इरानी विदेशमन्त्री पाकिस्तान पुगे: अमेरिका-इरान वार्ताको सम्भावना कति?

इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघची एक प्रतिनिधिमण्डलसहित पाकिस्तानको राजधानी इस्लामाबाद पुगेका छन्। उनको यो भ्रमणले इरान र अमेरिकाबीचको तनावपूर्ण सम्बन्धमा नयाँ आयाम थपिने अपेक्षा गरिएको छ, यद्यपि दुई देशबीच प्रत्यक्ष वार्ता हुने बारेमा भने स्पष्टता छैन। यो भ्रमण यस्तो समयमा भएको छ जब मध्यपूर्वमा भू-राजनीतिक तनाव उच्च छ र इरानको परमाणु कार्यक्रमलाई लिएर अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय चिन्तित छ। इरानको विदेश नीतिमा यस्ता भ्रमणहरूले क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनलाई प्रभावित पार्ने क्षमता राख्छन्, विशेष गरी जब यो पाकिस्तान जस्तो महत्वपूर्ण छिमेकी राष्ट्रसँग हुन्छ।

पाकिस्तानको कूटनीतिक भूमिका र इरान-अमेरिका तनाव

पाकिस्तानको विदेश मन्त्रालयले इरानी प्रतिनिधिमण्डल इस्लामाबाद आइपुगेको जानकारी दिएको छ। यो भ्रमणले विशेषगरी मध्यपूर्वमा शान्ति र स्थायित्व कायम गर्नका लागि महत्वपूर्ण हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ। इरान र अमेरिकाबीच पछिल्लो समय परमाणु कार्यक्रम र क्षेत्रीय प्रभावलाई लिएर तनाव बढ्दै गएको सन्दर्भमा यस भ्रमणलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले नजिकबाट नियालिरहेको छ। नेपाल जस्ता देशहरूका लागि पनि यस क्षेत्रको स्थिरताले आर्थिक र सुरक्षामा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्दछ, किनकि मध्यपूर्वबाट ठूलो संख्यामा नेपाली कामदारहरू कार्यरत छन् र रेमिट्यान्स पठाउँछन्।

पाकिस्तान लामो समयदेखि इरान र अमेरिकाबीच मध्यस्थताको भूमिका निर्वाह गर्न इच्छुक रहँदै आएको छ। यस भ्रमणले पाकिस्तानलाई थप एक पटक उक्त भूमिका निर्वाह गर्ने अवसर प्रदान गरेको छ। यद्यपि, पाकिस्तानको विदेश मन्त्रालयले जारी गरेको विज्ञप्तिमा इरान र अमेरिकाबीच कुनै बैठकको योजना रहेको उल्लेख गरिएको छैन, जसले यो भ्रमणको मुख्य उद्देश्य द्विपक्षीय छलफल र क्षेत्रीय मामिलामा केन्द्रित रहेको संकेत गर्दछ। पाकिस्तानको संविधानले पनि विदेश नीतिमा शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व र अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको सम्मानलाई जोड दिन्छ, जसले यस्ता कूटनीतिक प्रयासहरूलाई समर्थन गर्दछ।

वार्ताको सम्भावना र कूटनीतिक अनिश्चितता

यसअघि इरानको विदेश मन्त्रालयले जारी गरेको विज्ञप्तिमा विदेशमन्त्री अराघचीको इस्लामाबाद भ्रमणका क्रममा इरान र अमेरिकाबीच कुनै बैठकको योजना नरहेको स्पष्ट पारेको थियो। यसले दुई देशबीच प्रत्यक्ष वार्ता हुने विषयलाई थप अनिश्चित बनाएको छ। यद्यपि, कूटनीतिक भेटघाटहरूले अप्रत्याशित परिणामहरू दिन सक्ने भएकाले यस भ्रमणको पूर्ण प्रभाव आउन बाँकी नै छ। इरानको आणविक सम्झौता (JCPOA) को भविष्य र यसमा अमेरिकाको संलग्नतालाई लिएर रहेको अनिश्चितताले पनि यस क्षेत्रको तनावलाई थप जटिल बनाएको छ।

