विकास निर्माणमा प्रयोग हुने औजार नै कमसल भएको दाबीसहित उपभोक्ता अदालतमा पहिलो पटक मुद्दा परेको छ। भोजपुरमा मुख्य कार्यालय रहेको कुन्सालिङ कन्स्ट्रक्सन प्रालिले करिब ५८ लाख रुपैयाँमा खरिद गरेको ‘एमबी क्रसर बकेट’ नामक मेसिन गुणस्तरहीन भएको भन्दै आपूर्तिकर्ता एम.ए. डब्लु नेपाल प्रालिविरुद्ध उपभोक्ता अदालतमा मुद्दा दायर गरेको हो। यो घटनाले निर्माण सामग्रीको गुणस्तर र आपूर्ति प्रक्रियामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ, जसले नेपालको विकास निर्माणको भविष्यमाथि नै चिन्ता व्यक्त गरेको छ। यस प्रकारका विवादहरूले देशको पूर्वाधार विकासको गतिलाई मात्रै प्रभावित गर्दैनन्, बरु उपभोक्ताको हित र राज्यकोषको दुरुपयोगको सम्भावनालाई पनि बढाउँछन्। यो मुद्दाले निर्माण क्षेत्रमा पारदर्शिता र जवाफदेहिताको आवश्यकतालाई थप उजागर गरेको छ।
कुन्सालिङ कन्स्ट्रक्सनको दाबी: ५८ लाखको मेसिनमा के थियो खराबी?
- कुन्सालिङ कन्स्ट्रक्सन प्रालिले ५७ लाख ९० हजार रुपैयाँमा खरिद गरेको ‘एमबी क्रसर बकेट’ मेसिनमा समस्या देखिएको छ, जसले आयोजनाको काममा बाधा पुर्याएको छ।
- आपूर्तिकर्ता एम.ए. डब्लु नेपाल प्रालिले गुणस्तरीय औजार उपलब्ध नगराएको आरोप छ, जसले निर्माण प्रक्रियामा गम्भीर अवरोध खडा गरेको छ।
- उपभोक्ता अदालतमा परेको यो मुद्दा विकास निर्माणमा प्रयोग हुने ठूला मेसिनरी औजारको गुणस्तरसम्बन्धी पहिलो हो, जसले यस क्षेत्रमा नयाँ कानुनी नजिर स्थापित गर्न सक्नेछ।
- मेसिनको खराबीले आयोजनाको काम प्रभावित भएको दाबी गरिएको छ, जसको प्रत्यक्ष असर विकासको गतिमा पर्नेछ।
- यस प्रकरणले निर्माण क्षेत्रमा हुने ठगी र उपभोक्ता अधिकारको सवाललाई सतहमा ल्याएको छ, जसले भविष्यमा यस्ता घटना रोक्न सहयोग पुग्नेछ।
निर्माण औजारको गुणस्तरमाथि गम्भीर प्रश्नचिन्ह
कुन्सालिङ कन्स्ट्रक्सन प्रालिले २०८० असार २ गते एम.ए. डब्लु नेपाल प्रालिबाट ‘एमबी क्रसर बकेट’ मेसिन खरिद गरेको थियो, जुन विकास निर्माणको एक महत्वपूर्ण औजार हो। सम्झौताअनुसार उच्च गुणस्तरको मेसिन उपलब्ध हुनुपर्नेमा जडानपछि मेसिनले अपेक्षित काम नगरेको र बारम्बार खराबी आउन थालेको कम्पनीको दाबी छ। कम्पनीका अनुसार, मेसिनको मुख्य भागमा फ्याक्ट्री डिफेक्ट देखिएको थियो, जसले गर्दा ढुंगा कुट्ने काममा समस्या उत्पन्न भयो, जसको प्रत्यक्ष असर निर्माणको गति र गुणस्तरमा पर्ने निश्चित थियो। पटकपटक मर्मत गर्दा पनि समस्या समाधान नभएपछि कुन्सालिङ कन्स्ट्रक्सनले मेसिन फिर्ता गरी रकम फिर्ताको माग राखेको छ, जुन एक जायज माग हो।
यसअघि घरायसी प्रयोजनका सामग्रीमा गुणस्तरहीनताको दाबीसहित मुद्दा पर्ने गरे पनि विकास निर्माणमा प्रयोग हुने ठूला मेसिनरी औजारमा यस्तो मुद्दा दर्ता हुनु यो पहिलो पटक हो। यसले निर्माण व्यवसायीहरूले भोग्नुपरेको समस्या र त्यसको समाधानका लागि कानुनी उपचार खोज्नुपर्ने अवस्थालाई देखाउँछ। नेपालमा निर्माण क्षेत्रले देशको अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्याउँछ, तर यस क्षेत्रमा गुणस्तरहीन सामग्री वा औजारको प्रयोगले विकासको गतिलाई मात्रै रोक्दैन, बरु ठूलो आर्थिक नोक्सानी पनि गराउँछ। यस प्रकारका घटनाहरूले निर्माण व्यवसायीहरूको लगानी र प्रतिष्ठामाथि पनि प्रश्नचिन्ह खडा गर्दछन्।
