देशका विभिन्न भागमा वर्षासँगैको बाढी र पहिरोले राजमार्गहरू अवरुद्ध हुँदा हजारौं यात्रुले सास्ती भोगिरहेका छन्। राष्ट्रिय योजना आयोगले २०८३ भदौ १० गते भोटेकोसी नदीमा आएको बाढीले ७९.१७ बिलियन रुपैयाँ बराबरको क्षति पुर्याएको प्रारम्भिक सर्वेक्षणले देखाएको छ। यसमा घरपरिवारलाई ६९.५७ बिलियन रुपैयाँ र व्यवसाय तथा प्रतिष्ठानहरूलाई ९.६० बिलियन रुपैयाँको क्षति समावेश छ।
गोरखाको आरुघाटमा बाढीका कारण राजमार्ग पूर्ण रूपमा अवरुद्ध छ। प्रहरीका अनुसार, सोतीमा रहेको फलामे पुल र गोरखा आरुघाटबाट धादिङ जोड्ने सडक पनि पूर्ण रूपमा बन्द भएको छ। आरुघाट-९, नयाँ पुलमा भने गोरखा आरुघाटबाट धादिङ जोड्ने सडकमा साना गाडीहरू एकतर्फी मात्रै सञ्चालनमा छन्।
रसुवाको भोटेकोसी नदीमा गत भदौ १० गते आएको बाढीका कारण जिल्लाभर नै सडक अवरुद्ध छ। यसले रसुवागढी सीमा चौकी, मितेरी पुल र टिमुरे भन्सार क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्याएको छ। नेपालको सडक विभागका अनुसार, बेत्रावतीदेखि रसुवागढीसम्मको ४२ किलोमिटर सडक खण्ड र स्याफ्रुबेँसीदेखि चीनको सिमानासम्मको थप १६ किलोमिटर खण्डमा क्षति पुगेको छ। कैलाश मानसरोवर यात्राका लागि रसुवागढीदेखि केरुङ सीमा अगस्ट २६, २०२६ को बाढीपछि बन्द छ। अधिकारीहरूले सडकको आधिकारिक मूल्याङ्कन र पुनः सञ्चालन नभएसम्म रसुवागढी, टिमुरे वा केरुङको यात्रा नगर्न सल्लाह दिएका छन्।
बाढीले पुर्याएको ७९ अर्बको क्षति
राष्ट्रिय योजना आयोगको सर्वेक्षणले बाढीले चार जिल्लाका ६,८१७ घरपरिवार र ४९९ व्यवसायलाई असर गरेको, जसले कुल ३२,८७२ जनसंख्यालाई प्रभावित पारेको उल्लेख छ। कुल २,९८९ आवासीय संरचनाहरू पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएका छन्। सबैभन्दा बढी नुवाकोटमा ३,८४१ घरपरिवार प्रभावित भएका छन्, त्यसपछि रसुवा, धादिङ र गोरखा छन्।
भूमिको क्षति सबैभन्दा ठूलो वित्तीय नोक्सान हो, जसको अनुमान ३५.४४ बिलियन रुपैयाँ छ, जसमा ३,६१० परिवारको ५०७.९७ हेक्टर जग्गा समावेश छ। घर र जग्गाको निर्माण लागतमा क्रमशः ११.९५ बिलियन रुपैयाँ र १३.२६ बिलियन रुपैयाँको नोक्सान भएको छ। क्षतिग्रस्त ४,१५१ भवन संरचनाहरूमध्ये ३,१९४ मर्मत गर्न नसकिने अवस्थामा छन्। कृषि क्षेत्रमा पनि बाली, पशुधन र भण्डारण गरिएका खाद्य सामग्रीमा ५५ मिलियन रुपैयाँभन्दा बढीको क्षति भएको छ। सवारीसाधनमा १.२४ बिलियन रुपैयाँको क्षति भएको छ, जबकि बहुमूल्य, सांस्कृतिक र पुरातात्विक वस्तुहरूमा ५.०२ बिलियन रुपैयाँको नोक्सान भएको अनुमान छ। व्यवसायिक क्षेत्रमा, थोक र खुद्रा व्यापार सबैभन्दा बढी प्रभावित भएका छन्, जसमा ७७४ प्रतिष्ठानहरू प्रभावित भएका छन्। आवास र खाद्य सेवा क्षेत्रमा ३३७ प्रतिष्ठानहरू प्रभावित भएका छन्।
देशभर अवरुद्ध प्रमुख राजमार्गहरू
