अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयले अक्टोबर २३, २०२६ मा चिनियाँ-अनुदान प्राप्त कन्फ्युसियस इन्स्टिच्युटहरूलाई राष्ट्रिय सुरक्षाका लागि खतरा घोषणा गरेको छ। रक्षा सचिव पीट हेगसेथले अमेरिकी विश्वविद्यालयहरूमा ८० वटा नयाँ ‘प्रचार कक्ष’ विभिन्न नाममा सञ्चालन भइरहेको आरोप लगाएका छन्, जसको उद्देश्य बौद्धिक सम्पत्ति चोर्नु र अमेरिकी विद्यार्थीहरूको दिमागमा घुसपैठ गर्नु हो।
हेगसेथका अनुसार, विगत दुई महिनामा रक्षा विभागले यी सबै संस्थाहरूलाई ‘व्यवस्थित रूपमा भत्काएको’ छ। वाशिंगटनले लामो समयदेखि कन्फ्युसियस इन्स्टिच्युटहरूलाई चिनियाँ प्रचारका साधनको रूपमा आरोप लगाउँदै आएको छ र तिनीहरूमाथि कारबाही गर्न कदम चालेको छ।
कन्फ्युसियस इन्स्टिच्युटमाथि अमेरिकी छानबिन
अमेरिकी विदेश विभागले अगस्ट १३, २०२० मा वाशिंगटन, डी.सी.-आधारित कन्फ्युसियस इन्स्टिच्युट युएस सेन्टर (CIUS) लाई जनवादी गणतन्त्र चीनको विदेशी नियोगको रूपमा तोकेको थियो। विदेश विभागका २०२० को निष्कर्ष अनुसार, कन्फ्युसियस इन्स्टिच्युटहरूलाई चिनियाँ शिक्षा मन्त्रालयसँग सम्बद्ध संस्था, अफिस अफ चाइनिज ल्याङ्ग्वेज काउन्सिल इन्टरनेशनल (हानबान) द्वारा अभिभावकत्व र प्रत्यक्ष वित्तपोषण गरिएको थियो। यी संस्थाहरू चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको राजनीतिक मार्गदर्शन र निरीक्षणमा सञ्चालन भएको आरोप छ।
संघीय छानबिनले सेन्सरशिप, बौद्धिक सम्पत्ति जोखिम र अमेरिकी शैक्षिक जीवनमा विदेशी प्रभावका आरोपहरूमा केन्द्रित छ। सन् २०१७ को नेशनल एसोसिएसन अफ स्कलर्सको अध्ययनले होस्ट विश्वविद्यालयहरू र कन्फ्युसियस इन्स्टिच्युटहरूबीचका सम्झौताहरू प्रायः गोप्य राखिएको, होस्ट विद्यालयहरूलाई बेइजिङको आलोचना नगर्न आर्थिक प्रोत्साहन दिइएको र शिक्षण सामग्रीबाट संवेदनशील ऐतिहासिक विषयहरू हटाइएको देखाएको थियो।
सन् २०१८ मा, सवानाह स्टेट युनिभर्सिटीमा एक मुख्य वक्ताको जीवनीबाट ताइवानसम्बन्धी सन्दर्भ इन्स्टिच्युटका सह-निर्देशकको स्पष्ट अनुरोधमा हटाइएको थियो। युनिभर्सिटी कलेज डब्लिनका शोधकर्ताहरूले सन् २०१९ मा गरेको एक अध्ययनले कन्फ्युसियस इन्स्टिच्युटको स्थापनाले वरपरका क्षेत्रमा स्थानीय सञ्चारमाध्यमको कभरेजमा बेइजिङ समर्थक परिवर्तन ल्याएको पाइएको थियो।
नेपालमा कन्फ्युसियस इन्स्टिच्युटको अवस्था
नेपालमा हाल तीनवटा कन्फ्युसियस इन्स्टिच्युट सञ्चालनमा छन्। काठमाडौं विश्वविद्यालयमा सन् २००७ मा हेबेई युनिभर्सिटी अफ इकोनोमिक्स एण्ड बिजनेससँगको साझेदारीमा पहिलो इन्स्टिच्युट स्थापना भएको थियो। त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा अर्को कन्फ्युसियस इन्स्टिच्युट स्थापना गर्ने सम्झौता मार्च २०२० मा भएको थियो, तर कोभिड-१९ महामारीका कारण यसको कार्यान्वयनमा ढिलाइ भयो।
काठमाडौं विश्वविद्यालयको कन्फ्युसियस इन्स्टिच्युटले २०,००० भन्दा बढी विद्यार्थीहरूलाई तालिम दिएको छ र ४ वटा कन्फ्युसियस क्लासरूम र १४ वटा शिक्षण स्थलहरू स्थापना गरेको छ। चिनियाँ दूतावासले नेपाली अधिकारीहरूका लागि भाषा पाठ्यक्रमहरू पनि सुरु गरेको छ। नेपाल सरकारका अनुसार, चीनले हाल वार्षिक रूपमा १०० भन्दा बढी नेपाली विद्यार्थीहरूलाई छात्रवृत्ति प्रदान गर्दछ।
आगामी कदम र चीनको प्रतिक्रिया
अगस्ट १७, २०२६ मा, अमेरिकी युद्ध विभागले ३० वटा अमेरिकी शैक्षिक संस्थाहरूलाई विदेशी संस्थाहरूसँगको उनीहरूको शैक्षिक, वित्तीय र अनुसन्धान सहकार्यको तत्काल समीक्षा गर्न औपचारिक सूचना जारी गरेको थियो। यी संस्थाहरूले अडिट पूरा गरी जोखिम मूल्याङ्कन गर्नुपर्नेछ र समस्याग्रस्त साझेदारीहरू समाप्त गर्ने लगायतका न्यूनीकरण योजनाहरू लागू गर्नुपर्नेछ। निष्कर्ष र कार्यहरू अगस्ट ३१ सम्ममा विभागमा बुझाउनु पर्छ। वाशिंगटनस्थित चिनियाँ दूतावासले भने यस विषयमा तत्काल कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन।
