नेपाल आयल निगमले पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यमा समायोजन गरेको छ। निगमले आज राति १२ बजेदेखि लागू हुने गरी पेट्रोलको मूल्य २ रुपैयाँले घटाएको छ भने डिजेल र मट्टितेलको मूल्यमा १२ रुपैयाँले कमी ल्याएको छ। यद्यपि, खाना पकाउने एलपी ग्यासको मूल्य भने प्रतिसिलिन्डर १५० रुपैयाँले बढेको छ।
मूल्य समायोजनको विवरण
निगमले सार्वजनिक गरेको नयाँ मूल्य सूचीअनुसार, अब पेट्रोलको प्रतिलिटर मूल्य १७८ रुपैयाँ कायम भएको छ। यसअघि यो मूल्य १८० रुपैयाँ थियो। त्यस्तै, डिजेल र मट्टितेलको मूल्य प्रतिलिटर १४५ रुपैयाँबाट झरेर १३३ रुपैयाँमा आइपुगेको छ।
यस पटकको मूल्य समायोजनमा हवाइ इन्धनको मूल्य भने बढेको छ। आन्तरिक उडानतर्फको हवाइ इन्धनको मूल्य प्रतिलिटर ७ रुपैयाँले बढाइएको छ। यसअघि आन्तरिक हवाइ इन्धनको मूल्य प्रतिलिटर १७० रुपैयाँ थियो, जुन अब १७७ रुपैयाँ पुगेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय उडानतर्फको हवाइ इन्धनको मूल्यमा पनि प्रति किलोलिटर ४६ अमेरिकी डलरले वृद्धि गरिएको छ।
- पेट्रोल: २ रुपैयाँले घट्यो (नयाँ मूल्य रु. १७८)
- डिजेल: १२ रुपैयाँले घट्यो (नयाँ मूल्य रु. १३३)
- मट्टितेल: १२ रुपैयाँले घट्यो (नयाँ मूल्य रु. १३३)
- खाना पकाउने एलपी ग्यास: १५० रुपैयाँले बढ्यो (नयाँ मूल्य रु. १८५०)
- आन्तरिक हवाइ इन्धन: ७ रुपैयाँले बढ्यो (नयाँ मूल्य रु. १७७)
- अन्तर्राष्ट्रिय हवाइ इन्धन: प्रति किलोलिटर ४६ अमेरिकी डलरले बढ्यो
मूल्य वृद्धिको कारण
नेपाल आयल निगमले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य बढेको कारण देखाउँदै एलपी ग्यासको मूल्य बढाएको जनाएको छ। निगमका अनुसार पछिल्लो १५ दिनको अवधिमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा डिजेल, पेट्रोल, मट्टितेल र एलपी ग्यासको मूल्य क्रमशः १५.५५%, १४.५०%, १४.२८% र ३.२५% ले बढेको छ।
निगमले भारतीय आयल कर्पोरेसन (IOC) बाट प्राप्त नयाँ मूल्य सूची अनुसार, डिजेल र मट्टितेलमा प्रतिलिटर २.७५ रुपैयाँ, पेट्रोलमा प्रतिलिटर ०.७५ रुपैयाँ, एलपी ग्यासमा प्रतिसिलिन्डर २३४.९१ रुपैयाँ र हवाइ इन्धनमा प्रतिलिटर ०.८७ अमेरिकी डलरले मूल्य बढेर आएको जानकारी दिएको छ।
नगद कारोबारको प्रभाव
निगमले स्वचालित मूल्य निर्धारण प्रणाली अनुसार मूल्य समायोजन गर्दै आएको छ। यस प्रणाली अन्तर्गत, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य बढेर आएमा सोही अनुसार नेपालमा पनि मूल्य बढाउनुपर्ने हुन्छ। तर, मूल्य घटेर आएमा निगमले केही रकम नाफा राखेर वा केही रकम घाटा सहेर मूल्य समायोजन गर्ने गरेको छ।
यस पटक डिजेल र मट्टितेलमा प्रतिलिटर १२ रुपैयाँले मूल्य घटाउँदा निगमलाई करिब ४५ करोड रुपैयाँको हाराहारीमा नोक्सानी हुने अनुमान छ। यस्तै, पेट्रोलमा २ रुपैयाँ घटाउँदा थप करिब ५ करोड रुपैयाँको नोक्सानी हुनेछ। कुल मिलाएर, पेट्रोल, डिजेल र मट्टितेलको मूल्य घटाउँदा निगमलाई करिब ५० करोड रुपैयाँको नोक्सानी हुनेछ।
अर्कोतर्फ, एलपी ग्यासमा प्रतिसिलिन्डर १५० रुपैयाँले मूल्य बढाउँदा निगमलाई करिब २८ करोड रुपैयाँको हाराहारीमा नाफा हुनेछ। यो नाफाले केही हदसम्म डिजेल र पेट्रोलमा भएको नोक्सानी पूर्ति हुने निगमको अपेक्षा छ।
उपभोक्ताको गुनासो
पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यमा हुने बारम्बारको उतारचढावले आम उपभोक्तालाई मर्कामा पारेको छ। विशेषगरी, डिजेल र मट्टितेलको मूल्यमा ठूलो गिरावट आउँदा पनि एलपी ग्यासको मूल्य भारी मात्रामा बढाइएकोमा उपभोक्ताहरूले गुनासो गरेका छन्।
एक उपभोक्ताले भने, ‘पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजार अनुसार घटबढ हुनु स्वाभाविक हो, तर एलपी ग्यासको मूल्य यसरी अचानक १५० रुपैयाँले बढाउँदा घर चलाउनै गाह्रो भयो।’
आर्थिक विश्लेषकहरूका अनुसार, निगमले स्वचालित मूल्य निर्धारण प्रणालीलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नुपर्ने र मूल्य समायोजन गर्दा आम उपभोक्ताको क्रयशक्तिलाई पनि ध्यानमा राख्नुपर्ने सुझाव दिएका छन्।