले २०८२ असोज ७ गते (अक्टोबर २३, २०२६) दिल्लीबाट ‘भारतलाई गाली गर्ने ओली युग समाप्त भयो’ भन्दै स्पष्ट सन्देश दिएका थिए।
‘भारत-विरोध’ को पुरानो भाष्यमाथि प्रश्न
राजेश हमालको यो स्टाटस सार्वजनिक भएसँगै सामाजिक सञ्जाल र राजनीतिक वृत्तमा दुई धारको बहस सुरु भएको छ। एकातिर हमालका समर्थकहरूले सार्वभौमिकताको पक्षमा बोलेको भन्दै प्रशंसा गरेका छन् भने अर्कोतिर आलोचकहरूले यसलाई ‘परम्परागत र काठमाडौँ-केन्द्रित पुरानै मानसिकता’ को उपज भनेका छन्।
विशेषगरी मधेसकेन्द्रित राजनीतिक विश्लेषक र नयाँ पुस्ताका कूटनीतिका जानकारहरूले हमालको यो भाष्यमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्। नेपालको इतिहासमा लामो समयदेखि ‘भारतको विरोध गर्नु’ लाई नै आफूलाई सच्चा राष्ट्रवादी साबित गर्ने र नेता बन्ने सजिलो हतियार बनाइँदै आइएको उनीहरूको तर्क छ। आलोचकहरूका अनुसार, हमालको अभिव्यक्ति पनि त्यही पुरानो ‘एन्टी-इन्डिया पपुलिजम’ बाट ग्रसित छ, जुन भाष्यलाई अर्थमन्त्री वाग्लेले दिल्लीबाट तोड्न खोजेका थिए।
मधेसमाथि परम्परागत विभेदको असर
विश्लेषकहरू औंल्याउँछन् कि यही ‘खोक्रो राष्ट्रवादी’ मानसिकताले विगतमा नेपालभित्रै गहिरो खाडल खनेको थियो। भारतको विरोध गर्ने नाममा सिमाना जोडिएको मधेस र मधेसी समुदायको राष्ट्रियतामाथि बारम्बार शंका गर्ने, उनीहरूलाई हेयको दृष्टिले हेर्ने र ‘भारतीय’ भनेर लाञ्छना लगाउने काम यही परम्परागत भाष्यले स्थापित गरेको थियो।
छिमेकीसँग अनावश्यक आक्रामक बन्ने पुरानो राजनीतिक संस्कार र आर्थिक साझेदारी खोज्ने वर्तमान सरकारको यथार्थवादी नीतिको बीचमा अहिले गहिरो वैचारिक टकराव देखिएको छ। अर्थमन्त्री वाग्लेले कूटनीतिलाई भावनाबाट निकालेर ‘डेलिभरी’ मा जोड्न खोज्दा, परम्परागत राष्ट्रवादको भाष्यमा अभ्यस्त अनुहारहरू झस्किएको यो बहसमा प्रस्टै देखिन्छ। यो वैचारिक द्वन्द्वले आगामी दिनमा नेपालको परराष्ट्र नीति र आन्तरिक राजनीतिको दिशा निर्धारणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने देखिन्छ।
