काठमाडौँ उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयले सार्वजनिक सवारीसाधनमा अग्नि नियन्त्रक यन्त्र (फायर एक्सटिन्गुइसर) अनिवार्य गर्ने तयारी गरिरहेको छ। यात्रुको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न चालिएको यो कदम बाटो इजाजत (रुट परमिट) सँगै लागू हुनेछ र उल्लंघन गर्ने सवारीसाधनलाई कारबाही गरिने ट्राफिक प्रहरीले जनाएको छ। प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षक सुरेशप्रसाद काफ्लेले सवारीसाधनमा विद्युतीय तथा प्राविधिक समस्या, इन्धन चुहावटलगायतका कारणले जुनसुकै बेला आगलागी हुनसक्ने जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै प्रारम्भिक अवस्थामै आगो नियन्त्रण गर्न सकिने उपकरण अनिवार्य गरिएको बताउनुभयो।
नेपालमा आगलागी: सार्वजनिक सवारीमा जोखिम कति?
गृह मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार, २०७२ साउन १ गतेदेखि २०८१ चैत्र मसान्तसम्म देशभर १९,५९३ आगलागीका घटना भएका थिए, जसमा ५९३ जनाले ज्यान गुमाएका थिए। पछिल्लो समय २०८१ साउन १ गतेदेखि चैत्र मसान्तसम्म मात्रै २,८४८ घटनामा ५० जनाको मृत्यु र ४०४ जना घाइते भएका छन्। सहरी क्षेत्रमा विद्युत् सर्ट सर्किट, ग्यास लिक र दियो बालेर छोड्दा हुने आगलागी प्रमुख कारणका रूपमा देखिएका छन्। नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासंघका अध्यक्ष पुण्यप्रसाद सिटौलाले विद्युतीय सवारीसाधनमा आगलागी हुँदा ढोका नखुल्ने वा यात्रु बाहिर निस्कन कठिन हुने गरेको भन्दै यस्ता घटनाबारे निष्पक्ष छानबिनको माग गर्नुभएको थियो। यसले सार्वजनिक सवारीमा आगलागीको जोखिमलाई उजागर गर्छ।
नियम उल्लंघन: कारबाहीको दायरामा को पर्छन्?
काठमाडौँ उपत्यका ट्राफिक प्रहरी कार्यालयले सम्बन्धित निकायसँगको समन्वयमा सार्वजनिक सवारीको अवस्था, आवश्यक कागजात, रुट परमिट तथा सुरक्षा उपकरणको नियमित परीक्षण गर्ने भएको छ। ट्राफिक प्रहरी प्रवक्ता नरेशराज सुवेदीका अनुसार, अनुगमनका क्रममा अग्नि नियन्त्रक यन्त्रलगायतका मापदण्ड पूरा नगरेका सवारीसाधनलाई कारबाहीको दायरामा ल्याइनेछ। यात्रुको सुरक्षालाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्दै बाटो इजाजत (रुट परमिट) लगायतका मापदण्ड पूरा गर्नु अनिवार्य सर्त भएको सुवेदीले स्पष्ट पार्नुभयो। प्रवक्ता सुवेदीका अनुसार, चाडपर्वमा बढ्ने यात्रुको चाप र सवारी आवागमनले दुर्घटना जोखिम बढाउँछ, जसलाई न्यूनीकरण गर्न सुरक्षा मापदण्डको प्रभावकारी कार्यान्वयन अपरिहार्य छ।
नियम कार्यान्वयन: अझै अस्पष्टता किन?
ट्राफिक प्रहरीले सार्वजनिक सवारी धनी तथा व्यवसायीलाई प्रचलित कानुन र सुरक्षा मापदण्ड पूर्ण रूपमा पालना गर्न आग्रह गरेको छ। यस्तै, यात्रुको सुरक्षामा प्रत्यक्ष असर पार्ने विषयमा लापरबाही नगर्न तथा सवारीसाधनको नियमित परीक्षण र मर्मत सम्भार गर्न पनि अनुरोध गरेको छ। यद्यपि, यो नियम कहिलेदेखि पूर्ण रूपमा लागू हुनेछ, कुन प्रकार वा क्षमताको अग्नि नियन्त्रक यन्त्र राख्नुपर्ने हो भन्ने मापदण्ड र नियम उल्लंघन गर्नेलाई गरिने कारबाहीको विस्तृत विवरण (जरिवाना रकम वा अन्य दण्ड) अझै स्पष्ट पारिएको छैन। साथै, यो नियम कुन ऐन वा नियमावली अन्तर्गत लागू गरिनेछ भन्ने कानुनी आधार पनि खुलाइएको छैन। सार्वजनिक यातायात व्यवसायी संघ/महासंघहरूको यस नयाँ नियमप्रतिको आधिकारिक धारणा पनि आउन बाँकी छ।
