चालु आर्थिक वर्षको पहिलो नौ महिनामा अनलाइन माध्यमबाट ४४ करोड ८८ लाख ९५ हजार रुपैयाँ ठगी भएपछि नेपाल राष्ट्र बैंकले दसैँमा डिजिटल ठगीबाट जोगिन सर्वसाधारणलाई सचेत गराएको छ। चाडपर्वमा दसैँ अफर, उपहार र बोनसको प्रलोभन देखाउने, बैंक खाता बन्द भएको भन्दै फोन तथा सन्देश पठाउने र नक्कली लिंकमार्फत गोप्य विवरण चोर्ने गतिविधि बढ्न सक्ने भन्दै राष्ट्र बैंकले सावधानी अपनाउन अनुरोध गरेको छ।
राष्ट्र बैंकको वित्तीय समावेशिता तथा ग्राहक संरक्षण महाशाखाले २०८३ कात्तिक ३ गते जारी गरेको वित्तीय चेतनासम्बन्धी सन्देशमा डिजिटल ठगीबाट जोगिन विभिन्न उपाय सुझाएको छ। चाडपर्वमा बैंकहरू बन्द हुने समयको फाइदा उठाउँदै ठगी गर्नेहरू सक्रिय हुन सक्ने भएकाले मोबाइल बैंकिङ र अन्य डिजिटल कारोबार गर्दा विशेष सतर्कता अपनाउनुपर्ने राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।
२ करोड ७० लाख प्रयोगकर्तामाथि ठगीको जोखिम
नेपालमा डिजिटल भुक्तानी प्रणालीको तीव्र विस्तारसँगै अनलाइन ठगीका घटनामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ। गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ९८४ खर्ब २८ अर्ब ७६ करोड ७० लाख रुपैयाँ बराबरको डिजिटल भुक्तानी भएको थियो। चालु आर्थिक वर्षको चैतसम्म मोबाइल बैंकिङ प्रयोगकर्ताको संख्या २ करोड ७० लाख नाघेको छ।
यस विस्तारसँगै ठगीका घटना पनि बढेका छन्। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो नौ महिनामा भएको कुल ठगीमध्ये मोबाइल बैंकिङ र डिजिटल वालेटमार्फत मात्रै २५ करोड ७२ लाख १४ हजार ९१८ रुपैयाँ ठगी भएको छ। बैतडी जिल्लामा मात्रै चालु आर्थिक वर्षको सुरुवाती अवधिमै डिजिटल ठगीसम्बन्धी २३ वटा निवेदन दर्ता भएका छन्, जसमा कुल २१ लाख ३८ हजार रुपैयाँ ठगी भएको प्रहरीले जनाएको छ।
डिजिटल ठगीबाट कसरी जोगिने?
नेपाल राष्ट्र बैंकले डिजिटल ठगीबाट बच्नका लागि विभिन्न उपाय सुझाएको छ। दसैँ अफर, उपहार वा बोनस दिने भन्दै अपरिचित व्यक्तिबाट पठाइएका लिंकहरू नखोल्न राष्ट्र बैंकले आग्रह गरेको छ। मोबाइल बैंकिङ वा बैंक खाता बन्द भएको, अवरुद्ध भएको वा पुनः सञ्चालन गर्नुपर्ने भन्दै आउने शंकास्पद फोन र सन्देशमा विश्वास नगर्न पनि भनिएको छ। त्यस्ता सन्देशमा दिइएका लिंक खोल्दा व्यक्तिगत विवरण तथा बैंक खातासम्बन्धी सूचना चोरी हुन सक्ने जोखिम रहन्छ।
बैंक खाताको प्रयोगकर्ता नाम, पासवर्ड, व्यक्तिगत पहिचान संख्या (पिन) र एकपटक प्रयोग हुने गोप्य संकेत (ओटीपी) कसैलाई पनि दिन नहुने राष्ट्र बैंकले स्पष्ट पारेको छ। बैंकले फोन गरेर यस्ता गोप्य विवरण कहिल्यै नमाग्ने भएकाले बैंकको कर्मचारी भएको दाबी गर्ने अपरिचित व्यक्तिलाई समेत त्यस्ता विवरण नदिन सन्देशमा उल्लेख छ। क्युआर कोड प्रयोग गर्दा पनि सावधानी अपनाउन राष्ट्र बैंकले आग्रह गरेको छ। कसैले पैसा पठाइदिने भन्दै क्युआर कोड स्क्यान गर्न र पिन नम्बर राख्न आग्रह गरेमा त्यसमा विश्वास नगर्न सुझाव दिइएको छ।
ठगीमा परे तत्काल के गर्ने?
डिजिटल ठगीमा परेमा वा बैंक खातामा शंकास्पद गतिविधि देखिएमा तत्काल आफ्नो बैंकको २४ सै घण्टा उपलब्ध ग्राहक सेवा केन्द्रमा सम्पर्क गर्न राष्ट्र बैंकले आग्रह गरेको छ। आवश्यक परे नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरोमा समेत जानकारी गराउनुपर्ने सन्देशमा उल्लेख छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले वित्तीय सेवासम्बन्धी गुनासो दर्ता गर्नका लागि अनलाइन पोर्टल (gunaso.nrb.org.np) समेत उपलब्ध गराएको छ। ग्राहकले यस पोर्टल मार्फत उजुरी दिन सक्नेछन्। वित्तीय ग्राहक संरक्षण इकाइको सम्पर्क नम्बर ०१-५७१९६०५ रहेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ। नेपाल प्रहरीको साइबर ब्युरोमा उजुरीका लागि हटलाइन नम्बर ०१-५३१९०४४ र टोल फ्री नम्बर १६६००१४१५१६ उपलब्ध छन्।
