राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सांसद जगदीश खरेलले आफूलाई ‘जगदीश खरेल नेवार’ का रूपमा चिनाउने धोको व्यक्त गर्दै ज्यापु समाजको मानार्थ सदस्य बन्न प्रस्ताव राखेका छन्। यो प्रस्ताव उनले २०८३ असोज १७ गते ललितपुरमा आयोजित ज्यापु समाजको कार्यक्रममा गरेका हुन्।
सांसद खरेलले नेवारी कला र संस्कृतिसँग आफ्नो पुरानो सम्बन्ध रहेको बताए। उनले ललितपुरको पाटन क्षेत्रमा लामो समय बिताएको र नेवार समुदायप्रति विशेष आत्मीयता रहेको उल्लेख गरे। उनले समाजको विधान, नियम र परम्पराले मिल्ने भए आफूलाई कुनै अधिकारबिनाको, केवल कर्तव्य निर्वाह गर्ने ‘मानार्थ सदस्य’ बनाउन ज्यापु समाजका अध्यक्ष तथा पदाधिकारीहरूसमक्ष आग्रह गरे।
‘अब त जगदीश खरेल मात्र होइन, जगदीश खरेल नेवार भनेर चिनिन मन छ,’ खरेलले भने। उनले थपे, ‘यहाँहरूको विधान, नियम, कानुन र प्रक्रियाले मिल्छ कि मिल्दैन, मलाई थाहा छैन। तर एउटा सानो लोभ छ, कर्तव्य निर्वाह गर्नका लागि भए पनि ज्यापु समाजको मानार्थ सदस्य बन्न पाए कति गजब हुन्थ्यो होला।’
सांसद खरेलले आफूलाई कुनै अधिकार नचाहिनेमा जोड दिए। उनले भने, ‘मानार्थ सदस्य बनाएर बेलाबेलामा ‘तिमी त समाजको सदस्य हौ, यो काम किन गरेनौ ?’ भनेर गाली गर्ने अधिकार यहाँहरूलाई होस्।’ उनले अध्यक्ष बन्ने चाहना नभएको तर समाजप्रतिको कर्तव्य निर्वाह गर्ने अवसर चाहेको स्पष्ट पारे।
ललितपुरको अमूर्त सम्पदा संरक्षणको संकल्प
सांसद खरेलले ललितपुरको कला र संस्कृतिप्रति आफ्नो गहिरो सम्मान रहेको जनाए। उनले कृष्णलाल महर्जन ‘बा’, चन्द्र दाइ र प्रेमबहादुर महर्जन मान्यज्यूसँग पनि आत्मीय सम्बन्ध रहेको बताए। आफ्नो कर्मभूमि ललितपुरको कला, संस्कृति र अमूर्त सम्पदा संरक्षणमा सक्दो पहल गर्ने प्रतिबद्धता उनले जनाए। सम्पदा जगेर्ना गर्न समुदायको सहभागिता अनिवार्य रहेकोमा उनले जोड दिए।
खरेलले ललितपुरको विकास र सम्पदा संरक्षणका लागि संसद्मा सशक्त भूमिका खेल्ने बताए। उनले आगामी हिउँदे अधिवेशनमार्फत ‘अभौतिक सांस्कृतिक सम्पदा (संरक्षण) विधेयक, २०८१’ अगाडि बढाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। यो विधेयक राष्ट्रिय सभाको विधायन व्यवस्थापन समितिमा छलफल भई प्रतिनिधि सभामा पनि विचार गरियोस् भन्ने प्रस्ताव २०८३ जेठ २९ गते सर्वसम्मतिले स्वीकृत भइसकेको छ।
ज्यापु समुदायको ऐतिहासिक गौरव र सांस्कृतिक पहिचान
सांसद खरेलले मानार्थ सदस्यताको प्रस्ताव राखेको ज्यापु समाज सन् १९९४ मा ललितपुरमा ज्यापु समुदायको उत्थान गर्ने उद्देश्यका साथ स्थापना भएको थियो। ज्यापु समुदाय नेवार जातीय समूहको एक प्रमुख उपसमूह हो, जुन काठमाडौं उपत्यकाको कृषि, हस्तकला र सांस्कृतिक संरक्षणमा आफ्नो परम्परागत विशेषज्ञताका लागि परिचित छ। ऐतिहासिक रूपमा ज्यापुहरूलाई काठमाडौं उपत्यकाका पहिलो बसोबास गर्ने मानिन्थ्यो।
मध्यकालीन मल्लकालदेखि ज्यापु समुदायले शोषण र दमनको सामना गर्दै आएको इतिहास छ। राजा जयस्थिति मल्लद्वारा व्यवस्थित नेवार समुदायको वर्ण र जातप्रथामा उनीहरूलाई शूद्रको दर्जा दिइएको थियो। ज्यापु समुदायको गौरव र प्रतिष्ठा उजागर गर्न ‘ज्यापु दिवस’ मनाउने परम्परा रहेको छ।
विधेयकको भविष्य र समाजको प्रतिक्रिया
सांसद खरेलले अमूर्त सम्पदासम्बन्धी विधेयक आगामी हिउँदे अधिवेशनमार्फत अगाडि बढाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे पनि प्रतिनिधि सभाको हिउँदे अधिवेशन २०८३ असोज १६ गते राति १२ बजेबाट अन्त्य भइसकेको छ। संसदको हिउँदे अधिवेशन सामान्यतया पुस महिना (डिसेम्बर/जनवरी) तिर आह्वान हुने भएकाले खरेलको प्रतिबद्धता अर्को अधिवेशनमा सर्ने संकेत गर्छ। ज्यापु समाजले खरेलको मानार्थ सदस्यता प्रस्तावमाथि औपचारिक प्रतिक्रिया दिएको छैन। ज्यापु समाजको विधान र परम्परामा गैर-नेवार व्यक्तिलाई मानार्थ सदस्यता दिनेबारे विस्तृत जानकारी उपलब्ध छैन।
