साउदी अरेबियाको राजधानी रियादस्थित किंग खालिद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र साउदिया एयरलाइन्सको एउटा विमानलाई लक्षित गरी बिहीबार भएको आक्रमणमा तीन साउदी नागरिकको मृत्यु भएको छ। यस आक्रमणमा एक एयरलाइन पाइलट क्याप्टेन हमुद अली अलकल्थामीको पनि ज्यान गएको साउदी अरेबियाको नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले जनाएको छ। प्राधिकरणका अनुसार, यस आक्रमणमा “विभिन्न राष्ट्रियताका” धेरै मानिसहरू घाइते भएका छन्।
बिहीबारको यो आक्रमण साउदी अरेबिया र यमनमा रहेका सहयोगी सेनाहरूले गत सप्ताहन्तमा इरान समर्थित हुथी विद्रोहीहरू विरुद्ध ठूलो सैन्य कारबाही सुरु गरेपछि राज्यमा भएको सबैभन्दा घातक घटना हो। यस घटनाले तेलको मूल्य र वित्तीय बजारलाई समेत अस्थिर बनाएको छ। यो आक्रमण इरान युद्धको पछिल्लो मोर्चामा पनि महत्त्वपूर्ण वृद्धिको संकेत हो।
विमानस्थलमा दुई आक्रमण, उडान प्रभावित
साउदी अरेबियाको जनरल अथोरिटी अफ सिभिल एभिएसन (GACA) का अनुसार, बिहीबार किंग खालिद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा दुईवटा आक्रमण भएका थिए। पहिलो आक्रमणले विमानस्थलका सुविधाहरूलाई लक्षित गरेको थियो भने दोस्रो आक्रमणले साउदिया एयरलाइन्सको एउटा विमानलाई निशाना बनाएको थियो। हुथीहरूले विमानस्थललाई ब्यालिस्टिक मिसाइलले निशाना बनाएको दाबी गरेका छन्। साउदिया समूहले एक विज्ञप्तिमा आफ्नो एउटा विमान जमिनमा हुँदा क्षतिग्रस्त भएको र त्यसमा कुनै यात्रुहरू नभएको बताएको छ। एक साक्षीका अनुसार, आक्रमणपछि आगो र बाक्लो कालो धुवाँको स्तम्भ घटनास्थलबाट माथि उठिरहेको थियो र एम्बुलेन्स टोलीहरू तैनाथ गरिएका थिए।
युरोपेली संघ उड्डयन सुरक्षा एजेन्सीले साउदी हवाई क्षेत्रमा हुथीहरूको रियाद सहित राज्य भित्र गहिरो लक्ष्यहरूमा प्रहार गर्ने क्षमता र विमानन पूर्वाधारमा ठूलो ध्यान दिएको भन्दै आफ्नो मार्गदर्शन विस्तार गरेको छ। यसले नागरिक विमानहरूको गलत पहिचानको बढ्दो जोखिम र मिसाइल तथा ड्रोन ओभरफ्लाइटसँग सम्बन्धित जोखिमहरू सिर्जना गरेको उल्लेख छ। पछिल्लो मार्गदर्शनले “बारम्बार मिसाइल र ड्रोन आक्रमणहरू, साथै हवाई-रक्षा प्रणालीहरूको सक्रियताले नागरिक विमानहरूको गलत पहिचानको बढ्दो जोखिम, साथै मिसाइल र ड्रोन ओभरफ्लाइट, अवरोध गतिविधि र खस्ने भग्नावशेषसँग सम्बन्धित जोखिमहरू सिर्जना गर्दछ” भनी थपेको छ।
शुक्रबार दिउँसोसम्म रियादबाट र रियादका लागि कम्तिमा १२४ उडानहरू रद्द भएका थिए, जबकि एक दिन अघि सयौं उडानहरू रद्द गरिएका थिए। एयर इन्डिया, फ्लाईदुबई, लुफ्थान्सा समूह र पाकिस्तान इन्टरनेशनल एयरलाइन्स लगायतका एयरलाइनहरूले मध्यपूर्वको अवस्थाका कारण रियाद र अन्य साउदी विमानस्थलहरूबाट केही दिनका लागि उडानहरू स्थगित गरेका छन्। साउदिया समूहले विमानस्थलमा सञ्चालन गतिविधिहरू सामान्य अवस्थामा फर्किएको बताएको छ।
यमन द्वन्द्व र क्षेत्रीय अस्थिरता
यमनमा गृहयुद्ध सन् २०१४ मा सुरु भएको थियो जब हुथी विद्रोहीहरूले राजधानी साना कब्जा गरेका थिए। सन् २०१५ मा साउदी अरेबियाको नेतृत्वमा रहेको गठबन्धनले यमनको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त सरकारको पक्षमा हस्तक्षेप गर्यो। सन् २०२२ मा संयुक्त राष्ट्रसंघको मध्यस्थतामा भएको युद्धविरामले द्वन्द्वलाई शान्त पारेको थियो, तर यो सन् २०२६ मा भङ्ग भयो। सन् २०२५ को अन्त्यमा दक्षिणी पृथकतावादीहरूले नयाँ अभियान सुरु गरेपछि र सन् २०२६ को मध्यमा हुथी सेनाले साउदी अरेबियामा आक्रमणहरू पुनः सुरु गरेपछि यमनमा द्वन्द्व पुनः सुरु भएको थियो। सन् २०२६ को फेब्रुअरीमा इरान युद्ध सुरु भएपछि, इरानले साउदी अरेबिया र अन्य खाडी अरब देशहरूमा लक्ष्यहरूमा आक्रमण गर्यो र हुथी लडाकुहरूलाई बाब अल-मन्डेब जलडमरूमध्य अवरुद्ध गर्न दबाब दियो।