उपभोक्ताको अधिकारको संरक्षण र कानुनी उपचारको खोजी
उपभोक्ता संरक्षण ऐन, २०७५ ले उपभोक्ताको हकहित संरक्षण गर्ने स्पष्ट व्यवस्था गरेको छ, जसले सबै प्रकारका उपभोक्तालाई गुणस्तरीय वस्तु तथा सेवा प्राप्त गर्ने अधिकार सुनिश्चित गर्दछ। सोही ऐनअन्तर्गत उपभोक्ता अदालतमा यस्ता मुद्दाको सुनुवाइ हुन्छ, जसले उपभोक्तालाई न्याय दिलाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यस प्रकरणमा, कुन्सालिङ कन्स्ट्रक्सनले आफूलाई प्राप्त नभएको अधिकारको माग गर्दै अदालतमा न्याय मागेको छ, जुन उपभोक्ताको नैसर्गिक अधिकार हो। मेसिनको गुणस्तर नहुँदा निर्माण कार्यमा ढिलाइ हुनुका साथै थप आर्थिक भार पर्ने भएकाले कम्पनीले क्षतिपूर्तिको समेत माग गर्ने सम्भावना छ, जसले गर्दा ठगीबाट पीडित व्यवसायीलाई केही हदसम्म राहत मिल्नेछ।
नेपालमा विकास निर्माणका लागि विभिन्न सरकारी निकायले टेन्डर आह्वान गर्ने र त्यसपछि निर्माण व्यवसायीहरूले काम सम्पन्न गर्ने प्रचलन छ। यस प्रक्रियामा प्रयोग हुने औजार र सामग्रीको गुणस्तर सुनिश्चित हुनुपर्छ, नत्र विकासको लक्ष्य हासिल गर्न कठिन हुन्छ। यस मुद्दाको फैसलाले भविष्यमा निर्माण सामग्री आपूर्तिकर्ता र खरिदकर्ताबीचको सम्बन्धलाई नियमन गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ, जसले गर्दा यस्ता प्रकारका ठगीका घटनामा कमी आउनेछ। यसले नेपालको निर्माण क्षेत्रमा थप व्यावसायिकता र पारदर्शिता ल्याउन मद्दत गर्नेछ।
नागरिकलाई कसरी असर गर्छ? निर्माणको गुणस्तरमा प्रत्यक्ष प्रभाव
यस प्रकरणले सामान्य नागरिकलाई प्रत्यक्ष असर पार्नेछ, किनकि उनीहरू नै सडक, पुल, भवन जस्ता सार्वजनिक पूर्वाधारका मुख्य प्रयोगकर्ता हुन्। यदि निर्माण व्यवसायीहरूले गुणस्तरीय औजार प्रयोग गर्न पाएनन् भने त्यसको सिधा असर सडक, पुल, भवन जस्ता सार्वजनिक पूर्वाधारको गुणस्तरमा पर्छ, जसले गर्दा यी संरचनाहरूको आयु घट्छ र बारम्बार मर्मत गर्नुपर्ने अवस्था आउँछ। गुणस्तरहीन निर्माणले आयोजनाहरूको आयु घटाउँछ, मर्मतसम्भार खर्च बढाउँछ र अन्ततः राज्यकोषको दुरुपयोग हुन्छ, जुन नेपाली जनताको करबाट सङ्कलन गरिएको हुन्छ। यसका साथै, निर्माण कार्यमा ढिलाइ हुँदा विकास प्रक्रिया नै अवरुद्ध हुन पुग्छ, जसको मार अन्ततः नागरिकले नै भोग्नुपर्छ, जस्तै सडक निर्माणमा ढिलाइ हुँदा यातायातमा कठिनाई हुने वा भवन निर्माणमा ढिलाइ हुँदा सेवा प्रवाहमा बाधा पुग्ने।
उपभोक्ता अदालतमा परेको यो मुद्दाले भविष्यमा यस्ता ठगीका घटना रोक्न र गुणस्तरीय निर्माण सामग्रीको सुनिश्चितता गर्न सहयोग पुग्नेछ। यसले निर्माण व्यवसायीहरूलाई पनि गुणस्तरीय औजार प्रयोग गर्न प्रोत्साहित गर्नेछ, जसको अन्तिम लाभ नागरिकले नै पाउनेछन्। यस प्रकारका कानुनी कारबाहीले समग्र निर्माण क्षेत्रमा एक सकारात्मक सन्देश प्रवाह गर्नेछ र गुणस्तरलाई प्राथमिकता दिन प्रेरित गर्नेछ।
आपूर्तिकर्ताको प्रतिक्रिया: मेसिनमा खराबी कि प्रयोगकर्ताको गल्ती?
