अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथि ‘Epic Fury’ नामक अर्को सैन्य कारबाही गर्ने चेतावनी दिएका छन्। फ्लोरिडामा शुक्रबार भएको एक र्यालीमा ट्रम्पले युद्ध आठ महिना पुग्न लागेको र इन्धनको बढ्दो मूल्यले अमेरिकी मध्यावधि चुनावमा असर पारिरहेको बेला यस्तो टिप्पणी गरेका हुन्।
ट्रम्पले बिहीबार ट्रुथ सोसलमा पोस्ट गर्दै इरानले तेलको मूल्य बढाउनका लागि तेल ट्याङ्कर र स्ट्रेट अफ हर्मुजमा नौसेनाको खानीमा आक्रमणको झुटा रिपोर्ट बनाएको आरोप लगाएका थिए। न्यूयोर्क टाइम्सले अमेरिकी र इजरायली सेनाले मध्यावधि चुनावपछि इरानविरुद्ध नयाँ हमला सुरु गर्ने योजना बनाएको रिपोर्ट गरेको छ।
इरानमा सम्भावित सैन्य कारबाहीको योजना
ट्रम्पले फ्लोरिडा र्यालीमा ‘हामी अर्को सानो Epic Fury गर्न सक्छौँ’ भनेर इरानमाथि सैन्य कारबाहीको सम्भावनाबारे बोलेका हुन्। उनले यस विषयमा थप जानकारी दिएनन्। न्यूयोर्क टाइम्सको रिपोर्टअनुसार, यी हमलाहरू छोटो तर तीव्र हुनेछन् र इरानको ऊर्जा पूर्वाधार, आणविक सुविधा र हतियारमा केन्द्रित हुने सम्भावना छ।
अधिकारीहरूले न्यूयोर्क टाइम्सलाई बताएअनुसार, यस महिनाको सुरुमा वासिङ्टन र जेरुसेलम नयाँ हमलाको आदेश दिन नजिक पुगेका थिए, तर ट्रम्पले अन्तिम समयमा यो कदमविरुद्ध निर्णय लिएका थिए। अक्टोबर १६ मा, ट्रम्पले न्यूजम्याक्ससँगको अन्तर्वार्तामा सैन्य कारबाही नवीकरण भएमा इरानको Pickaxe Mountain आणविक स्थलमा हमला गर्ने विचार गरिरहेको पुष्टि गरेका थिए।
फेब्रुअरी २८, २०२६ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि हवाई युद्ध सुरु गरेपछि इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुजमा ढुवानी आवागमनलाई ठप्प पारेको थियो। इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुजमा नौसेनाको खानी बिछ्याएको र व्यापारी जहाजहरूमाथि आक्रमण गरेको थियो। अक्टोबर २२, २०२६ मा इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुजमा सातवटा तेल ट्याङ्करमा आक्रमण भएको वा क्षति पुगेको बताएको छ, यद्यपि यी दाबीहरू स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएका छैनन्।
इरानी रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (IRGC) ले आफ्नो अनुमति बिना वा ट्रान्सपोन्डर बन्द गरेर स्ट्रेट पार गर्न खोज्ने कुनै पनि जहाजमाथि आक्रमण गर्ने अधिकार रहेको बताएको छ। अक्टोबर १९, २०२६ सम्मको सात दिनमा, युके मेरिटाइम ट्रेड अपरेसन सेन्टर (UKMTO) अनुसार १२ वटा जहाजमाथि आक्रमण भएको थियो।
आणविक ऊर्जाको भविष्य र इरानको कार्यक्रम
संयुक्त राष्ट्रसंघीय आणविक एजेन्सी (IAEA) का प्रमुख राफेल ग्रोसीले शुक्रबार संयुक्त राष्ट्र महासभामा आफ्नो वार्षिक प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्दै आणविक ऊर्जाको प्रयोग २०६० सम्ममा तीन गुणाभन्दा बढी हुन सक्ने बताएका छन्। उनले विद्युतीकरण, आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सद्वारा सञ्चालित डेटा सेन्टरहरू र ‘प्रविधि कम्पनीहरूको भरपर्दो, कार्बन-मुक्त ऊर्जाप्रतिको भोक’ ले यसलाई अगाडि बढाउने उल्लेख गरे।