विदेशमन्त्री अराघचीको यो भ्रमण इरानको विदेश नीतिमा एक महत्वपूर्ण कदमका रूपमा हेरिएको छ। उनी पाकिस्तानमा रहँदा पाकिस्तानी उच्च अधिकारीहरूसँग क्षेत्रीय सुरक्षा, द्विपक्षीय सम्बन्ध र अफगानिस्तानको वर्तमान अवस्था जस्ता विषयमा छलफल गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। पाकिस्तानले अफगानिस्तानमा शान्ति र स्थिरता कायम गर्नका लागि इरानसँग सहकार्य गर्दै आएको छ, र यस विषयमा दुई देशको साझा चासो छ। अफगानिस्तानमा शान्ति कायम हुनुले नेपाल जस्ता छिमेकी देशहरूमा पनि शरणार्थी समस्या र सुरक्षा चुनौतीहरू कम गर्न मद्दत गर्दछ।

क्षेत्रीय शान्तिमा पाकिस्तानको कूटनीतिक प्रयास

पाकिस्तानले सधैं इरान र साउदी अरेबिया जस्ता क्षेत्रीय शक्तिहरूबीच सुमधुर सम्बन्ध कायम गर्न जोड दिँदै आएको छ। यस भ्रमणले पाकिस्तानलाई इरानको धारणा बुझ्न र अमेरिका तथा उसका सहयोगीहरूसमक्ष इरानको दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्न मद्दत गर्नेछ। यसले क्षेत्रीय भू-राजनीतिक परिदृश्यमा नयाँ प्रभाव पार्न सक्नेछ। पाकिस्तानको विदेश नीतिमा सन्तुलित कूटनीतिलाई प्राथमिकता दिइन्छ, जसले गर्दा उसले विभिन्न क्षेत्रीय विवादहरूमा मध्यस्थताको भूमिका खेल्ने प्रयास गर्दछ।

यद्यपि, अमेरिका-इरान सम्बन्धको जटिलतालाई मध्यनजर राख्दा, यस भ्रमणबाट तत्कालै कुनै ठूलो कूटनीतिक सफलता मिल्ने सम्भावना भने कम रहेको विश्लेषकहरू बताउँछन्। तर, यी संवादहरूले भविष्यमा हुन सक्ने वार्ताका लागि ढोका भने खुला राख्न सक्छन्। इरान र अमेरिकाबीचको सम्बन्धमा सन् १९७९ को क्रान्तिपछिको लामो इतिहास छ, र यसमा थुप्रै उतारचढाव आएका छन्। यस क्षेत्रको स्थिरतामा प्रभाव पार्ने अन्य प्रमुख कारकहरूमा इजरायल-प्यालेस्टाइन द्वन्द्व र सिरियाको गृहयुद्ध पनि पर्दछन्, जसले समग्र मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्थालाई प्रभावित गरिरहेका छन्।

आगामी कूटनीतिक पाइला र सम्भावित प्रभाव

विदेशमन्त्री अराघचीको पाकिस्तान भ्रमणपछि इरान र अमेरिकाबीचको सम्बन्धमा कस्तो प्रभाव पर्छ भन्ने हेर्न बाँकी छ। यस भ्रमणले क्षेत्रीय कूटनीतिमा कस्तो भूमिका खेल्छ र यसले पाकिस्तानको मध्यस्थताको प्रयासलाई कत्तिको बल पुग्छ भन्ने कुरा आउने दिनहरूमा स्पष्ट हुनेछ। यस भ्रमणको नतिजाले मात्रै होइन, यसका अतिरिक्त इरानको विदेश मन्त्रालयले अन्य देशहरूसँग गर्ने कूटनीतिक संवादहरूले पनि यस क्षेत्रको शान्ति र स्थायित्वमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ। पाकिस्तानले यस क्षेत्रमा आफ्नो प्रभाव बढाउन र कूटनीतिक नेतृत्व लिन यो भ्रमणलाई एक अवसरको रूपमा हेरेको छ।