धनुषाको धनौजी गाउँपालिका-३ का २३३ स्ववासी परिवारले जग्गा नापजाँच सम्पन्न भएको ११ वर्षपछि जग्गाधनी प्रमाण पुर्जा (लालपुर्जा) प्राप्त गरेका छन्।
नापी कार्यालय धनौजीले आवश्यक कानुनी तथा प्रशासनिक प्रक्रिया पूरा गरी यी परिवारलाई लालपुर्जा वितरण गरेको हो। साविक झोझी कटैया गाविस-१ देखि ९ सम्मका बासिन्दाको जग्गा नापजाँच २०७२ सालमै सम्पन्न भएको थियो, तर कानुनी अड्चनका कारण लालपुर्जा पाउन सकेका थिएनन्।
लालपुर्जा प्राप्त भएपछि स्थानीय बासिन्दालाई ठूलो राहत मिलेको छ। अब उनीहरूले आफ्नो जग्गा बैंक तथा वित्तीय संस्थामा धितो राखेर ऋण लिन सक्नेछन्। यसले उनीहरूको आर्थिक अवस्था सुधार गर्न मद्दत पुग्नेछ।
जग्गाको कानुनी स्वामित्व स्थापित भएपछि भूमिसम्बन्धी विवादहरूको निरूपण गर्न पनि सहज हुनेछ। धनौजी गाउँपालिका वडा नम्बर ३ का वडा अध्यक्ष राम नारायण यादवका अनुसार, यो लालपुर्जा वितरणले स्थानीयको वर्षौं पुरानो समस्या समाधान गरेको छ। वडा अध्यक्ष यादव २०७९ को स्थानीय तह निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसको तर्फबाट निर्वाचित भएका थिए।
मधेशमा भूमिहीनताको विरासत
मधेश प्रदेशमा भूमिहीन दलित, भूमिहीन सुकुम्बासी र अव्यवस्थित बसोबासीको समस्या गहिरो छ। पुस्तौंदेखि जमिनको स्वामित्वबाट वञ्चित रहेका यी समुदाय प्रायः जोखिमयुक्त क्षेत्रमा बसोबास गर्न बाध्य छन्।
मधेश प्रदेश सरकारको भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी मन्त्रालयले यस समस्या समाधानका लागि विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेको छ। धनुषामा पनि भूमि समस्या समाधान आयोग, जिल्ला समितिले निवेदन आह्वान गरी भूमिहीनको समस्या समाधानमा पहल गरिरहेको छ।
नेपालमा २०४८ सालदेखि नै भूमिहीन र सुकुम्बासी समस्या समाधान गर्न विभिन्न आयोगहरू गठन हुँदै आएका छन्। हालै राष्ट्रिय भूमि आयोग गठन आदेश, २०७८ खारेज गरी भूमि समस्या समाधान आयोग गठन आदेश, २०८१ जारी भएको छ। यसले भूमिहीन समस्या समाधानका लागि नयाँ कानुनी आधार तयार पारेको छ।
आयोगको लक्ष्य र आगामी कार्यदिशा
लालपुर्जा वितरणले धनौजीका बासिन्दालाई कानुनी तथा आर्थिक लाभ प्राप्त गर्न मार्ग प्रशस्त गरेको छ। यसले उनीहरूको जीवनस्तरमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।
भूमि समस्या समाधान समितिले भूमिहीन दलित, भूमिहीन सुकुम्बासी र अव्यवस्थित बसोबासीको आवास तथा भूमिमाथिको पहुँच र स्वामित्व स्थापित गराई देशबाट भूमिहीनताको अन्त्य गर्ने लक्ष्य लिएको छ। आयोगले जमिन वितरण र अव्यवस्थित बसोबासीको व्यवस्थापन गर्ने कार्यलाई प्राथमिकताका साथ अगाडि बढाइरहेको छ।
धनौजी गाउँपालिका-३ मा अझै कति परिवार लालपुर्जाविहीन छन् र लालपुर्जा वितरणमा भएको ढिलाइको मुख्य कारण के थियो भन्नेबारे थप विस्तृत जानकारी आउन बाँकी छ। मधेश प्रदेशभरि भूमिहीन समस्या समाधानका लागि भइरहेका अन्य प्रयासहरूको प्रगतिबारे पनि थप विवरणको प्रतीक्षा छ।