ग्रोसीका अनुसार, आणविक ऊर्जालाई बढ्दो संख्यामा देशहरूले आफ्नो ऊर्जा सुरक्षा सुधारको लागि महत्त्वपूर्ण मानेका छन्। उनले आणविक ऊर्जा सौर्य ऊर्जाको बराबर र ‘अन्य सबै विकल्पभन्दा सुरक्षित’ रहेकोमा जोड दिए। ग्रोसीले २०२५ मा ३० भन्दा बढी देशहरूमा ४०० भन्दा बढी सञ्चालनमा रहेका रियाक्टरहरूले विश्वको १० प्रतिशत बिजुली र एक चौथाई कम कार्बन बिजुली उत्पादन गरेको बताएका छन्।
इरानको आणविक कार्यक्रमको सन्दर्भमा, ग्रोसीले संयुक्त राष्ट्र सदस्य राष्ट्रहरूलाई कूटनीतिक सम्झौताका लागि आवश्यक प्राविधिक कार्य पूरा भइसकेको जानकारी दिए। ‘म पक्षहरूलाई कूटनीतिक समाधानमा सहमत हुनका लागि आफ्नो प्रयास दोब्बर गर्न आह्वान गर्दछु, जसमा IAEA को अपरिहार्य प्रमाणीकरण भूमिका समावेश छ, जसविना कुनै पनि सम्झौता दिगो हुन सक्दैन,’ उनले भने। ग्रोसीले IAEA निरीक्षकहरूलाई इरानमा छिटो फर्कन सक्षम हुनुपर्ने बताए, जसका लागि वार्ताको टेबुलमा फर्कनु आवश्यक छ।
सेप्टेम्बर ९, २०२६ मा सेन्टर फर स्ट्र्याटेजिक एन्ड इन्टरनेशनल स्टडीज (CSIS) को स्याटेलाइट तस्विर विश्लेषण अनुसार, इरानको Pickaxe Mountain आणविक स्थलमा यस वर्ष निर्माण कार्यमा वृद्धि भएको छ। यस स्थलको वास्तविक उद्देश्यबारे विवाद छ; इरानले यसलाई सेन्ट्रीफ्यूज उत्पादन र एसेम्बली सुविधाको लागि भनेको छ, तर निरीक्षकहरूलाई पूर्ण पहुँच दिइएको छैन।
क्युबामा सम्भावित अमेरिकी हस्तक्षेपको पुनरुत्थान
ट्रम्पले फ्लोरिडा र्यालीमा इरान युद्धबाट फर्कने अमेरिकी युद्धपोतहरू क्युबामा रोकिन सक्ने सुझाव दिए, जसले क्युबामाथि हस्तक्षेपवादी दृष्टिकोण अपनाउने उनको पुरानो विचारलाई पुनर्जीवित गरेको छ। ट्रम्पले ‘हामी सानो स्टपओभर गर्नेछौँ’ भन्दै अमेरिकी विदेश मन्त्री मार्को रुबियोलाई ‘डिल पूरा गर्न’ पठाउने बताए।
ट्रम्प र रुबियो दुवै क्युबामाथि कारबाहीका लागि उत्सुक छन्। रुबियोले क्युबा वर्षौंदेखि अमेरिकी विरोधीहरूसँगको सम्बन्धका कारण राष्ट्रिय सुरक्षा खतरा बनेको बताएका छन्। यद्यपि, ट्रम्प प्रशासनले क्युबासँगको मतभेद शान्तिपूर्ण रूपमा समाधान गर्न चाहेको बताए पनि रुबियोले वर्तमान क्युबाली सरकारसँग कूटनीतिक समाधानमा पुग्न सकिनेमा शंका व्यक्त गरे।
मे २०२५ मा, ट्रम्प र रुबियोले क्युबामा अमेरिकी सैन्य हस्तक्षेपको सम्भावना उठाएका थिए। अप्रिल १७, १९६१ मा, सीआईए-प्रायोजित अर्धसैनिक समूह, ब्रिगेड २५०६ द्वारा बे अफ पिग्स आक्रमण भएको थियो, जसलाई क्युबाली सेनाले दुई दिनभित्र पराजित गरेको थियो। क्युबाले २०२० देखि आर्थिक र ऊर्जा संकटको सामना गरिरहेको छ, जसले गर्दा ब्ल्याकआउट, खाद्यान्न अभाव र मुद्रास्फीति बढेको छ। सयौँ हजारौँ क्युबालीहरू बसाइँ सरेका छन्, जसमध्ये धेरै अमेरिका गएका छन्।
आगामी मध्यावधि चुनाव र कूटनीतिक पहल
अमेरिकी मध्यावधि चुनाव नोभेम्बर ३, २०२६ मा हुने तय भएको छ। यस चुनावको नतिजाले ट्रम्प प्रशासनको आगामी नीतिहरूमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्नेछ। इजरायलमा पनि अक्टोबर २७ मा चुनाव हुँदैछ, जसले प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूको शक्तिमा परिवर्तन ल्याउन सक्छ। ग्रोसीले कूटनीतिक समाधानका लागि पक्षहरूलाई आफ्नो प्रयास दोब्बर गर्न र IAEA निरीक्षकहरूलाई इरानमा छिटो फर्कनका लागि वार्ताको टेबुलमा फर्कन आह्वान गरेका छन्।
