दक्षिण कोरियाको रक्षा मन्त्रालयकी प्रवक्ता जेओंग बिट-नाले बिहीबार, अक्टोबर १५, २०२६ मा युद्धकालीन अपरेशनल कन्ट्रोल (OPCON) अमेरिकाबाट हस्तान्तरणका लागि आवश्यकताहरू निरन्तर परिवर्तन गरिएमा हस्तान्तरण असम्भव हुने चेतावनी दिएकी छन्। उनको यो भनाइले सियोल र वाशिंगटनबीचको लामो समयदेखिको सुरक्षा साझेदारी र कमान्ड संरचनामा थप जटिलता उत्पन्न गरेको छ।
दक्षिण कोरियाका राष्ट्रपति ली जे म्युङले आफ्नो पाँच वर्षको कार्यकाल २०३० मा समाप्त हुनुअघि युद्धकालीन कमान्ड हस्तान्तरण पूरा गर्ने लक्ष्य राखेका छन्। सियोलले २०२८ लाई लक्षित वर्षको रूपमा हेरेको बताइएको छ, तर अमेरिकी पक्षबाट आएका पछिल्ला भनाइले प्रक्रियामा ढिलाइ हुन सक्ने संकेत दिएको छ।
बदलिँदो सुरक्षा वातावरणले थपेका नयाँ शर्त
प्रवक्ता जेओंग बिट-नाको टिप्पणी अमेरिकी सेना कोरिया (USFK) का कमाण्डर जनरल जेभियर ब्रन्सनको भनाइपछि आएको हो। जनरल ब्रन्सनले बुधबार वाशिंगटनस्थित गोल्ड इन्स्टिच्युट फर इन्टरनेशनल स्ट्राटेजीले आयोजना गरेको कार्यक्रममा सुरक्षा वातावरण र परिचालन योजनाहरू परिवर्तन भएकाले सहयोगीहरूले हस्तान्तरणका लागि स्थापित गरेका शर्तहरू पनि परिवर्तन भएको बताएका थिए। उनले उत्तर कोरियाले अक्टोबर १२, २०२६ मा आफ्नो पूर्वी जलक्षेत्रतर्फ प्रहार गरेका ब्यालिस्टिक मिसाइलहरूलाई बदलिँदो सुरक्षा वातावरणको प्रमाणको रूपमा प्रस्तुत गरे। दक्षिण कोरियाको सेनाका अनुसार, उत्तर कोरियाले सोमबार, अक्टोबर १२, २०२६ मा आफ्नो पूर्वी जलक्षेत्रतर्फ धेरै ब्यालिस्टिक मिसाइलहरू प्रहार गरेको थियो।
जनरल ब्रन्सनले हस्तान्तरणको पक्षमा भए पनि सहमत आवश्यकताहरूलाई बाइपास गर्न नहुने र महत्वपूर्ण सैन्य क्षमताको आवश्यकतामा जोड दिएका थिए। यसअघि अप्रिलमा अमेरिकी कङ्ग्रेसको सुनुवाइमा उनले अमेरिकी सेनाले २०२९ को सुरुसम्ममा शर्तहरू पूरा गर्ने लक्ष्यसहितको रोडम्याप पेश गरेको बताएका थिए।
कमान्ड हस्तान्तरण प्रक्रियामा चुनौती
दक्षिण कोरियाले सन् १९९४ मा शान्तिकालीन अपरेशनल कन्ट्रोल पुनः प्राप्त गरेको थियो। तर, युद्धकालीन समयमा मित्र राष्ट्रहरूको कमान्ड अझै पनि अमेरिकी नेतृत्वको संयुक्त सेना कमान्ड (US-led Combined Forces Command) सँग रहन्छ। दुई देशले युद्धकालीन अपरेशनल कन्ट्रोल हस्तान्तरणका लागि शर्तमा आधारित संक्रमण योजना (conditions-based transition plan) स्थापित गरेका छन्।
यस प्रक्रियाको दोस्रो चरण ‘पूर्ण परिचालन क्षमता’ (Full Operational Capability – FOC) को प्रमाणीकरण हो। दक्षिण कोरियाली सरकारले यस वर्षभित्र FOC प्रमाणीकरण पूरा गर्ने योजना बनाएको थियो। तर, केही सञ्चारमाध्यमहरूले सैन्य स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै वाशिंगटनले सियोलले FOC प्रमाणीकरणका लागि मापदण्ड पूरा नगरेको विश्वास गरेको रिपोर्ट गरेका छन्। २०२५ मा भएको ५७ औं सुरक्षा परामर्श बैठक (Security Consultative Meeting – SCM) मा दक्षिण कोरिया र संयुक्त राज्य अमेरिकाले युद्धकालीन OPCON हस्तान्तरण हुनु अघि सहमत शर्तहरू पूरा गर्नुपर्ने कुरालाई पुनः पुष्टि गरेका थिए। FOC प्रमाणीकरण कहिले पूरा हुनेछ भन्ने अझै अनिश्चित छ।
नेपालको सरोकार
दक्षिण कोरियामा ७०,००० भन्दा बढी नेपाली नागरिक बसोबास गरिरहेको अनुमान छ। सियोलस्थित नेपाली दूतावासका अनुसार, सन् २०२६ जुलाई २७ सम्ममा १,२५,००० भन्दा बढी नेपालीहरूले दक्षिण कोरियामा रोजगारी पाएका छन्। दक्षिण कोरियाको सुरक्षा अवस्थामा आउने कुनै पनि परिवर्तनले त्यहाँ कार्यरत नेपाली कामदारहरू र उनीहरूका परिवारलाई प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा असर गर्न सक्छ।
आगामी सुरक्षा परामर्श बैठक
दक्षिण कोरिया र संयुक्त राज्य अमेरिकाले आफ्नो वार्षिक सुरक्षा परामर्श बैठक (Security Consultative Meeting – SCM) लाई अमेरिकी मध्यावधि चुनावपछि नयाँ मितिमा समन्वय गरिरहेका छन्। यो बैठक सामान्यतया नोभेम्बरको सुरुमा हुने गर्दथ्यो। दक्षिण कोरियाली सरकारले आगामी SCM मा FOC प्रमाणीकरण पूरा गरी OPCON संक्रमणका लागि लक्षित वर्ष घोषणा गर्ने लक्ष्य राखेको छ। यद्यपि, अमेरिकी पक्षले FOC प्रमाणीकरणका लागि सियोल तयार नभएको अडानमा रहेको बताइएको छ।
यसअघि: साउदी अरामको प्रशासनिक भवनमा मिसाइल आक्रमण, रियादमा चार घाइते