देशका अन्य भागमा पनि बाढी र पहिरोले सडक अवरुद्ध पारेको छ। सुर्खेतको बराहताल गाउँपालिका-७ औंलिसेमा पहिरोका कारण कर्णाली राजमार्ग एकतर्फी सञ्चालनमा छ। रसुवाको पासाङ ल्हामु राजमार्ग त्रिशूली नदीले सडकको ठूलो भाग कटान गरेपछि पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको छ। धादिङमा पृथ्वी राजमार्गका धेरै खण्डहरू पहिरोका कारण दुवै दिशामा अवरुद्ध भएका छन्।
चितवनमा नारायणगढ-मुग्लिन सडकका विभिन्न खण्डहरूमा निरन्तर पहिरोका कारण अर्को सूचना नभएसम्म सबै सवारीसाधनको आवागमन रोकिएको छ। ओखलढुंगामा सिद्धिचरण राजमार्ग भग्नावशेषले भरिएको बाढीले करिब १५ मिटर सडकमा क्षति पुर्याएपछि अवरुद्ध भएको छ। मनाङमा चामे-बेंसीसहर सडक खण्ड पहिरोका कारण पूर्ण रूपमा बन्द भएको छ।
गुल्मीमा सिस्नेभिर-रुद्रबेनी-वामीटक्सार सडक खण्ड भग्नावशेषले भरिएको पहिरोले अवरुद्ध भएको छ। रोल्पामा घोराही-थवाङ-रुकुम सहिद मार्ग चट्टान, माटो र भग्नावशेषले अवरुद्ध भएको छ। सिन्धुलीमा रोशी खोलामा आएको बाढीले बीपी राजमार्गको करिब १० देखि १५ मिटर भाग कटान गरेको छ। मकवानपुरमा पृथ्वी र कान्ति राजमार्ग अवरुद्ध भएका छन्, जसले गर्दा ट्राफिक व्यवस्थापनका लागि त्रिभुवन राजमार्गमा सवारीसाधनलाई निश्चित समयतालिका अनुसार सञ्चालन गर्नुपरेको छ। बीपी राजमार्ग, काभ्रेको बीपी र अरनिको राजमार्गमा जाने सडकहरू, र सिन्धुपाल्चोकको पृथ्वी लोकमार्गमा रात्रिकालीन यात्रामा प्रतिबन्ध लगाइएको छ।
पुनर्स्थापनाका लागि सरकारी प्रयास र आगामी चुनौती
राष्ट्रिय योजना आयोगले १५ स्थानीय तहमा ७,३१६ घरपरिवार र व्यवसायबाट तथ्यांक संकलन गर्न ५८ टोली र १५६ कर्मचारी परिचालन गरेको थियो। पुनर्स्थापनाका लागि सर्वेक्षण गरिएका ३,०६७ परिवारमध्ये करिब ३०.६२ प्रतिशतले सरकारले उपलब्ध गराएको जग्गामा स्थानान्तरण गर्न चाहेको बताएका छन्, जबकि १९.२४ प्रतिशतले सरकारले उपलब्ध गराएको सामूहिक आवास रोजेका छन्। करिब २५.९९ प्रतिशत परिवारले आफ्नो मूल स्थानमा फर्कन चाहेको बताएका छन्।
गोरखाको बेनिघाट-आरुघाट-लार्के सडकको तातोपानी खण्डबाट माटो र भग्नावशेष हटाउने काम भइरहेको छ। गोरखा रोड प्रोजेक्टका इन्जिनियर सुजन रानाका अनुसार, पाङसिङसम्मको सडक केही दिनभित्रै खुल्ने अपेक्षा गरिएको छ। नेपाल आर्मीले पाङसिङतर्फबाट अवरुद्ध सडक खुलाउने काम गरिरहेको छ। जल तथा मौसम विज्ञान विभागले सेप्टेम्बर ८, २०२६ सम्म नेपालभर वर्षा र चट्याङको पूर्वानुमान गरेको छ, जसले थप बाढी, पहिरो र सडक अवरोध निम्त्याउन सक्ने चेतावनी दिएको छ।
मधेश प्रदेशमा बाढीको जोखिम
मधेश प्रदेशका सबै आठ जिल्लामा पनि वर्षा भइरहेको छ। कमला नदी (धनुषा र सिराहामा), बागमती र लालबकैया नदी (रौतहटमा), र चुरे पहाडबाट बग्ने खोलाहरू (बारा र पर्सामा) मा बाढीको उच्च जोखिम रहेकोले सेप्टेम्बर २७ सम्म उच्च सतर्कता अपनाउन अधिकारीहरूले आग्रह गरेका थिए। प्रदेशभर सुरक्षाकर्मीहरूलाई तयारी अवस्थामा राखिएको छ।
