टेनेसीमा ५० वर्षीया क्रिस्टा गेल पाइकको मृत्युदण्ड कार्यान्वयन हुनुभन्दा एक घण्टाअघि रोकिएको छ, जसले २०० वर्षपछि महिलालाई दिइने पहिलो मृत्युदण्ड टारेको छ। छैटौं सर्किट अमेरिकी पुनरावेदन अदालतले उनको बाल्यकालमा भोगेको यौन दुर्व्यवहार र बलात्कारको इतिहासलाई सजाय सुनाउँदा पर्याप्त रूपमा विचार गरियो कि गरिएन भन्ने समीक्षा गर्न आदेश दिएपछि यो कार्यान्वयन रोकिएको हो।
पाइकलाई बुधबार, सेप्टेम्बर ३०, २०२६ (२०८३ आश्विन १४ गते) मा मृत्युदण्ड दिने तयारी थियो। पुनरावेदन अदालतको २-१ को बहुमतले दिएको आदेशले उनको जीवनमा अन्तिम घडीमा नयाँ मोड ल्याएको छ।
सन् १९९५ जनवरी १२ मा, १८ वर्षीया क्रिस्टा पाइकले आफ्ना प्रेमी ट्याडारिल शिप र साथी शाडोला पीटरसनसँग मिलेर १९ वर्षीया सहपाठी कोलिन स्लेमरको हत्या गरेकी थिइन्। यस घटनामा पाइकलाई दोषी ठहर गरिएको थियो। पाइकका तत्कालीन प्रेमी ट्याडारिल शिप पनि यस घटनामा दोषी ठहर भएका थिए, जसलाई आजीवन कारावासको सजाय सुनाइएको छ। घटनामा संलग्न तेस्रो व्यक्ति शाडोला पीटरसन भने सरकारी साक्षी बनेपछि सहायकको रूपमा दोषी ठहर भएर प्रोबेशनमा रिहा भएकी थिइन्।
पाइकलाई सन् १९९६ मार्च ३० मा पहिलो-डिग्री हत्याको आरोपमा मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको थियो। यस सजायले उनलाई आधुनिक अमेरिकी इतिहासमा मृत्युदण्डको सजाय पाउने सबैभन्दा कान्छी महिला बनाएको थियो। पाइकले हत्यामा आफ्नो संलग्नता अस्वीकार गरेकी छैनन्। तर, उनका कानुनी प्रतिनिधिहरू, सहायक संघीय डिफेन्डर स्टीफन फेरेल र लुक इहनले घटना हुँदा पाइक १८ वर्षकी रहेको, मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या रहेको र बाल्यकालदेखि नै गम्भीर यौन दुर्व्यवहार, बलात्कार र उपेक्षा भोगेको विषयलाई सजाय निर्धारण गर्दा पर्याप्त रूपमा विचार नगरिएको तर्क गर्दै आएका थिए।
अनुसन्धानका क्रममा पाइकमा बाइपोलर डिसअर्डर र पोस्ट ट्रमाटिक स्ट्रेस डिसअर्डर (PTSD) रहेको पत्ता लागेको थियो। आफ्नो माफी याचिकामा उनले आफूले गरेको घटनाको गम्भीरता बुझ्न धेरै वर्ष लागेको बताएकी थिइन्। सन् २००२ मा पाइकले एकपटक आफ्नो अपील प्रक्रिया रोक्न र मृत्युदण्ड स्वीकार गर्न चाहेकी थिइन्, तर पछि उनले मन परिवर्तन गरिन् र अपील जारी राखिन्।
टेनेसी सर्वोच्च अदालतले सेप्टेम्बर २०२५ मा पाइकको मृत्युदण्डको मिति सेप्टेम्बर ३०, २०२६ को लागि तोकेको थियो। टेनेसीका गभर्नर बिल लीले सेप्टेम्बर २८, २०२६ मा पाइकको क्षमादानको अनुरोध अस्वीकार गरेका थिए। त्यसैगरी, अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले सेप्टेम्बर २९, २०२६ मा पाइकको मृत्युदण्ड रोक्नको लागि गरिएको अनुरोध अस्वीकार गरेको थियो। यी सबै प्रक्रियापछि अन्तिम घडीमा पुनरावेदन अदालतले उनको सजाय कार्यान्वयनमा रोक लगाएको हो।
यता, कोलिन स्लेमरकी आमा मे मार्टिनेज भने पाइकलाई दिइएको सजाय कार्यान्वयन हुनुपर्ने पक्षमा छिन्। उनले दशकौंदेखि छोरीको मृत्युको न्यायका लागि प्रतीक्षा गरिरहेको बताएकी छन्।
यदि पाइकको सजाय कार्यान्वयन भएको भए, उनी सन् १९७६ यता अमेरिकामा मृत्युदण्ड पाउने १९औं महिला हुने थिइन्। साथै, उनी टेनेसीमा २०० वर्षभन्दा बढी समयपछि मृत्युदण्ड पाउने पहिलो महिला हुने थिइन्। पाइक टेनेसीको मृत्युदण्डको सजाय पाएका महिला कैदीहरूमध्ये एक मात्र हुन्। पाइकका वकिलहरूले राज्यको मृत्युदण्ड प्रोटोकललाई पनि चुनौती दिएका छन्। उनीहरूले पाइकको रगतको दुर्लभ अवस्था र कमजोर नसाका कारण मृत्युदण्डको प्रक्रियामा उनलाई अनावश्यक पीडा हुने तर्क गरेका छन्।
छैटौं सर्किट अमेरिकी पुनरावेदन अदालतले पाइकको सजाय कार्यान्वयनलाई