संयुक्त राष्ट्रसंघका विशेष दूत हान्स ग्रुन्डबर्गले संयुक्त राष्ट्रसंघ सुरक्षा परिषदलाई यमनको अवस्था ‘अत्यन्त तरल’ रहेको बताएका छन्। उनले नागरिकहरू बढ्दो हिंसाको चपेटामा परेको र देशले पहिले नै गम्भीर मानवीय अवस्था र खाद्य असुरक्षाको सामना गरिरहेको जानकारी दिए। साउदी नेतृत्वको गठबन्धनले हुथीहरूले क्षेत्रीय सुरक्षालाई खतरामा पार्न प्रयोग गरेका तीनवटा रकेट प्रक्षेपण प्लेटफर्महरू नष्ट गरेको बताएको छ। यसैबीच, यमनको राजधानी सानामा हुथी-नियन्त्रित स्वास्थ्य मन्त्रालयका प्रवक्ता अनेस अल-अस्बाहीले साउदी नेतृत्वको गठबन्धनले सानामा गरेको हवाई हमलामा एक बालकसहित ६ जना घाइते भएको बताएका छन्।
रियादको विमानस्थलमा यसअघि पनि पटकपटक आक्रमण भइसकेका छन्। यस हप्ताको सुरुमा, हुथीहरूले विश्वव्यापी एयरलाइनहरूलाई साउदी हवाई क्षेत्रमा सञ्चालनका सम्भावित परिणामहरूबारे “अन्तिम पटक” चेतावनी दिएका थिए, जसलाई उनीहरूले आफ्नो सैन्य कारबाहीको थिएटरको रूपमा वर्णन गरेका थिए। बुधबार, साउदी अधिकारीहरूले रियाद र आभा विमानस्थलमा हुथी-दाबी गरिएका आक्रमणहरूमा तीन जनाको मृत्यु भएको बताएका थिए। साउदी अरेबियाको नागरिक उड्डयन प्राधिकरणका अनुसार, अक्टोबर ६ र ७ मा आभा र रियाद विमानस्थलमा भएका आक्रमणमा तीन जनाको मृत्यु भएको र ३६ जना घाइते भएका थिए। आभामा, मोरक्कन र अल्जेरियन राष्ट्रियताका दुई महिलाको मृत्यु भयो र २८ जना घाइते भए। रियादमा, एक सुडानी निवासीको मृत्यु भयो र आठ जना घाइते भए।
साउदी अरेबियाले हुथीहरूबाट बढ्दो आक्रमणहरूको सामना गरिरहेको छ, जसले उनीहरूमाथि लगाइएको नाकाबन्दीको प्रतिक्रियामा यस वर्षको सुरुमा राज्यको नाकाबन्दी घोषणा गरेका थिए। साउदी अरेबियाले सहयोगीहरू, विशेष गरी संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट समर्थन खोजेको छ। अधिकारीहरूले अमेरिकी सहायतामा गुप्तचर साझेदारी, लक्ष्य पहिचान र पछिल्लो आक्रमणका लागि योजना समावेश रहेको बताएका छन्।
नेपालको सरोकार
साउदी अरेबियामा लगभग ७००,००० नेपाली कामदारहरू रियाद, जेद्दा, दमाम, मक्का र मदिना लगायतका शहरहरूमा कार्यरत छन्। नेपाल सरकारले सन् २०२६ सेप्टेम्बर १९ मा साउदी अरेबियाका लागि गिरी बहादुर सुनारलाई राजदूतको रूपमा सिफारिस गरेको छ। उनको संसदीय सुनुवाइ प्रक्रिया अक्टोबर ६, २०२६ मा सुरु भएको छ। साउदी अरेबियामा नेपाली कामदारहरूको लागि औसत मासिक तलब NPR ४५,००० देखि १८०,००० सम्म रहेको छ। नेपालको श्रम मन्त्रालयको सन् २०२४ को प्रतिवेदन अनुसार, नेपाली कामदारहरू सामान्य श्रम (६७.७ प्रतिशत), सेवा र बिक्री (८.७ प्रतिशत), र चालक वा मेसिन अपरेटर (७.४ प्रतिशत) जस्ता क्षेत्रमा कार्यरत छन्।
साउदी अरेबियाको जनरल अथोरिटी अफ सिभिल एभिएसन (GACA) ले यात्रु र कर्मचारीहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न र साउदी अरेबियाको नागरिक उड्डयन प्रणालीको सुरक्षा कायम राख्न आवश्यक सबै उपायहरू अपनाउन सम्बन्धित सुरक्षा अधिकारीहरूसँग समन्वय गरिरहेको छ। GACA ले विमानस्थलको सामान्य सञ्चालन पुनः सुरु गर्न पनि काम गरिरहेको छ। रियादले यस हप्ता ऊर्जा नीति निर्माताहरूको बैठक, डब्लुपिसी ऊर्जा कांग्रेसको आयोजना गर्ने तालिका छ। संयुक्त राष्ट्रसंघका विशेष दूत हान्स ग्रुन्डबर्गले यमनमा राजनीतिक समाधानका लागि वार्तालाई निरन्तरता दिन आग्रह गरेका छन्।