यस विषयमा एम.ए. डब्लु नेपाल प्रालिका अधिकारीहरूसँग सम्पर्क गर्दा उनीहरूले मेसिनमा कुनै खराबी नरहेको र कुन्सालिङ कन्स्ट्रक्सनले मेसिनको प्रयोग र सञ्चालनमा लापरवाही गरेको आरोप लगाएका छन्। उनीहरूले अदालतमा आफूहरूको पक्षमा सबुत पेश गर्ने तयारी गरिरहेको बताएका छन्, जसले यो मुद्दालाई थप जटिल बनाउने सङ्केत दिएको छ। यस प्रकारका आरोप-प्रत्यारोपले निर्माण सामग्रीको गुणस्तरमाथि प्रश्न उठाउनुको साथै यस क्षेत्रमा विद्यमान चुनौतीहरूलाई पनि उजागर गरेको छ।
अब जवाफदेही कसले लिने? यो प्रश्नको उत्तर उपभोक्ता अदालतको फैसलाले नै दिनेछ। यदि मेसिनमा खराबी प्रमाणित भयो भने आपूर्तिकर्ता एम.ए. डब्लु नेपाल प्रालि नै जिम्मेवार ठहरिनेछ। यदि प्रयोगकर्ताको गल्ती प्रमाणित भयो भने कुन्सालिङ कन्स्ट्रक्सनले नै क्षतिपूर्ति बेहोर्नुपर्ने हुनसक्छ। यस मुद्दाको नतिजाले भविष्यमा निर्माण सामग्री खरिद-बिक्रीमा संलग्न अन्य कम्पनीहरूका लागि पनि एक पाठ सिकाउनेछ र गुणस्तरमा बढी ध्यान दिन प्रेरित गर्नेछ। यसले नेपालको विकास निर्माणको भविष्यलाई थप सुरक्षित र पारदर्शी बनाउन मद्दत गर्नेछ।
आगामी साताहरूमा नेपालको निर्माण क्षेत्रमा के होला?
यस उपभोक्ता अदालतमा परेको पहिलो मुद्दाको फैसला आउने साताहरूमा निर्माण क्षेत्रमा ठूलो प्रभाव पार्नेछ। यदि कुन्सालिङ कन्स्ट्रक्सनले मुद्दा जित्यो भने, यसले अन्य निर्माण व्यवसायीहरूलाई पनि गुणस्तरहीन सामग्री वा औजारको विरुद्ध आवाज उठाउन प्रोत्साहन गर्नेछ। यसले आपूर्तिकर्ताहरूलाई थप जिम्मेवार बन्न र गुणस्तरीय उत्पादनहरू मात्रै बजारमा ल्याउन बाध्य पार्नेछ। यसको विपरीत, यदि एम.ए. डब्लु नेपाल प्रालिले मुद्दा जित्यो भने, यसले निर्माण व्यवसायीहरूमाथि आफ्नो मेसिनरीको प्रयोग र मर्मतसम्भारमा बढी ध्यान दिनुपर्ने दबाब सिर्जना गर्नेछ।
यस मुद्दाको फैसलाले नेपालको निर्माण सामग्रीको गुणस्तर नियमन गर्ने कानुन र नियमहरूको कार्यान्वयनमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ। यसले भविष्यमा निर्माण क्षेत्रमा हुने ठगी र अनियमिततालाई रोक्न मद्दत गर्नेछ, जसको अन्तिम लाभ नेपाली नागरिकले नै पाउनेछन्। यस घटनाले निर्माण क्षेत्रमा पारदर्शिता, जवाफदेहिता र गुणस्तरको महत्वलाई थप उजागर गरेको छ, जसले देशको समग्र विकासलाई गति दिन मद्दत गर्नेछ।