पूर्व अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले चिनियाँ नेता सी जिनपिङसँगको शिखर सम्मेलनमा रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनलाई ‘मित्र’ भनी अँगालेपछि युरोपेली सहयोगीहरूले बिहीबार बर्लिनमा युक्रेनलाई समर्थन गर्न र उनीहरूको टाउकोमाथि शान्ति निर्णयहरू लाद्ने कुनै पनि प्रयासको विरुद्ध चेतावनी दिएका छन्।
जर्मनी, फ्रान्स, बेलायत, पोल्याण्ड, इटाली र नेटोका नेताहरू, अमेरिकी विशेष दूत स्टिभ विटकोफ र जारेड कुश्नर सहभागी ‘इच्छुकहरूको गठबन्धन’ बैठकमा युरोपले रुस-युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्न अमेरिकी समर्थित वार्तामा आफूलाई समावेश गर्न दबाब दिएको छ।
पृष्ठभूमि
- ट्रम्प प्रशासनले युक्रेनका लागि समर्थन घटाएको र नेटो साझेदारहरूलाई उनीहरूको आफ्नै रक्षाका लागि बढी तिर्न जोड दिएपछि संयुक्त राज्य अमेरिका र युरोप टाढिएका छन्।
जर्मन चान्सलर मेर्जको ‘याल्टा’ ढाँचा अस्वीकार
जर्मनीका चान्सलर फ्रेडरिक मेर्जले सन् १९४५ को ‘याल्टा’ सम्मेलनको ढाँचाले युक्रेनमा शान्ति ल्याउन नसक्ने र युरोपलाई विभाजन गर्न नदिइने स्पष्ट पारेका छन्। याल्टा सम्मेलनमा अमेरिका, बेलायत र सोभियत संघबीच प्रभावका क्षेत्रहरूलाई औपचारिक रूप दिइएको थियो, जसलाई साना देशहरूमाथि ठूला शक्तिहरूले लादेका सम्झौताहरूको प्रतीक मानिन्छ।
मेर्जले ट्रम्पको पुटिन र सी जिनपिङसँगको शेन्जेन शिखर सम्मेलनलाई ‘फोटो अवसर’ मात्र भनी कम महत्त्व दिएका थिए। जर्मनी, फ्रान्स, बेलायत र युक्रेनका नेताहरूले बैठकपछि जारी गरेको संयुक्त वक्तव्यमा रुसले युक्रेनका प्रमुख सहयोगीहरूको अटल समर्थनलाई लामो समयसम्म टिक्न नसक्ने जनाएका छन्। पोल्याण्डका प्रधानमन्त्री डोनाल्ड टस्कले ‘श्रीमान् पुटिन हाम्रो मित्र होइनन् र कहिल्यै हुनेछैनन्’ भन्दै ट्रम्पको भनाइको खण्डन गरेका छन्।
ट्रम्पको शान्ति प्रस्ताव र सुरक्षा ग्यारेन्टीमा अस्पष्टता
ट्रम्पले एयर फोर्स वनबाट रोयटर्ससँग कुरा गर्दै ‘राष्ट्रपति पुटिन सम्झौता गर्न चाहन्छन्, उनीहरू सम्झौता गर्न चाहन्छन्, सबै सम्झौता गर्न चाहन्छन्, त्यसैले सम्झौता गरौं’ भनेका थिए। उनले युरोपेली देशहरूले ४.५ वर्ष लामो युद्धमा गरेको खर्चबारे गुनासो गरेको अस्वीकार गर्दै युरोपलाई ‘सम्झौता गर्नुपर्छ र त्यसपछि आफ्नो देशमा पैसा खर्च गर्नुपर्छ। यो समय भयो’ भनेका थिए।
अमेरिकी विशेष दूत जारेड कुश्नरका अनुसार, ट्रम्प युरोपलाई साथमा लिएर शान्ति सम्झौता गर्न चाहन्छन् र पुटिन र सी जिनपिङसँगको भेटपछि ‘शान्ति प्राप्त गर्न सकिन्छ’ भन्ने विश्वासमा छन्। कुश्नरले ट्रम्प नाटो गठबन्धनको धारा ५ पारस्परिक रक्षा सम्झौतामा आधारित युक्रेनका लागि सुरक्षा ग्यारेन्टीका लागि खुला रहेको र रुस पनि नाटोको धारा ५ जस्तै सुरक्षा ग्यारेन्टीसँग ‘सहज’ भएको बताएका छन्। यद्यपि, युक्रेनका राष्ट्रपति भोलोडिमिर जेलेन्स्कीले नाटोको धारा ५ मा आधारित सुरक्षा ग्यारेन्टीहरू कसरी काम गर्छन् भन्ने बारेमा स्पष्टता नभएको बताएका छन्।
युरोपेली नेताहरूद्वारा ट्रम्पको भेटको आलोचना
ट्रम्पको पुटिनसँगको भेटलाई युरोपेली सहयोगी र ट्रम्पका घरेलु डेमोक्रेटिक विरोधी दुवैबाट आलोचना भएको छ। अमेरिकी सिनेटर चक शुमरले शेन्जेन बैठकलाई ‘ऐतिहासिक लज्जा’ भनेका छन्। डेनमार्कका प्रधानमन्त्री मेटे फ्रेडरिक्सनले ‘अमेरिकी राष्ट्रपति पुटिनसँग बस्न चाहन्छन् भन्ने कुरा मलाई धेरै बुझ्न नसकिने लाग्छ’ भन्दै पुटिन यस भेटपछि ‘अझ बढी उत्साहित हुनेछन्’ भनी चेतावनी दिएकी छन्।
नेटोका महासचिव मार्क रुटेले भने राष्ट्रपति ट्रम्पले युक्रेनमा शान्ति स्थापना गर्न अथक प्रयास गरिरहेको भन्दै उनको प्रशंसा गरेका छन्। यसैबीच, रुसले युरोपेली दूतहरूलाई थप शान्ति वार्ताको ढाँचाबारे कुनै पनि निर्णय गर्नुअघि आफ्नो स्थिति स्पष्ट गर्न मस्को आउन प्रस्ताव गरेको छ।